Га́рри дубы (Quercus garryana) – Тыныш мұхитының солтүстік-батысында өсетін ерекше ағаш. Биіктігі 24-30 метрге жетеді, өсуі баяу. Орман шаруашылығында маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Емен түрі
Species of oak tree
Quercus garryana – Тынық мұхитының солтүстік-батысында өсетін емен түрі, ареалы Калифорнияның оңтүстігінен Британдық Колумбияның оңтүстік-батысына дейін созылған. Оны көбінесе Гарри емені, Орегон ақ емені немесе Орегон емені деп атайды. Ол теңіз деңгейінен солтүстік ареалында 210 метрге дейін, ал оңтүстік Калифорниядағы ареалында белгілі бір биіктікке дейін өседі. Аталған Николас Гарри – Гудзон шығанағы компаниясының вице-губернаторы болған.
Quercus garryana is an oak tree species of the Pacific Northwest, with a range stretching from southern California to southwestern British Columbia. It is commonly known as the Garry Oak, Oregon white oak or Oregon oak. It grows from sea level to an altitude of 690 feet (210 m) in the northern part of its range, and from in the south of the range in California. The eponymous Nicholas Garry was deputy governor of the Hudson's Bay Company.
Сипаттама
Quercus garryana әдетте орташа биіктікте болады, жай өседі және шамамен 80 фут (24 м) биіктікке жетеді, кейде 100 футқа (30 м) дейін өсе алады немесе биік бұта түрінде кездеседі. Көлемі 1 метрге дейін, ерекше жағдайларда 2 метрге дейін жетеді. Қабығы сұр және жарықшақты. Жалғыз өскенде басқа емен ағаштары сияқты ерекше сопақ пішінімен ерекшеленеді, бірақ жапырақтары шатыр құрайтындай етіп бір-біріне жақын орналасқан тоғайларда да өседі. Жапырақтары жапырақты, 7-15 см ұзындығы және 2,5-7,5 см ені бар, әр жағында 3-7 терең тілікшесі болады, үстіңгі жағы күңгірт жасыл, ал астыңғы жағы жұқа түкпен жабылған. Олар жапырақтардың астыңғы бетіне бекітіледі. Бұл ісіктердің пайда болуына себепші болатын кең таралған түрлердің бірі – Cynips maculipennis. Басқа түрлер сабақтар мен жапырақтарда ісіктер жасайды. Пішіндері шардан бастап саңырауқұлақ сияқты, қарындаш сияқты болып келеді. Жеке даналары 500 жылға дейін өмір сүре алады, мысалы, Портлендке жақын жердегі Сауви аралындағы ағаштар. Вашингтонда бұл ағаш Каскад тауларының батыс беткейінде, әсіресе Пьюджет Саунд жазықтарында, Олимпиада түбегінің солтүстік-шығысында, Уидби аралында, Чехалис өзенінің аңғарында және Сан-Хуан аралдарында өседі. Сондай-ақ, ол оңтүстік-шығыс Каскад тауларының етегінде және Колумбия өзенінің бойында өседі. Британдық Колумбияда Гарри емені Гальф аралдарында және Ванкувер аралының оңтүстік-шығысында, Викториядан бастап аралдың шығыс жағында Кэмпбелл-Ривер аймағына дейін кездеседі. Британдық Колумбияның құрлықтағы Фрейзер өзенінің бойында да шағын популяциялар бар. Гарри емені Британдық Колумбияға тән жалғыз емен және Канаданың батысына тән екі еменнің бірі (бур еменімен бірге).
Quercus garryana is typically of medium height, growing slowly to around 80 feet (24 m) and occasionally as high as 100 feet (30 m), or in shrub form to tall. The trunks grow to 3 feet (1 m) thick, exceptionally 5 feet (2 m). The bark is gray and fissured. It has the characteristic oval profile of other oaks when solitary, but is also known to grow in groves close enough together that crowns may form a canopy. The leaves are deciduous, long and 1–3 inches broad, with 3–7 deep lobes on each side, darker green on top and finely haired below. They are attached to the undersides of leaves. One common species responsible for these galls is Cynips maculipennis. Other species create galls on stems and leaves. Shapes vary from spheres to mushroom shaped to pencil shaped. Individual specimens can grow to around 500 years in age, such as those on Sauvie Island near Portland, Oregon. In Washington, the tree grows on the west side of the Cascade Range, particularly in the Puget Sound lowlands, the northeastern Olympic Peninsula, Whidbey Island, the Chehalis river valley, and the San Juan Islands. It also grows in the foothills of the southeastern Cascades and along the Columbia River Gorge. In British Columbia, the Garry oak grows on the Gulf Islands and southeastern Vancouver Island, from west of Victoria along the east side of the island up to the Campbell River area. There are also small populations along the Fraser River on the British Columbia mainland. The Garry oak is the only oak native to British Columbia, and one of only two oaks (along with the bur oak) native to western Canada.
Экология
Бұл құрғақшылыққа төзімді ағаш. Ересек ағаштар көбінесе жүрек шірігіне шалдығады. Дэвид Дуглас оларды аюлар жегенін жазған. Британдық Колумбияда Гарри емені үш бөгде түрдің жәндіктерінен зардап шегеді: секіретін галл жұлбыры Neuroterus saltatorius, емен жапырағының филлоксеран және циган мотылы.
It is a drought tolerant tree. Older specimens are often affected by heart rot. David Douglas recorded that bears consumed them. In British Columbia, the Garry oak can be infested by three nonnative insects: the jumping gall wasp Neuroterus saltatorius, the oak leaf phylloxeran, and the gypsy moth.
Қорғау
Орегонның ақ емені мен оның экожүйелері қорғау шараларының назарында, соның ішінде Вашингтон штатының Такома қаласында Оук-Три Паркі құрылған; Британдық Колумбияның Оук-Бэй қаласы, оның аты аталған ағаштан қойылған; және Орегон штатының Корваллис қаласы, Балд Хилл төңірегіндегі еменді саваннаның қалдықтарын қорғап сақтаған. Ағаштан атын алған және Смит паркі орналасқан Оак-Харбор, Вашингтон, қаланың атауын сақтау үшін Oak Harbor Garry Oak Society қоғамын құру арқылы еменді сақтауға белсенді түрде ұмтылуда. Оңтүстік-батыс Вашингтонда Орегон ақ еменінің кең аумағы Скеттер Крик жабайы табиғат аймағында сақталған, мысалы, Скеттер Крик бөлімшесінде, онда оңтүстік Пьюджет Саунд даласының сирек қалған аймақтары бар. Британдық Колумбияның Оак-Бэй қаласында кесілген немесе зақымдалған әрбір Гарри емені үшін 10 000 долларға дейін айыппұл салынуы мүмкін.
Oregon white oaks and their ecosystems are the focus of conservation efforts, including communities such as Tacoma, Washington, where an Oak Tree Park has been established; Oak Bay, British Columbia, which is named after the tree; and Corvallis, Oregon, which has protected the oak savannah remnants around Bald Hill. Oak Harbor, Washington, named after the tree and home to Smith Park that contains a dense grove of mature Garry Oak trees, is actively pursuing conservation of the city's namesake tree with the formation of the Oak Harbor Garry Oak Society. In Southwest Washington, significant acreages of Oregon white oaks are preserved in the Scatter Creek Wildlife Area, in sites such as the Scatter Creek Unit, which contain some of the few remaining areas of south Puget Sound prairie. In Oak Bay, British Columbia, a fine of up to $10,000 may be issued for each Garry oak tree cut or damaged.
Қолданылуы
Жемістері шамалы тәтті (бірақ татымсыз болуы мүмкін) емен жаңғақтары жеуге жарамды, ең жақсысы – алдымен олардан таннин қышқылын кетіру керек. Уытты таннин қышқылының ащылығы адамның ауруға шалыққанша жеуіне мүмкіндік бермейді. 20 ғасырдың басында кеңінен қолданылған болса да, Орегон ақ еменінен жасалған шарап шелектері өнімге "күйдірілген қанттың иісі, зефир тәттілігі және Гарри еменінің ең жақсы жақтарын көрсететін жеңіл гүлді хош иіс" береді деп айтылады. Орегон ақ емені отын ретінде пайдаланғанда, жақсы жанады.
The mildly sweet (but perhaps unpalatable) acorns are edible, ideally after leaching. The bitterness of the toxic tannic acid would likely prevent anyone from eating enough to become ill. Although it was popularly used around the turn of the 20th century, Oregon white oak barrels are said to give the product "burnt sugar notes, marshmallow sweetness, and a light floral character that showcases the best of the Garry oak". When used as firewood, Oregon white oak produces burned.