Кіріспе

1939 жылғы В. Х. Ауденнің өлеңі "Белгісіз азамат" – В. Х. Ауденнің 1939 жылы, Англиядан АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін жазған өлеңі. Өлең алғаш рет 1940 жылғы 6 қаңтарда "The New Yorker" журналында жарияланып, алғаш рет Ауденнің "Another Time" жинағында (Random House, 1940) кітап түрінде жарық көрді. Өлең – тек әріптер мен сандардың комбинациясымен белгілі, JS/07/M/378 деген нөмірмен танылатын адамның ескерткіш өлеңі. Ол толығымен сыртқы факторлар бойынша сипатталған: "Статистика бюросы" сияқты мемлекеттік ұйымдардың көзқарасымен. Өлеңнің авторы бұл адамның өмірі толығымен орташа, демек, үлгілі болғанын айтады. Өлең – жеке тұлғаның есебінен стандарттаудың сатирасы. Бұл өлең болашақтағы мемлекеттік мекеменің жұмысы болып көрінеді, онда қазіргі бюрократиялық тенденциялар азаматтарды жеке есімдерімен емес, кездейсоқ сандар мен әріптермен тануға жеткен кезде жазылған.

Интерпретация

"Белгісіз азамат" В. Х. Оденнің өлеңі антиутопиялық есеп нысанында белгісіз бір адамның өмірін суреттейді. "Орташа азаматты" түрлі мемлекеттік мекемелердің көзімен бейнелеп, ақын стандарттауды және заманауи мемлекеттің азаматтарымен қарым-қатынасын сынап көрсетеді. Өлеңнің соңғы шумақтарында ол "еркін" немесе "бақытты" болды ма деген сұрақтарға жауап берілмейді, себебі мемлекет оның өмірін бағалау үшін қолданатын "статистикалық әдіс" мұндай сұрақтарды түсіне алмайды. Өлеңде бейнеленген манипулятивтік мемлекет Белгісіз азаматты үлгілі азамат деп есептейді. "Белгісіз азамат" өлеңіне қосылған эпиграф – танылмаған жауынгерлерді еске алуға арналған Символдық Белгісіз сарбаз қабірінің пародиясын білдіреді; белгісіз сарбаз қабірлері алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылды. Оден тек мемлекеттік мекемелерді ғана сынға алмайды. Оның жұмыс берушісі "қанағаттанған", кәсіподағы "жарнасын төлегенін" хабарлайды, әріптестері оны жақсы көреді, ал баспасөз оның күнделікті газет сатып алуына және жарнамаларға ден қоюына қуаныш білдіреді. Өнеркәсіптік сауалнама жүргізушілер оның таңдауын бағалайды, ал мұғалімдер оның олардың ісіне араласпағанына риза. Оденнің өлеңіндегі тұтас жүйе мен қоғам жекеленіп қалуға жауапты, себебі оның бастапқы себебі мемлекет болмауы да мүмкін.