Кіріспе

Сент-Ньотс, тарихи тұрғыдан Хантингдонширге қарайтын, Кембридж және Питерборо қалаларынан кейін Кембриджширдегі ең ірі қалалардың бірі. Аймақта өте ерте заманнан адамдар қоныстанғандығының куәліктері бар. Рим дәуірінде бекінілген елді мекен құрылды, ал қазіргі Эйнсбери, әсіресе, Ұлы Уз өзенінің батысындағы сирегірек орналасқан елді мекендермен бірге маңызды рөл атқарды. 877 жыл шамасында қайтыс болған Әулие Неоттың қабірлері бір ғасыр бойы Корнуоллдағы бір шіркеуде сақталды. 974 жыл шамасында Эйнсберидің солтүстік бөлігінде монастырь салынды; жер иесі Әулие Неоттың қабірлерін Корнуолл шіркеуінен алып, Эйнсбериге жеткізді. Бұл Эйнсбери монастырына даңқ әкелді, және қаланың сол бөлігі біртіндеп Сент-Ньотс деп атала бастады. Нормандтар басып алғаннан кейін монастырь Элидегі монастырьдан Бек Норман аббаттығының қарауына өтті, және монастырь жойылғанға дейін маңыздылығы арта түсті, содан кейін Неоттың қабірлері жоғалып кетті. Қаланың маңыздылығы 19-шы ғасырдың басында Англияның солтүстігіне дилижанспен саяхаттау маңызды болған кезде едәуір артты. Итон Сокон Ұлы Солтүстік жолында орналасқан, көптеген дилижанстар жылқы ауыстыру және жолаушыларды сергіту үшін ондағы сарайларды пайдаланды – мұндай төрт сарай бүгін де қоғамдық үйлер ретінде жұмыс істеп тұр. Кейбір дилижанстар Сент-Ньотс арқылы да өтті, сондай-ақ Кембриджден шығысқа қарай, батысқа қарай бағытталғандары да болды. Өзен де қалаларға көп сауда әкелді. 1850 жылы теміржол ашылғанда Сент-Ньотс жол бойындағы станцияға ие болды, бірақ дилижанс саудасы мен өзендегі көлік азайды, бұл аймақта бір уақытқа өркендеудің жоғалуына себеп болды, бірақ кейін ол қайта жаңғыртылды. 1945 жылдан кейін Лондонның ағып кетуі деп аталатын ұлттық бағдарламаның бір бөлігі ретінде, Лондон тұрғындарын қираған үйлерден көшіру мақсатымен тұрғын үй қоры едәуір кеңейтілді. Үй салу бағдарламасы басқа атаулармен үзіліссіз жалғасты және 21-шы ғасырда қарқынын арттырды. Хантингдоншир мен Бедфордшир арасындағы округ шекарасы Ұлы Уз өзені болды, бірақ 1965 жылы Итон Форд және Итон Сокон аудандары Сент-Ньотс құрамына енгізілді. Хантингдоншир жойылды (округ деңгейіндегі бірлік ретінде ол аудандық кеңес ретінде сақталады) және оның орнына Кембриджшир құрылды. Бұл тарихи мақала қазіргі заманғы Сент-Ньотс қалалық аймасын қамтиды, оған Итон Форд, Итон Сокон және Эйнсбери кіреді.

Римдіктерге дейін

Бәлкім, неолит дәуірінде, шамамен б.з.д. 1700 жылға дейін, Сент-Неотс, Эйнсбери және Итон Сокон аудандарында шағын қоныстар болған. Одан кейін қола дәуірі келді, және қоныс іздері көбірек табылған, соның ішінде балта басы және Кросхолл жолының қиылысы жанындағы Итон Фордтан табылған, мүмкін ғибадатхана болған үлкен құрылыстың іздері. Эйнсбериде ерте қола дәуіріне тән жылтыратылған тас балталар мен тостаған тәрізді керамикалық ыдыстар табылды. Қазіргі Love's Farm үйлері орналасқан жердегі археологиялық қазбалар шамамен б.з.д. 1500 жылға жататын қола дәуіріне тән егістік жүйесінің қалдықтарын ашты. Бұл жерді кем дегенде б.з.д. 200 жылдан бастап, шамамен 5-6 ғасырларға дейін 700 жылдан астам уақыт бойы ауыл шаруашылығымен айналысатын қоғамдар мекендеген. Темір дәуірінен римдік-британдық және ерте саксон дәуіріне дейін, әрбір ұрпақ осы жерде өмір сүрді, су өткізу жүйесін жақсартты, жаңа егістер өсірді, мал шаруашылығын жүргізді, қоршаулар, ғимараттар, жолдар мен ескерткіштер салды. Темір дәуіріне тән қоныс іздері де бар, және қазіргі Эрнульф академиясының аумағында қыш ыдыстар табылған шұңқыр анықталды. Кейінгі темір дәуіріндегі адамдар Ховиттс-Лейн маңында қоныс салған. Бұл римге дейінгі қызмет табиғи ландшафтты айтарлықтай өзгертті, көбінесе егістіктерді кеңейту және ғимараттар салу үшін ағаштарды кесу арқылы. Осы ауданда гипокауст жүйесімен жылытылатын кем дегенде екі үйдің орны табылды. Бұл жерде ауыл шаруашылығы өнімдері өзен арқылы тасымалданған, мүмкін, солтүстіктегі рим армиясын жағалау арқылы азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін. Сонымен қатар, рим дәуірінде Эйнсбериде жақсы жолдар болған. Сандиден Годманчестерге дейінгі жол шығысқа қарай алыс емес жерден өтіп, Эйнсбериге бұтақталған. Ол қазіргі Ordnance Survey карталарында көрсетілген. Қазіргі Қаш жолынан Уинтингхэмге қарай созылатын жаяу жол римдік кезеңде салынған жолдың орнында, және оның жанынан қыш ыдыстардың сынықтары табылған.

Англосаксон және викинг кезеңдері

Римдіктер Британияны 446 және 454 жылдары аралығында тастап кетті, ал жаңа басқыншылар келді, негізінен англдар мен саксондықтар. Олар жергілікті халықты бағындырды немесе қуып жіберді және жергілікті басқару жүйесін орнатты, онда аймақ жүзге бөлінді, бұл шамамен жүз отбасыдан тұратын аумақ болуы мүмкін. Ұлы Уз өзенінің шығысындағы жерлер Тозеланд жүзіне, ал батыс жағы Барфорд жүзіне қарасты. Саксондық батыры Эрнульф (немесе Эйнюльф, немесе Айнюльф) Конигередегі өзен арқылы өту орнының жанындағы римдік бекінісін басып алды, содан кейін бұл аймақ Эйнюльфсбириг, яғни Эрнульфтің қамалы деп аталды. Кейін ол Айнсбери, содан соң Айнсбери болып өзгерді. Сент-Ньотс әлі жекелеген елді мекен ретінде қалыптаспаған, ол Эйнсберидің бір бөлігі ғана болды. Өзеннің батыс жағында англосаксондық көшбасшы су жиегіне жақын, шамамен Конигереге қарсы жатқан ауылды бақылауға алды, ол Еатун, яғни су жағалауындағы ауыл деп аталды. Солтүстікке қарай орналасқан тағы бір елді мекен Форда, кейіннен Форд деп аталды. Дуло жел тегершігінің жанындағы төбеде тағы бір кішкентай елді мекен орналасқан, ол кезде Судбери деп аталды, яғни оңтүстік қамалы. Осы кезеңде Ұлы Уз өзені қазіргіден әлдеқайда кең және жағалары анық емес болатын. Бұл өзенді сақтықпен, құрғақ кезде өтуге мүмкіндік берді. Алайда Леофрик пен Леофлед өзенге жақын, қазіргі Приори Лейн, Сент-Ньотс тұсындағы жерге монастырь салды. Монастырь паломниктердің келуінен және сыйлықтарынан айтарлықтай табыс табуға мүмкіндік алды, бірақ паломниктерді тарту үшін оларға қасиетті дереліктер қажет болды. Леофрик Корнуоллде өмірінің көп бөлігін өткізген, зор құрметке ие болған саксондық монах Сент-Неоттың сүйегін алуға шешім қабылдады. Ол шамамен 875 жылы қайтыс болып, сол жерге жерленген. Қазіргі Корнуолл ауылы Сент-Неот Леофрик Неоттың сүйектерін алып, монастыріна жеткізді. Бұл күтілген нәтижені берді және монастырь паломниктердің назарына толы маңызды орталыққа айналды. Горхамның сөзіне сәйкес, монастырь маңындағы жердің атауы шамамен 974 жылы Неотсбери болып өзгертілді.

Викингтердің шабуылдары

10 ғасырдың соңы мен 11 ғасырдың басында Даниядан келген викингтер өздерінің бекінген жағалау аймақтарынан ішкі жерлерді жаулап ала бастады; олар Ұлы Узе өзенімен қайықтарында жол тартты, діни орындарға шабуыл жасап, олардың байлықтарын тонады; олардың дінінен айырмасы болғандықтан, мұндай іске ешқандай қарсылық танытпады. Шамасы, 1010 жылы шамасында даниялықтар осы монастырды қиратқан.

Нормандықтардың басып алуы

1066 жылы Нормандия герцогы Вильгельм Оңтүстік Англияға шабуыл жасап, Гастингс шайқасында ағылшын әскерін жеңді. Бұл оқиғаның нәтижесінде ағылшын-саксондық жергілікті халықтың бағындырылуы Нормандық жаулап алу деп аталады. Нормандықтар өздерінің бағынышты халқының кельттер, англдар, саксондықтар және даниялықтардың көп ұлтты қоспасынан тұратынын анықтады. Итон қаласында, өзеннің батыс жағында, жергілікті басшы Ульмар, тегн (немесе "тан") болды және ол екі сокменнен жоғары тұрды; сок – жердің және билік етудің бағынышты аймағы еді. Уақыт өте келе 1247 жылы бұл аймақ Сока де Итон деп аталды. 1645 жылы ол Eton cum Soca деп, ал 19 ғасырда Eaton Socon деп белгілі болды. Итонның иелігінде екі су диірмені, шіркеу және дін қызметкері болды; 38 шаруа отбасы, жеті шағын шаруа және сегіз тәуелді жұмысшы болды. 1110 жылы монастырьдың қайта құрылысы аяқталды, бірақ Ричард Клэр қайтыс болды. Рохаи енді бүкіл иелікті толығымен өзі басқарды және 1113 жылы қайта бағыштау рәсімінде оны монастырь мен оның монахтарына сыйлады. Ғимараттың құрамына қоңырау мұнарасы бар шіркеу, асхана, жатақхана, бөлім үйі және орталық монастырь аумағы, сондай-ақ ас үйлер, азық-түлік сақтауға арналған жертөле, қоралар, қоймалар, шеберханалар және шошқа қоралары кірді. Іргетастар мен бағаналардың негіздері, сондай-ақ басқа да археологиялық табыстар, оның ішінде шыныланған еден плиткалары, боялған қабырға гипсі, боялған шыны сынықтары және оюлы тас бұйымдары табылған. Осы кезде монастырь өте кеңейді, өзеннен Нью-стритке дейін және Коммоннан базар алаңына дейін созылып жатты.

Дүниежүзілік оқиғалар

Шамамен 1130 жылы Сент-Ньотс қаласында бейсенбі күндері апталық базар және жыл сайын төрт жәрмеңке өткізуге рұқсат берілді. Сент-Ньотс базары – төрт алғашқы «қоныс» базарының бірі, мәні бойынша жаңа қалалар. Бұл монастырьға қосымша кіріс әкелді. Базар қазіргі базар алаңына өте жақын, монастырьдің оңтүстігінде орналасты. 1180 жылы қазіргі көпірдің орнында ағаш көпір салынды, одан төлемді монастырь жинады. Көнегир және Кросхоллда бұрыннан өзеннен өтулер – мүмкін, арналар немесе паромдар болған, енді олар қолданыстан шықты. Кросхолл арнасы қазіргі көпірден солтүстікке қарай орналасқан: Кросхолл жолы Ұлы Солтүстік жолымен қиылысынан бастап, тікелей монастырь мен арнаға бағытталған болуы мүмкін. Базардың болуы және Неоттың қасиеттеріне саяхатшылардың келуі тұрақты сауда орындарын құруға көмектесті, ал 1180 жылы Сент-Ньотсқа Эйнсбериден тәуелсіз өз қауымын құруға рұқсат берілді, ал ұзақ уақыттан бері бейресми қолданылып келген Сент-Ньотс атауы енді ресми мәртебе алды. Кейбір тұрғын үйлер сақталған болуы керек, және 13 ғасырда Леди Джулиана де Бошамп оларда тұрды. Бұзылғанмен қатар, қамал мен қалған тұрғын үйлер Итонға зор бедел берді. 1204 жыл шамасында Сент-Ньотста жаңа шіркеу салынды, оның фрагменттері әлі де қазіргі 15 ғасырлық шіркеуде табылады – 1204 жылы Линкольн епископы Уильям Блуа (қала оның епархиясында 1837 жылға дейін қалды) Эйнсбери қауымынан жеке Сент-Ньотс қауымын құрды.

Жүз жылдық соғыс және "қара өлім"

Төртінші ғасырда монастырь және қала екі үлкен соққыға ұшырады. Жүз жылдық соғыс (1337–1453) Англия мен Франция арасындағы қатал жаулықты қамтыды. Монастырь нормандық Бек аббаттығының бөлімшесі болып есептелді және шетелдік бекет ретінде күдікпен қаралатын. Бұл паломниктік табысын күрт азайтты, сондай-ақ әкімшілік қаржылық санкцияларға алып келді. 1409 жылы Бек монастырына тәуелсіздік берді, бұл оған бірте-бірте шектеулі өркендеуге мүмкіндік берді. 1348 жылы Қара өлім басталып, халықтың шамамен үштен бірі қаза тапты және қарапайым саяхатқа үлкен қорқыныш тудырды; монастырьға зыярат жасау қауіпсіз болмады. Бұл апат Кросхолл жолы мен Ұлы Солтүстік жолының қиылысында орналасқан Садбери ауылын да жойды деп есептеледі. Бұл жерде Виктория дәуірінде сыра зауыты салынды. 1670 жылы Оуз өзенін жақсарту мақсатында Оуз өзенінің (Бедфордшир) қатынас актісі қабылданды, бұл Бедфордқа дейін кеме жүруге мүмкіндік берді. 19 ғасырда көпірдің үстіңгі құрылымы кеңейтілді және Ханттингдонширге тән «шалпақтар» парапеттің бүкіл ұзындығы бойынша жалғастырылды. (Шалпақтар іс жүзінде жаяу жолдарды ұстап тұрған консольдік сәулелерге тірелген аркалар болатын.) Итон Фордтағы көпірдің соңы да тарлықты азайту үшін кеңейтілді. Ескі тас көпір 20 ғасырдың басына дейін жақсы сақталды, бірақ ол қазіргі заманғы автокөліктің салмағына шыдамады, тіпті одан бір бағытта ғана өтуге рұқсат берілген кезде де. Онда жылдамдық шегі 5 миль сағатына дейін болды. Оның округ шекарасында орналасқандығына байланысты, оны ауыстыру жөніндегі келіссөздер ұзаққа созылды, аяқтауға 20 жылдан астам уақыт кетті. Соңында, 1964 жылы «көрікті, бірақ осал құрылыс бұзылып, қазіргі заманғы, тиімді көпірдің құрылысы басталды».

Стюарт және Азамат соғысы кезеңдері

Сент-Ньотс сарайы король Яков I тұсында патшалық меншіктен Сидни Монтегге өтті. Бірінші азамат соғысында ол роялист немесе кавалер жағын қолдады, бірақ оның жүрегі туысы Эдвард Парламентті қолдады. Елдің көп бөлігіндегідей, мүдделер қарама-қайшы болды, бірақ Сент-Ньотс Парламенттің қол астында болды және қаланы дөңгелекбас әскерлерінің отряды күзетті. Дегенмен, 1645 жылы король Чарльз I қаладан өтіп, жергілікті тұрғындардан ерікті сарбаздар жинады. 1648 жылдың 10 шілдесінде Екінші азамат соғысы кезінде 300 роялисттен тұратын топ түнгі уақытта Базар алаңында лагерь құрды. Олар көпірден шабуыл жасаған дөңгелекбастардың кішкентай тобынан тосыннан шабуылға ұшырап, жеңіліске ұшырады, көптегені тұтқынға алынды. 1653 жылдан бастап Оливер Кромвель басқарған Парламенттің елді билеген «Протекторат» кезеңі басталды. Осы кезеңде көптеген бұзушылықтар, тіпті діни әшекейлерге қарсы құлшындықтар жасалды, себебі бұл пуритан философиясының қатаң қағидаларын қорлады. Жеті жылдан кейін король Чарльз II монархияны қайта орнатты. Жағдай біртіндеп қалыпқа келді, және Сент-Ньотс пен Эйнсберидегі көптеген ғимараттар монархия қайта орнатылғаннан кейінгі жылдары салынды. 1674 жылы қалада 543 үй тіркелді (бірақ олардың кейбіреулері жақын ауылдарда болуы мүмкін). Эйнсберидегі «Вагон мен аттар» тавернасы және Итон Фордтағы Форд үйі осы кезеңге жатады. Керісінше, Эйнсбери шіркеуінің күйреуіне рұқсат етілді, 1684 жылы шпилі құлап, көптеген зақымдар келтірді. Ғимарат жөнделіп, қазіргі мұнара 1687 жылы салынды. 1851 жылғы халық санағы бойынша, жексенбі күндері ғибадат ететін конформистер саны Англия шіркеуінің мүшелерімен шамалас болды. Бұл жаңа діни ағымдардың өсуінде және сонымен қатар приход шіркеуінің қайта жаңғыруында көрініс тапқан діни жаңару кезеңі болды. 1847 жылы 2000 фунттан астам қаржы жұмсалып, шіркеудің едені қайта жабылып, орындықтары жаңаланды, көптеген тас жұмыстары жөнделді. 1859 мен 1902 жылдар арасында әсіресе әдемі боялған шыны терезелер орнатылды, олардың көп бөлігін С.П. Роули төледі. 1855 жылы Лондондық Джордж Холдич жасаған жаңа орган орнатылды. 1863 жылы High Street және South Street бұрышында астық биржасы салынды. Ол фермерлер үшін жабық базар ретінде жоспарланған, бірақ концерттер мен жиналыстар өткізу орыны ретінде де пайдаланылды, ал 1887 жылдан кейін мұражайға айналды. Кітапхана мен әдебиет институты (1881 жылы құрылған), Либералдық клуб және 1895 жылы құрылған Конституциялық клуб сияқты басқа да мүмкіндіктер ұсынылды. 1880 жылдан бастап Итон Соконде жұмысшылар клубы болды, ол мектепте жиналатын, ал 1868 жылы Эйнсбериде оқу залы құрылды.

Қожалық иелері

Роули отбасы 1902 жылы Қожалық иелігін сатып алды. Алайда, Роулилер 18 ғасырда Верхний Винтингхемде Пейн отбасына тиесілі үйді сатып алғанда тарих сахнасына алғаш рет шықты. 1793 жылы Оусли Роули Хантингдон көшесінің солтүстік жағындағы Приори фермасын қайын атасы Уильям Кингтен сатып алды. Ол ферманы парктік аймаққа айналдыруға кірісті – ол 1263 акрға жетті – және 1798 жылы онда үлкен үй салды. Роули темір жол желісінің шығысында, соның ішінде Монкс Хардвик фермасы және Литтл Пакстондағы диірмен сияқты көптеген жерлерді сатып алып, отбасы әміршілікке ие болғанға дейін қаладағы ең ықпалды адамға айналды. Ол 25 жыл бойы бейбіт судья және Төртінші сессиялар сотының төрағасы болды. 1824 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Джордж Уильям Роули мұрагерлікке ие болды және 1864 жылы Сент-Ньотстың құқығын сатып алды. Оусли Роулидің үшінші немересі, Винтингхемде тұратын Чарльз Персеваль Роули, Сент-Ньотс шіркеуіндегі он түрлі-түсті терезелерді жасауға жауапты болды. Екінші ұлы Джордж Доусон Роули белгілі саяхатшы және орнитолог болды. Оның құс мүсіндерінің бір бөлігі қазір Британ мұражайында сақталуда. Ол және оның әкесі 1878 жылы бірнеше сағаттың арасында қайтыс болды, ал оның орнын жалғыз ұлы Джордж Фиделл Роули иеленді.

Кедейлерге көмек

Қоғамның құрылымы ауыл шаруашылығы революциясы мен өнеркәсіптік революцияның алғашқы кезеңдерінде өзгерген кезде, мұқтаждарды қолдау үшін ұйымдастырылған белгілі бір жүйе қажет екені анық болды. Сент-Ньотс және Итон Сокон 1722 және 1719 жылдардан бері жергілікті жұмыс үйлеріне ие болған. Бұл «үй ішіндегі көмек» ретінде танылды, онда кедейлерге ақшаның орнына баспана мен тамақ беріліп, мүмкіндігі болса жұмысқа тартылды. 1834 жылғы Кедейлер заңына түзетулер енгізу туралы заң қабылдағаннан кейін Жұмыс үй жүйесі бүкіл ел бойынша енгізілді. Бұл 1835 жылдың 24 қыркүйегінде Сент-Ньотс кедейлер одағының құрылуына әкелді. Қолайлы орын табуда қиындықтар туындағаннан кейін, Итон Сокон қаласында жұмыс үйі салынды (қазіргі орны Итон Форд деп есептеледі). Оның сыйымдылығы 250 адамды құрады. 1879 жылы жеке емхана бөлімі дайын болды, бұл жұмыс үйінің шектеулі сыйымдылығын арттырды. 1920 жылдардың соңында жұмыс үйі бұл қызметтен тоқтатылып, ғимарат қарттарға арналған аурухана ретінде пайдаланылды. Ол Ақ үй деп аталды. 1950 жылдары ғимараттың артқы жағының бір бөлігі пәтерлерге айналдырылды, ал 1980 жылдары бүкіл ғимарат қайта жаңартылып, тұрғын үйлерге бейімделді.

Айналымдық және эстафеталық вагондар

XVIII ғасырда жаңа идеялар мен өмір салты қалыптаса бастады, және ондаған жылдар өте келе қарқыны арта түсті. 16 ғасырдағы тұрақты халыққа жеткілікті болған жолдар, енді сауда-саттық дамуына кедергі келтіре бастады. Жергілікті халық оларды күтіп ұстауға жауапты болды, бірақ "Бір-бірімен үлкен және дамыған сауда байланысы бар екі қаланы жалғайтын жолдың, олардың арасындағы шашыраңқы ауыл тұрғындарының қаражатымен күтілуі, әрине, әділетсіз". Пошта кочтары көзге түседі, бірақ баяу жүретін жүк көліктері де маңызды көлік құралы болғанын естен шығармау керек. 1700 жылға қарай бірнеше ақылы жолдар (turnpikes) ашылды: turnpike – төлемақы алынатын жол, төленген ақы жолдың күтілуіне жұмсалды. Соңында, жергілікті Парламент актілері Turnpike Trusts-тарға жолдың бөліктерін басқаруға мүмкіндік берді. 1725 жылы Биглсваде мен Алконбери арасындағы Ұлы Солтүстік жолын басқару үшін Траст құрылды. Тағы бір Траст 1772 жылы Кембридж мен Сент-Ньотс арасындағы жолдың бір бөлігін басқару үшін құрылды. 1754 жылға қарай кочтар Лондоннан Эдинбургке дейін (8-9 күнде) сапар шегеді. Кочтардың ең белсенді кезеңінде, күн сайын Итон Сокон арқылы 20 коч өтетін, "кейбіреулері «Ақ Жылқыда» жылқыларын ауыстырып, Ұлы Солтүстік жолына түсетін, ал басқалары Сент-Ньотс арқылы айналатын. «Крос-Киз» қонақ үйінде пошта да, жолаушылар да қабылданатын".

Білім

1736 жылы Сент-Ньотс қаласында 35 «кедей балаға» арналған мектеп ашылды; ғасыр соңына қарай кедей балаларға арналған мектеп болды, онда екі жыныстың өкілдері де оқытылды. Сабақтар бастапқыда Сент-Ньотс шіркеуінің Иса капелласында өтті, бірақ 1745 жылдан кейін басқа жерге көшірілді. 1760 жылы Лестердің алдерманы Ньютон өсиеті бойынша Хантингдонширдегі мектептерге қаржы бөлді, ал Сент-Ньотс мектебі кедей ұлдарды киіндіруге және оқытуға 26 фунт стерлинг алды. Хантингдоншир білім беру комитеті Сент-Ньотста орта мектеп ашуға ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетті; 1926 жылы шамамен жүз оқушы күн сайын Хантингдонға мектепке баратын. 1944 жылғы Білім туралы заң қабылданғаннан кейін гимназиялар құрылды. Сент-Ньотстың жергілікті саясаткерлері мұндай мектеп ашуды талап етті, бірақ Сент-Ньотста осындай мектеп ашуға жеткілікті гимназия деңгейіндегі оқушылар жоқ екендігі айтылды. Осы кезде Итон Сокон Бедфордширде болғандықтан, Сент-Ньотстың көптеген оқушылары күнделікті Хантингдонға, ал Итон Сокон оқушыларының сондай саны Биглсвейдке баратын. 1960 жылға дейін ғана Сент-Ньотста орта мектеп ашылды. Итон Сокон әлі де Бедфордширде болды, бұл жағдайды усложнитті, және Сент-Ньотс гимназиясының оқушылары күнделікті Хантингдонға баруын жалғастырды. 1966 және 1971 жылдары Лонгсэндс және Эрнульф жалпы білім беретін мектептері ашылғанға дейін Сент-Ньотста толыққанды орта білім беру жүйесі құрылмады.

Индустрияландыру

Өндірістің ең көне түрлері ауыл шаруашылығының қажеттіліктерінен туындады. Дюлоде жүгері ұнтақтау жел диірмені, ал Итон Соконда су қуатын пайдаланып, 1604 жылы мальта диірмені салынды. Нақты индустрияландыру 18 ғасырда, басқа жерлердегідей, Сент-Ньотста да басталды. Сент-Ньотстың ең маңызды үлесі қағаз жасау саласында болды. 1808 жылы Сили мен Генри Фурдринье қағазды үздіксіз рулонмен жасау процесін ойлап тапты және бұл процесс алғаш рет Сент-Ньотс диірменінде (Литтл-Пакстонда) іске асырылды. Машиналар сумен жұмыс істеді, бірақ кейін бу турбиналары қолданылды. Техникалық сәттілікке қарамастан, Фурдринье ағайындары қаржылық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырады. Олардың бизнесін Мэтью Тоугуд қабылдады. Тоугуд пен оның ұлдары 1880-ші жылдардың басына дейін диірменді басқарды, содан кейін оны Сент-Ньотс қағаз диірмені компаниясы сатып алды. 1735 жылы Джозеф Эйр қоңырау құю шеберханасын ашты. 18 ғасырда сыра жасау өнеркәсіптік сипатқа ие болды. Джеймс Пейн 1831 жылы Базар алаңында Уильям Фостердің сыра зауытын сатып алды. Фоллер отбасына тиесілі ескі монастырь орнындағы Приори сыра зауыты 1814 жылы Бедфордтың Джон Дейге сатылды. Джон Дей сонымен қатар Сент-Ньотс қаласын алғашқы көше шамдарымен қамтамасыз етті. Сент-Ньотс газ құрылғыларын өндірумен де танымал болды. Джордж Бауэр (1826 немесе 1827 – 1911) газ пештерін, шамдарын және газ плиталарын жасау үшін құю цехын салды. Оның бизнесі көп жылдар бойы сәтті болды – шыңында оның фабрикасында 200 жұмысшы жұмыс істеді, бірақ Оңтүстік Американың ірі тапсырыс берушісі төлемнен бас тартқаннан кейін Бауэр банкротқа ұшырады.

Темір жолдар

1850 жылдың 7 тамызында Сент-Ньотс арқылы халыққа ашылған темір жол пайда болды: Ұлы Солтүстік темір жолы Лондонның Мейден-Лейндегі уақытша станциясынан Питербороға дейінгі желісін ашты. Келесі жылдары компания Кингс-Кросс станциясынан Донкастерге дейін желіні кеңейтті, сондай-ақ басқа достық теміржол компанияларымен бірге Йорк пен Эдинбургке, және Йоркширдің көп бөлігіне, кейін Ноттингемширдің көмір кендеріне және шығыс жағалау портына жетті. Сент-Ньотс қаласында темір жолдың жоспарланған бағыты қаланың шығысында жатқан еді. Бұл Джордж Уильям Роулиге тиесілі Приори Паркінің жерін иеленбеу үшін жасалды. Шығысқа қарайғы бағыт станция орны үшін қолайсыздық тудырды; Парламенттік комитеттер теміржол заңдарын мұқият қарады, ал сол кезде Лордтар комитеті жер иелеріне өте ыңғайлы болды. Комитеттегі ұзақ пікірталас ұйымдастырушылардың қарызына шығын әкелер еді. Роули теміржол компаниясын Сент-Ньотстың батысына қарай, оның иелігінен алыс бағытты қабылдауға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ Парламент бұл талапты қабылдамады және теміржолдың келісімдік бағыты бекітілді. Бұл Роулидің меншігінен де бір бөлігін алды, және теміржолдың бағалаушысы оны 8000 фунт стерлингке бағалады. Роули 12000 фунт стерлинг талап етті, кейін ол оны 15000 фунтқа дейін көтерді. Бұл мәселені сот арқылы шешу қажет болды; сот бағалауын жүргізіп, теміржол компаниясы ұсынғандай 8000 фунт стерлинг құнын растады. Теміржол жылдамдықпен атты көліктерді ығыстырды. Шотландияға саяхат уақытын бір күннен кемге дейін қысқартқан алыс қашықтыққа жүретін пойыздардан басқа, Скегнес пен Кромер сияқты демалыс орындарына, сондай-ақ Лондонға экскурсиялар да ұйымдастырылды. Алайда, тоғызыншы ғасырда теміржолдың ең үлкен әсері тауарлар мен минералдарды тасымалдау болды: өндірілген тауарлар сыртқа, ал ауыр заттар ішке тасымалданды: көмір, топырақты жақсартуға арналған әк және мал азығы. Әсіресе көмір: қала теміржол байланысын алғаннан кейін көмір бағасы көбінесе 80%-ға төмендеді. Өкінішке орай, Сент-Ньотс үшін теміржолдың дамуы аймаққа молшылық әкелген атты көлік саудасының құлдырауына әкелді. Алыс қашықтыққа жүретін атты көліктер тез жойылды, сонымен қатар өзен көлігі де күрт төмендеді: Бедфорд пен Сент-Ньотс саудагерлері мен фермерлеріне енді өз материалдарын өзен арқылы тасымалдау қажет болмады. Атты көліктерге және су көлігіне қолдау көрсетудегі жұмыс орындары азайды. Жоғарғы Узедегі төлем кірісі 1842 жылы 7656 фунт стерлинг болса, 1815 жылы 4508 фунтқа дейін төмендеді; ал 1852 жылдан 1863 жылға дейін ол жылына орташа есеппен 1974 фунт стерлинг құрады. Дегенмен, Сент-Ньотс өнеркәсібі мен саудасын қайта жаңғыртты; 1863 жылы астық биржасы ашылғанда және 1890 жылдары мал базары ашылғанда, өркендеудің қайта оралуы байқалды.

Премьер-Министрдің өлтірілуі

1812 жылы 11 мамырда Джон Беллингэм премьер-министр Спенсер Персевалды атып өлтірді. Беллингэм Сент-Ньотс қаласында туған және іскерлік сапарлармен көп жерлерді аралаған. Ол Ресейде алаяқтыққа ұшырап, түрмеге қамалған болуы мүмкін, ал елге оралғанда британ үкіметінен ешқандай қолдау алмады. Өшпенділікке толы Беллингэм осы қастандықты жасады. Ол дереу ұсталып, бір аптадан соң дарға асылды.

Жергілікті билік

Кедейлер заңын қолданушы одақтардың құрылуы және 1877 жылдан бастап ұлттық түрмелер жүйесінің құрылуы, бейбіт судьялардың рөлін азайтты. 1888 жылы сайланған округтік кеңестер енгізілді. 1960 жылдардың басында жергілікті басқарудың бақылауындағы аумақтарды қайта ұйымдастыру бойынша маңызды ұсыныстар жасалды. Хантингдонширдің таратылуы мүмкін болғандықтан, кейбіреулер Сент-Ньотстың Кембриджшир емес, Бедфордширге қосылуын қалап, осы пікірін бірнеше рет білдірді, себебі қаланың фенді аймақтармен байланысы аз болды. Ал, Бедфордшир Итон Соконды жақсартуға көбірек емес, Хантингдоншир Сент-Ньотсты жақсартуға көп үлес қосты деген қарсы пікір айтылды. 1965 жылдың 1 сәуірінде Хантингдоншир Питербороның Сок аймағымен біріктіріліп, кеңейтілген округ құрылды. Сонымен қатар, Итон Соконның қалалық аймағы Сент-Ньотс қалалық округінің құрамына енді.

Өзен XIX және XX ғасырларда

Темір жолдар пайда болғанға дейін өзен маңызды көлік арнасы болған: Навигациялық кемежай мен Хен Брук қалаға тауар жеткізетін баржалармен толы болды, сондай-ақ көптеген баржалар Кингс-Линнен Бедфордқа немесе Бигглсваде мен Шеффордқа Ивел өзені арқылы жүріп тұрды. 1850 жылы Сент-Ньотсқа темір жол келгеннен кейін, өзеннің ауыр жүк тасымалындағы қолданылуы күрт азайды. Ивел өзені 1876 жылы коммерциялық трафик үшін жабылды, ал 1878 жылға қарай ешбір баржа Сент-Ньотстан жоғары көтерілмеді. 1890 жылға қарай олар тек Сент-Айвсқа дейін ғана жүретін. Өзенге лай жинала бастады және су өсімдіктерімен толып кетті. Навигация құқықтарының иесі Джон Киркхэм болды; 1892 жылы ол құқықтарды сатуға тырысты, бірақ бастапқыда ешкім оларды алғысы келмеді. Содан кейін Леонард Тейлор Симпсон 1893 жылдың ақпанында құқықтарды 6 170 фунт стерлингке сатып алды. Ол шлюздерді жақсартуға және су сақтауға көп қаржы жұмсады, бірақ 17 ғасырда заңмен белгіленген төлем ставкаларының төмен деңгейі пайда табуды мүмкінсіз етті. Ол көп ақша жоғалтты. 1897 жылдың қыркүйегінде Симпсон өз міндетінің орындалмастығын түсінді және навигацияны жауып, шлюздерді физикалық түрде бекітіп, өткізбейтін етті. Ол өзенде кеме қатынасын сақтауға және төлем ставкаларының бастапқы деңгейін сақтауға міндетті екенін дәлелдеп, Канцелярияда сот ісі қозғалды. Апелляциялар мен қарсы апелляциялар жасалды, бірақ 1904 жылы Лордтар палатасы оның пайдасына шешім шығарды, оған навигацияны жабуға рұқсат берді. Ол 1904 жылдың тамызында осылай істеді. 1934 жылы "Ұлы Оуз" су бассейні кеңесі одан құнсызданған навигацияны сатып алды. Сент-Ньотс ауданындағы алғашқы елді мекендер су тасқыны болуы мүмкін аймақтардан алшақ орналасқан. Орта ғасырларда халық саны өскен сайын, осал жерлерде құрылыс жүргізіліп, тұрғын үйлердің су тасқынына ұшуына себеп болды. Суды бағыттап өткезуге әрекеттер жасалды, бірақ жұмыстар жеткіліксіз болса, су тасқыны орын ала берді. XIX ғасырдағы ең ірі су тасқындары 1908, 1916/17, 1933/34 жылдар мен 1947 жылғы үлкен су тасқыны болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылғы 4 тамызда Бірінші дүниежүзілік соғыс жарияланды. Айдың соңында Кеңеске әскери билік өкілдері қалада сарбаздар орналастырылатынын және қаланың сумен жабдықталуы ерлер мен жылқылар орналасқан аудандарға жүргізілуі керектігін хабарлады. Қару-жарақ паркі (қазіргі Приориялық балалар мектебінің орны) әскерлерге берілді, бірақ армияның ауыр техникасына берік және лайлы емес база қажет екені тез түсінілді. Осының салдарынан 1915 жылдың желтоқсанынан бастап барлық артиллерия мен ауыр шарабандар Базар алаңында сақталды. Хайленд бригадасы Корольдік далалық артиллериясы Францияға аттанғанға дейін 1914 жылдың тамызынан 1915 жылдың сәуіріне дейін Сент-Ньотста орналасты. Үш Хайленд бригадасы "Бедфордта" орналасқан, ал I Хайленд бригадасы RFA(T) немесе II Хайленд бригадасы RFA(T) Сент-Ньотста орналасқан болуы мүмкін. I Хайленд бригадасы үш батареядан тұрды: 1-Абердин батареясы, 2-Абердин батареясы және 3-Абердин батареясы RFA(T). II Хайленд бригадасы RFA(T) үш батареядан құралды: Forfarshire батареясы RFA(T), Fifeshire батареясы RFA(T) және Dundee батареясы RFA(T). Әр батареяда ескі (Бур соғысы кезеңінен қалған) 15 фунттық далалық зеңбіректер болды. III Хайленд бригадасы RFA(T) да болды, оның құрамында әрқайсысында алты гаубицасы бар екі батареясы бар, бірақ олар Сент-Ньотста орналасқан жоқ.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Сент-Ньотс Екінші дүниежүзілік соғыста тікелей бомбалау шабуылына ұшырамады, бірақ айналасындағы көптеген RAF базалары жаудың бомбалаушы ұшақтарының назарын өзіне аударды. Маңызды мәселе – эвакуацияланған балаларды қабылдау болды. Базалық инфрақұрылымның нашар дамығандығы соғыс жақындағанда, қосымша қажеттіліктерді шешу үшін траншеялар қазу қажеттігі туралы ұсыныстар жасалғанынан көрінеді. Соғыс жарияланбас бұрын екі күнге үш жүз бала келді; олардың барлығы Эйнсберидегі үйлерге орналастырылды. 1940 жылы 1000-нан астам бала орналастырылды.

Сент-Ньотс төрт бұрышты

1935 жылы Сент-Ньотс қаласында Дорис Майлз ханым төрт бала табалды. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарында сенсация тудырды, себебі олар бірнеше күннен артық тірі қалған алғашқы британдық төрттік болды. Олардың денсаулығына басым назар аударылды, осы жұмысты негізінен отбасылық дәрігер доктор Э.Х. Харрисон жүргізді, ол оларды күту үшін арнайы жағдай жасады. Олардың өсуі мен дамуы туралы көптеген баспасөз материалдары мен киножурналдар хабарлады. Бүгінгі күнге дейін (2021 жылдың мамыр айы) олардың барлығы тірі.

Кіші Барфорд электр станциясы

Little Barford А электр станциясы 1941 жылы пайдалануға берілді; оның қуаты 126 МВт болды. Ол жақын маңдағы негізгі теміржол желісінен келтірілген ұнтақталған көмірді жағып жұмыс істеді. Суыту суы жақын маңдағы Оуза өзенінен алынды және суыту мұнарасымен толықтырылды. Жақын маңдағы Little Barford B электр станциясы 1959 жылы 127 МВт қуатымен іске қосылды, ол да ұнтақталған көмір отынын пайдаланды және суыту мұнараларымен жабдықталды. Екі станция да 1989 жылы тоқтатылып, сөйілді. 1996 жылы сол жерде газбен жұмыс істейтін станция пайдалануға берілді. Бұл 256 МВт қуат өндіретін комбиналды электр станциясы.

Өнеркәсіптің жоғалуы - және қайта жандану

20 ғасырдың соңына қарай Ұлыбританияның көп бөлігінде байқалған деиндустриализация Сент-Ньотс қаласына да әсер етті, нәтижесінде Courtaulds (бұрынғы Kayser Bondor), Samuel Jones, Gates' Hydraulics және басқа да бірнеше кәсіпорын жабылды; Paine сыра зауыты сатылып, тоқтатылды. Дегенмен, тұрғын үйлердің кеңеюіне байланысты дамулар қалаға заманауи өнеркәсіптік кешендердегі шағын және орта кәсіпорындарды әкелді. Хантингдонширдегі жұмыссыздық деңгейі еліміздің орташа көрсеткішінен төмендеп, 2,7%-ды құрады, ал Англия бойынша бұл көрсеткіш 4,1%-ды шамалайды. 2018 жылы Хантингдонширде толық жұмыс күшімен қамтылғандардың апталық орташа жалақысы 600 фунт стерлингті құрады, бұл Англиядағы 575 фунт стерлингтен жоғары.

Жақында болған тарих

Сент-Ньотс жиырма бірінші ғасырда тұрғын үйлерді едәуір кеңейтуге жоспарланған. Жергілікті бос жатқан жерлерді пайдаланумен қатар, 2006 жылы Loves Farm тұрғын үй кешені салынды. Бұл кешен қазіргі уақытта (2021) шығысқа қарай кеңейтілуде, ал Кембридж көшесі мен Сент-Ньотс айналым жолы арасындағы Винтрингем эстатесының бірінші кезеңі құрылып бітті.