Кіріспе

Уэльстегі Монмутширдегі қираған қамал, Уэльстегі қамал.

Ақ қамал (Castell Gwyn), тарихи түрде Лантилио қамалы деп те белгілі, Уэльстегі Монмутширдегі Лантилио Кроссенни ауылының жанында орналасқан қираған қамал. Бұл нығайтылма 1066 жылы Англияға жасалған шабуылдан кейін, Уэльстен Херефордқа созылған жолды қорғау үшін нормандықтармен салынды. Бәлкім, Херефорд графы Уильям Фиц Осберн тапсырыс берген, ол ағаш қорғаныстары бар үш ірі топырақ үйімінен тұрады. 1135 жылы ірі Уэльс көтерілісі болды, жауап ретінде король Стефан Ақ қамал мен оның Grosmont және Skenfrith қамалдарымен біріктіріп, "Үш қамал" деп аталатын иелік құрды, ол бірнеше ғасыр бойы аймақты Уэльс шабуылынан қорғауда маңызды рөл атқарды. 1201 жылы король Джон қаланы қуатты патшалық шенеунік Хьюберт де Бурге тапсырды. Келесі он жылдықтарда ол бірнеше иелер арасында ауысып тұрды, себебі Хуберт, қарсылас де Брауз әулеті және Таж мүлікті өз бақылауына алды. Осы кезеңде Ақ қамал қайта жаңартылды, оның ішінде тас қабырғалар, қабырғалық мұнаралар және қақпа үйлері салынды, бұл тарихшы Пол Ремфринің пікірінше, "әскери инженерлік шедевр" болып табылады. 1267 жылы ол Ланкастер графы Эдмундқа берілді және 1825 жылға дейін Ланкастер графтығының, кейіннен герцогтығының қолында болды. 1282 жылы I Эдуардтың Уэльсті бағындыруы Ақ қамалдың әскери маңыздылығын азайтты, ал 16 ғасырға қарай ол қолданыстан шығып, қирады. Қамал 1922 жылы мемлекеттік қамқорлыққа алынды және қазір Уэльс мұра агенттігі Cadw басқарады.

11-12 ғасырлар

Ақ қамал 1066 жылы Англияға нормандық шапқынынан кейін салынды. Шапқыннан кейін көп ұзамай нормандықтар Уэльс шебіне еніп кірді, онда Жеңімпаз Уильям Уильям Фиц Осбернді Херефорд графы етіп тағайындады; граф Уильям Монмут және Чепстоу қалаларын басып алып, жаңа жерлерін кеңейтті. Нормандықтар уэльстіктерді бағындыру, жаңа елді мекендер құру және аймақтарға билік ету үшін қамалдарды кеңінен пайдаланды. Бастапқыда Лантилио қамалы деп аталған Ақ қамал, Монноу аңғарында шамамен бір уақытта, мүмкін граф Уильямның өзі Уэльстен Херефордқа дейінгі жолды қорғау үшін салған үш бекіністің бірі болды. Бұл жердегі алғашқы қамал жер мен ағаштан тұрғызылды, үш үлкен топырақ жұмысы ішкі және сыртқы аулаларды құрады, ал оңтүстік жағындағы басты кіреберісті қорғайтын мүйіздік бөлік болды. Ұлы Трехьюде қамал гарнизоны үшін астық ұнтақтауға арналған диірмен салынды. 1075 жылы Уильямның ұлы Роджер де Бретейльдің тәжге қарсы көтерілісінен кейін аймақтағы графтық жерлер бірте-бірте бөлініп кетті. 1135 жылы ірі уэльстік көтеріліс болды, жауап ретінде король Стефан шептің осы бөлігіндегі жерлерді қайта құрылымдап, Ақ қамал мен оның Гросмонт және Скенфриттегі бауырлас бекіністерін тәждің бақылауына қайтарды, осылайша «Үш қамал» деп белгіленген билік құрылды. Оған жауап ретінде тәж қамалға шабуылға қарсы дайындық жүргізді, 1184 және 1186 жылдар аралығында корольдік шенеунік Ральф Гросмонт 128 фунт стерлинг жұмсады, бұл ішкі ауланың айналасына тас қабырға салу және қорғанысқа кішкентай тас мұнарасын қосу үшін жасалған болуы мүмкін.

13-17 ғасырлар

1201 жылы король Джон Үш қаланы Хубер де Бурге берді. Хуберт – шағын жер иесі болған, ол ханзада кезінде Джонның үй шаруашылығының камерарийі қызметін атқарған, ал Джон таққа отырғаннан кейін патшаның ықпалды чиновнигіне айналды. Осы кезде Ақ қамал негізінен әскери бекініс болып саналды, онда гарнизон және жебелер мен арбалет оқтары сақталды. Қамал ауа-райына нашар төзіп, ең жақсы жағдайда қарапайым тұрғын үйлерге ие болған. Тарихшы Кэткарт Кинг қамалдың жағдайын «азапты», «лас» және «жағымсыз» деп сипаттаған. Хуберт жаңа қамалдарды жаңартуға кірісіп, алдымен Гросмонттан бастады, бірақ Франциядағы шайқаста тұтқынға түсті. Бостандыққа шыққаннан кейін Хуберт қайтадан билікті қолға алып, патшалық сот судьясы болды және Кент графы атанды. 1219 жылы король Генрих III билік құрған кезде Үш қаланы толығымен қайта алды. 1244 жылы Валерунд қамалға жаңа зал, майхана және кладовка салды. 1254 жылы Ақ қамал мен оның туысқан бекіністері король Генрихтің үлкен ұлына, кейін король болған принц Эдуардқа берілді. Пол Ремфри бұл жұмыстар Хуберттің кезінде, 1229–1231 және 1234–1239 жылдар аралығында екі кезеңде жүргізілгенін айтады. Король Эдуард I 1282 жылы Уэльсті жаулап алғаннан кейін Ақ қамалдың әскери маңызы азайды, бірақ ол айналасындағы жерді басқару және әскери жиын өткізу үшін қолданыла берді. Бекіністе одан әрі жұмыс жүргізілмеді, бірақ бірде-бір қақпа мұнарасы жөнделді, ал король Генрих VI тұсында шапель мұнарасы мен қақпаға жөндеу жұмыстары жасалды. 1538 жылы Ақ қамал қолданыстан шығып, қирады; 1613 жылғы сипаттамада ол «бұзылып, шіріген» деп жазылған. 1902 жылы 9-шы герцог Генри Сомерсет Ақ қаланы сэр Генри Мэтер Джексонға сатты. 1922 жылы қамал мемлекеттік қамқорлыққа берілді.

Сәулет

Ақ қамал Лантилио Кроссенни ауылының жанындағы төбеде орналасқан, айналасындағы ландшафтқа көрініс ашады. Қала негізінен 13 ғасырға дейін салынған және орталық ішкі ауладан, оңтүстікке қарай ай тәрізді мүйізден және солтүстікке қарай сыртқы ауладан тұрады. Оның қабырғалары қызыл құмтастан тұрғызылған. Сыртқы аула бастапқыда әлдеқайда кеңірек болған, қамалдың шығыс жағына қарай созылған, бірақ оның жер жұмыстарының тек шектеулі іздері ғана сақталған. Қақпа мұнарасының биіктігі сақталған бөлігімен бірге, бастапқыда қорғағыш тор және көтергіш көпірге ие болған. Мұнаралардың үшi дөңгелек, ал біреуі тіктөртбұрышты болып салынған, ол үй шаруашылығының қызметкеріне арналған жатақ ретінде пайдаланылған. Ауланың солтүстік-батыс жиегінде, кішкентай ғимараттар тобымен қатар, үлкен ғимарат – мүмкін, астық сақтауға арналған қойма болған, бірақ олардың бәрі уақыт өте келе жоғалып кеткен. Қабырғада төрт дөңгелек, төрт қабатты мұнара және қақпа мұнарасы бар, ал қорғаныстың ішкі жағына қарай тұрғын үйлер орналасқан. Төрт қабатты қақпа мұнарасының екі жағында дөңгелек мұнаралар орналасқан, және ол бастапқыда қорғағыш тор мен көтергіш көпірге ие болған. Оны қамалдың констеблі немесе басқарушысы пайдаланған. Қақпа мұнарасынан шығысқа қарай қамалдың залы, констебльдің тұрғын бөлмесі, шіркеу орналасқан – оның қалдықтары бұрынғы мұнаралардың бірінде сақталған, сондай-ақ қызметтік ғимараттар мен ас үй блогы да бар. Осы ғимараттардың тек іргетасы ғана сақталған. Ішкі ауладағы екінші қақпа оңтүстік мүйізді аулаға апарады, ол бастапқыда ағаштан жасалған көпірмен байланыстырылған, ағаш қоршаулармен және мұнаралармен қорғалған, кейін тас қосылған, оның іздері ғана қалған. Ақ қамалдың ерекшелігі – садақ тесіктерінің құрылысы, олардың әдеттегі кесілген пішіні тік оспен ығысқан, сондықтан бір жағы екіншісінен жоғары орналасқан. Тарихшылардың осы құрылымның тиімділігі туралы әртүрлі пікірлері бар: бұл қорғаушыларға қамалдың төңірегіндегі беткейлерге оқ атуға мүмкіндік берген немесе келіп жатқан оқтардан жақсы қорғаныс ұсынған болуы мүмкін. Алайда, 1980 жылы жасалған сынақтар олардың келіп жатқан оқтарға өте осал екенін көрсетті.