Кіріспе

Құс түрі

Сардиния сойқасы (Curruca melanocephala) – Жерорта теңізі аймағында кең таралған, әдеттегі сойқа. Басқа Curruca түрлері сияқты, оның еркек және әйелдерінің түсі ерекшеленеді. Ересектегі аталықтарының арқасы сұр, құрсағы ақшыл, басы қара, тамағы ақ, көзі қызыл. Түсі бір жерде де өзгеріп тұрады, жоғарғы және/немесе төменгі жағындағы қызғылт реңктің күші жоқтан (кейбір түршелерінде) айқынға дейін өзгереді. Әйелдерінің жоғарғы жағы қоңыр, төменгі жағы сары-қоңыр, басы сұр түсті. Сардиния сойқасының әні жылдам және дірілдейтін, бұл құстың көбейетін Жерорта теңізі аймағына тән ерекшелік.

Таксономия және жүйелеу

Сардиниялық сойқышыны 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны құйрықтиектер (wagtails) тұқымдасына жатқызып, *Motacilla melanocephala* деген екі атаулы номенклатура берді. Гмелин өзінің сипаттамасын итальяндық зоолог Франческо Четтидің 1776 жылы жарық көрген «Сардиния құстары» (Gli uccelli di Sardegna) кітабындағы мәліметтерге негіздеді. Бұл оның «Сардиния табиғатының тарихы» (Storia naturale di Sardegna) атты еңбегінің екінші томы болды. Четти түрлерге ғылыми атауларды қолданбады. Четтидің үш томдық еңбегінің неміс тіліне аудармасы жарық көргенде, аудармашы Дэвид Пьеш және редактор Натанаэль Готфрид Леске үшінші томның соңына (1784 жылы жарық көрген) қосымша енгізді. Онда олар *Motacilla melanocephala* екі атаулы номенклатурасын ұсынды – дәл сол атауды кейін Гмелин қабылдады. Бұл бұрын жарияланғанына қарамастан, 2023 жылға дейін Гмелин түрдің авторы ретінде танылды. Бұрын бұл түрді 1769 жылы итальяндық натуралист Джованни Антонио Скополи енгізген *Sylvia* тұқымдасына жатқызған. Тұқым атауы қазіргі латын тілінен алынған *silvia* сөзінен – орман рухы, ал *silva* – орман деген мағынаны білдіреді. *Melanocephala* сөзі ежелгі грек тіліндегі *melas* – «қара» және *kephale* – «бас» сөздерінен құралған. Қазіргі уақытта Сардиниялық сойқышын Халықаралық орнитологтар одағы (IOC) *Curruca* тұқымдасына жатқызады, бұл тұқымға бұрын *Sylvia* тұқымдасына жатқызылған көптеген түрлер де кіреді. Сардиниялық сойқыш пен Ментрис сойқышы бірге супертүр құрайды. Екеуінің де беті ақ, таңдайы ашық, ересек еркектерінің басы қара, сонымен қатар көздің айналасында жалаңаш сақина бар. Бұл супертүрге ең жақын туыс болып саналатын шығыс субальпійлік сойқышының еркектерінің мойны мен кеудесі қара, басының жоғарғы бөлігі қара сұр түсті, бірақ қалған сипаттамалары ортақ. Бұл үш түр қара таңдайлы супертүрмен байланысты – оған Рюппель сойқышы мен Кипр сойқышы да кіреді, олардың да беті ақ, жоғарғы бөлігі қара. Бұл құсты супервид деп қарастыруға болады, ол батыс *Curruca melanocephala* және құрғақ Таяу Шығыс пен оған іргелес Африка аймақтарынан таралған *Curruca momus* екі түрге бөлінеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ол Еуропаның ең оңтүстік аймақтарында және Азияға қарай, Түркияда және Жерорта теңізінің шығыс жағалауында көбейеді. Бұл кішкентай тұрымсық құс, көптеген "құсқырлардан" өзгеше, көшіп-қонуға бейім емес, бірақ кейбір құстар Солтүстік Африкада қыстайды, ал ол көбею аймағынан шалқап, тіпті Ұлыбританияға дейін кездеседі.

Мінез-құлық және экология

Бұл ашық дала және егістік жерлерде кездесетін құс, ұя салу үшін бұталар пайдаланады. Ұясы төменгі бұталар мен жиделі бұталардың арасына салынады, және 3-6 жұмыртқа туады. Көптеген "құбылысшылдар" сияқты, ол негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ сондай-ақ жидектер мен басқа да жұмсақ жемістерді де жейді.