Кіріспе
Quercus cerris өсімдік түрі, түркиялық емен немесе австриялық емен, Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Кіші Азияға тән емен. Ол Quercus бөлімінің типтік түрі болып табылады. Cerris, бұтақ бүршіктері жұмсақ қылшықтармен қоршалған, жапырақтарының шеттері қылшықпен ұштармен және көбінесе 18 айда пісіп жететін жаңғақтарымен сипатталатын емен туысының бір бөлімі.
Quercus cerris, the Turkey oak or Austrian oak, is an oak native to south eastern Europe and Asia Minor. It is the type species of Quercus sect. Cerris, a section of the genus characterised by shoot buds surrounded by soft bristles, bristle tipped leaf lobes, and acorns that usually mature in 18 months.
Сипаттама
Quercus cerris – ірі жапырақты ағаш, биіктігі 25 метрге дейін жетеді, діңінің диаметрі 1,5 метрге дейін жетеді. Қабығы қара сұр, терең жарылысқан. Ересектеген ағаштарда қабық жарықтары діңінің түбіне жақын жерде көбінесе қызғылт сары жолақтармен өтеді. Жарқыраған жапырақтары 35 см ұзындығында және 3–5 см енінде, әр жағында 6–12 үшбұрышты тілімшелері бар; тілімшелердің реттелуі өте әртүрлі, кейбір ағаштарда тілімшелер өте реттелген, ал басқаларында олар аз реттелген. Гүлдері желмен тозаңданатын мақсары, тозаңданудан кейін шамамен 18 айда пісіп жетеді; жемісі – ірі емен, ұзындығы 2 см, ені 2 см, екі түсті, апельсин түсті негізгі жартысы жасыл қоңыр ұшына дейін өтеді; еменнің тостағаны 2 см тереңдікте, 1 см дейінгі ұзындығындағы жұмсақ, "мұздай" қылшықтармен тығыз жабылады.
Экология және егіс
Бірінші жылғы жаңғақтар өте ащы, бірақ оларды қарғалар мен көгершіндер жейді; қасқырлар әдетте басқа тамақ көздері таусылғанда ғана жейді. Бұл түрдің ареалы шамамен 120 000 жыл бұрынғы өткен мұз дәуірінен бұрын Солтүстік Еуропа мен Британ аралдарына дейін созылған. Ол 18 ғасырда Ұлыбритания мен Ирландияға сәндік ағаш ретінде қайта енгізілді, ал оның өт аралары қазір құстарға ерте көктемде тамақ береді. Ағашта Andricus quercuscalicis өт арасы қоныстанды, оның личинкалары британдық емендердің жаңғақтарына зиян келтіреді. 1998 жылы Қорғаныс министрлігі Ұлыбританиядағы барлық базаларындағы барлық түркиялық емендерді кесуге бұйрық берді. Түркиялық емен кеңінен отырғызылады және Еуропаның көп бөлігінде табиғи түрде тараған. Бұл оның салыстырмалы түрде жылдам өсуімен байланысты. Ол әшекейлік және жағалаудағы желден қорғау үшін қолданылады. Бірнеше сорттар таңдалған, соның ішінде әр түрлі жапырақтары бар 'Variegata' және үлкен, терең тілімделген жапырақтары бар 'Woden'. Түркиялық емен (Q. suber) еменімен оңай будандасады, нәтижесіндегі гибрид Q. × crenata Lam. деп аталады. Бұл гибрид ата-аналарының ареалдары үстіне жатқан жерлерде табиғи түрде де, мәдени өсімдіктерде де кездеседі. Бұл орташа және ірі ағаш, әдетте жартылай мәңгі жасыл, кейде толығымен мәңгі жасыл, көбінесе айқын гибридтік күшпен ерекшеленеді; оның қабығы қалың және жарықшақты, бірақ ешқашан тоқ емендей қалың емес. Көптеген сорттары бар, көбінесе түркиялық емен тамырына қаушап отырғызылады. Оларға Словакиядағы Арборетумнан шыққан, марқұм граф Амброзидің үйінен 'Ambrozyana', қатаң қыстардан басқа мәңгі жасыл; жапырақтары өте терең тілімделген, ортасынан тар жолақ қалдыратын және қабығы өте қалың 'Diversifolia'; 1760 жыл шамасында Фулхэмдағы Осборн балабақшасында өсірілген 'Fulhamensis' (Фулхэм емені); және Уильям Люкомбтың 1762 жылы Эксетердегі балабақшасында өсірген 'Lucombeana' (Люкомб емені) жатады. Люкомбтың ертедегі бір данасы Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақта сақталған. 2009 жылдың 15 ақпанында Эксмут қаласындағы Фиар паркіндегі ұқсас Люкомб емені саңырауқұлақтан және жеңіл желден құлап кетті.
Қолданылуы
Ағаш көптеген ерекшеліктерімен басқа емендерге ұқсас, бірақ жарылуға және бөлінуге өте бейім, сондықтан оны көбінесе қоршау сияқты қолдануларға пайдаланады.