Кіріспе
Негізгі әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы – Саут-Шилдс. Басқа өзен жағасындағы қалалар – Джарроу және Хебберн, ал Клеадон, Уитберн және Болдонс ауылдары Оңтүстік Тайнесайдтың жасыл белдеуімен шектеседі, ал оңтүстікке қарай Сандерлендте Уэрсайд орналасқан. Оңтүстік Тайнесайдты екі сайлау округінде екі Парламент мүшесі көрсетеді: Саут-Шилдс (Уитбернді қоса алғанда) және Джарроу (Хебберн, қалалық шеттегі ауылдар және Гейтсхедтің шығыс бөліктерін де қамтиды).
Тарих
Кельттер, римдіктер, англдар, саксондықтар, ютар, викингтер, 20 ғасырдың басындағы арабтардың келуі және соңғы кезде Комонвелттен, әсіресе Үндістан субконтинентінен және Еуропалық Одақтан келген адамдардың қоныстануы Оңтүстік Тайнсайдтың қазіргі мәдениетін көрсетеді. Оңтүстік Щилдсте (Арбея, бритон тілінде: Caer Urfa) Арбеяда (160 жылға дейін) қазба жұмыстары және қайта жаңартылған бекініс табылған. Бұл бекініс Рим империясының гарнизоны және алғы шебі болып қызмет етті және Адриан қабырғасының Мәдениет мұрасының бір бөлігі болып табылады. Оушен-роудтағы қонақжайлылық аймағы бүкіл аймақтағы үнді, итальян, Таяу Шығыс және қытай асханаларымен әйгілі. Милл-Дэм, бұрынғы кеден үйі (қазір театр, кино және өнер орталығы), тас жолдар және теңізшілерге көмек көрсету орталығы қаланың және Тайн өзенінің теңіз тарихымен байланысты. Жарроудағы Бед әлемі (Bede's World) – «Ағылшын тарихының әкесі» деп саналатын құрметті Бедтің өміріне арналған. Бұл атақты Мәдениет мұрасы екі өзен – Тайн және Дон арасында орналасқан. Орта ғасырлық монастырь (681 жылғы Санкт-Пол шіркеуі), сирек кездесетін тұқымдық жануарлары бар аңғар және сол дәуірдің түпнұсқа материалдарынан салынған ғимараттары бар англосаксон шаруа қожалығы және грузин стиліндегі Джарроу залы бар. 1936 жылғы Джарроу крест жорығы қала тарихындағы маңызды оқиға болды және Лондонға дейін марш жасағандар алып жүрген түпнұсқа туы Джарроу қалалық әкімдігінде қарауға қойылған. 1890 жылдан бері Оңтүстік Щилдсте үлкен араб қауымы бар. Бұл сондай-ақ «Сандансер» терминінің («құм бишісінен» туындаған) Оңтүстік Щилдсте туып өскен адамдарды белгілеу үшін болжамды түсіндірмесі болып табылады.
Кеңес
Оңтүстік Тайнесайд кеңесі 54 мүшеден тұрады. 2023 жылдың мамыр айына дейін бұл 37 Лейборист кеңесшісінен (олардың біреуі тәуелсіз депутат ретінде), 9 Жасыл кеңесшісінен, 7 тәуелсіз кеңесшісінен және 1 консервативті кеңесшіден құралды. Мартин Суэйлс 2009 жылдан 2020 жылға дейін Оңтүстік Тайнесайд кеңесінің бас атқарушы директоры болды. Бұрын ол Солтүстік Тайнесайд кеңесінде стратегиялық даму директоры қызметін атқарған. 2021 жылдан бері Джонатан Тью осы биліктің бас атқарушы директоры болып табылады.
Экономика
Кеме жасау және жөндеу, көмір өндіру және экспорт, химия өнеркәсібі 20-ғасырдың екінші жартысынан бастап құлдырады, нәтижесінде кең ауқымды жұмыссыздыққа әкелді. Бірақ соңғы жылдары бұл тенденция өзгерді және Оңтүстік Тинесайд жаңа өнеркәсіптерді, ең бастысы қызмет көрсету саласын тарта бастады. Кеме жөндеу және теңіз қызметтері, инженерлік, электроника, киім, жиһаз, қағаз өнімдері, ағаш және ұсақ дәлдік машиналарын жасау салаларындағы өндіріс базасы әлі де сақталған. Бір кезде Тайнесайд әлемдегі кемелердің 25 пайызын жасаған. Оңтүстік Тинесайд колледжі теңіз саласындағы білім беруге маманданған және әлемнің түкпір-түкпірінен студенттерді қызықтырады. Туризм де маңызды және дамитын сала болып табылады.
Қызықты орындар
Оңтүстік Шилдс қаласының орталығы мен өзен жағалауы үлкен қайта құрудан өтуде, ескі өнеркәсіптік аймақтардың орнына жаңа тұрғын үйлер, бизнес орталықтары, сауда және ойын-сауық мекемелері салынуда. Қала орталығында кең көлемді сауда дүкендері, I санаттағы ескі қалалық әкімшілік ғимаратының жанындағы тұрақты базар, «The Word» деп аталатын жаңа кітапхана және көрме орталығы, бас почта бөлімі, мұражай мен өнер галереясы, 2019 жылы ашылған жаңа автобус/метро айырығы, Солтүстік Шилдсқа қатынайтын жаяу жүргіншілер паромдары, Хартон Кэйс кеңселік құрылысы мен жағажайлық серуендеу жолы, қалалық әкімшілік және азаматтық кеңселер орналасқан. Кеден үйі тарихи Милл Дам ескерткіш аймағында орналасқан және онда театр, кинозал, өнер галереясы және мейрамхана бар. Арбея Рим империясының Адриан қабырғасындағы ең шығыс нүктесі болған және Солтүстік теңіз жағалауындағы Тайн өзенінің сағасында орналасқан. Тарихи Лау Топ (Ескі ағылшын тілінде: hill top) жеріндегі қазба жұмыстары, қайта жаңартылған бекініс және мұражай жалпы жұртшылыққа ашық. Ұлы Солтүстік жүгіруі – әлемдегі ең ірі жартылай марафон. Ол қыркүйек/қазан айларында Ньюкасл қаласынан басталып, Оңтүстік Шилдстегі Листа аяқталады. Уитбернге қарай жағалау жолында Марсден тасы – теңіз құстары мекендейтін әсерлі әктас тіреуі және ұзақ жылдардан бері туристерді қызықтырып келеді. Жағалаудан одан әрі төменде Саутер маяғы орналасқан, ол әлемдегі алғашқы электр тогымен жұмыс істейтін маяқ. Бұл аймақтағы жағалаудың көп бөлігі екі онжылдық бұрын Весту және Уитберн шахталарының шламы мен шахталық құрылыстарымен көмкерілген, бірақ қазір олар жойылды және аймақтың табиғи ортасы қалпына келтірілді. Жарроу қаласында Сент-Пол монастыры, Бед әлемінің мұражайы, Жарроу залы, Викинг сауда орталығы және J. Barbour and Sons компаниясының бас кеңсесі мен фабрикалық дүкені орналасқан. Хеббёрн өзенінің жағалауынан Валсенд өзені арғы бетіндегі жаңартылатын және теңіз өнеркәсібінің көрінісі ашылады. Қала орталығы жаңа тұрғын үйлермен, қоғамдық және ойын-сауық мекемелерімен қайта жаңартылды. Кледон, Шығыс және Батыс Болдон, Хартон, Монктон, Вестоу және Уитберн қалашықтарында дәстүрлі пабтар, тарихи ғимараттар мен жекеше дүкендер бар. Монктонда жеңіл атлетика жолы, ал Вестоу мен Уитбернде крикет алаңдары орналасқан.
Қоршаған орта
Оңтүстік Тайнесайдтың физикалық ортасы шағын аумақта қатты өзгеріп тұрады: Оңтүстік Шилдс, Жарроу және Хебберн қалаларының қарбалас өзен жағалауынан бастап Болдон, Клеадон және Уитберн ауылдарының қала шетіндегі елді мекендеріне дейін; Порт-оф-Тайн және Тайн Док өзен жағалауындағы дамыған өнеркәсіптік аймақтардан Монктон, Сент-Хильда және Болдондағы жаңа бизнес-парктерге дейін; Клеадон төбелеріндегі ең биік нүктеден Сент-Пол және Бедс әлеміндегі Дон өзенінің сағасына дейін; дәстүрлі Виктория стиліндегі үйлер мен әсерлі Эдвард стиліндегі сарайлардан бастап, соғыс аралық және соғыстан кейінгі қалалық үйлерге дейін; Арбея римдық бекінісінің қалдықтары мен қайта жаңартылған қақпасынан бастап Лейгеттегі Ұлыбританиядағы алғашқы мешітке дейін; Ұлы Тайн өзенінен бастап Литтлхейвендегі Шилдс портының кеңістігіне дейін; Лисс жағалауының таңғажайып табиғатынан, құмды шығанақтардан, Марсден шығанағындағы әктас жартастардан бастап, Оңтүстік Шилдс жағажайындағы дәстүрлі саябақтарға, ойын-сауық орындарына және жәрмеңкелерге дейін; және Марсден карьерінен бастап Ұлы Солтүстік орманға дейін. Хебберндегі Экоорталық – қайта өңделген материалдардан салынған, жеке жел турбинасы арқылы қуат өндіріп, өздігінен қамтамасыз етілетін және қалдықтарды тиімді басқаратын ғимарат. Миддлфилдсте жергілікті билік басқаратын жел турбинасы да бар. Оңтүстік Тайнесайдтағы ауа райы, Солтүстік-Шығыс аймағының қалған бөлігі сияқты, өзгермелі және теңіздік климатқа тән. 2019 жылы Оңтүстік Тайнесайд кеңесі Климаттық төтенше жағдай жариялады. Бұл ұсынысты Оңтүстік Тайнесайдтың «Жасыл» партиясының кеңесшісі Дэвид Фрэнсис енгізді, ал оны Еңбек партиясы толықтырды. Толықтыру қабылданды және Оңтүстік Тайнесайд кеңесі 2030 жылға қарай көміртектік бейтараптыққа қол жеткізеді деп күтілуде.
Көлік
A194(M), A19 және басқа магистральдық жолдар Оңтүстік Тайнсайдты ұлттық жол желісімен байланыстырады. Tyne & Wear Metro – аймақты Tyne & Wear агломерациясының қалған бөлігімен, соның ішінде Сандерленд және Ньюкасл станциясымен, сондай-ақ Ньюкасл әуежайымен байланыстыратын жеңіл рельстік жүйе. Тайн жолы мен жаяу өткелдері туннельдері Жароу мен Хоудон аралығында өзеннен өтеді. Жаяу жүргіншілерге арналған паром Солтүстік және Оңтүстік Шилдс қалаларына да қызмет көрсетеді. Тайн догында орналасқан Тайн порты – Вашингтондағы Nissan автозауытының экспорты сияқты үлкен көлемдегі жүктерді тасымалдайтын дамып келе жатқан терминал.
Адамдар
Оңтүстік Тайнезидтің танымал тұлғалары: автор Кэтрин Куксон, Жаңа Зеландияның үш мәрте премьер-министрі сэр Уильям Фокс, актриса Флора Робсон, «Монти Пайтон» актері Эрик Айдл, Голливуд режиссері Ридли Скотт, вощеный жакеттің авторы Дж. Барбор және спортшы Стив Крам. Автор Льюис Кэрролл Уитбернде болғанда жергілікті тұрғындарымен танысып, «Алисаның ғажайып еліндегі оқиғалары» мен «Көзілдіріктен арғы әлем» кітаптарына шабыттанды. 2009 жылғы «X Factor» жеңімпазы әнші Джо МакЭлдерри де осы аймақтың тумасы, сондай-ақ 2011 жылғы «X Factor» жеңімпаздары «Little Mix» тобының екі мүшесі – Джейд Тирлволл мен Перри Эдвардс та осы жерде дүниеге келген.
Климат
Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, сонымен қатар жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Cfb" (батыс теңіз жағалауы климаты / мұхиттық климат).
Қалалық округтің бостандығы
Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Оңтүстік Тайнесайд ауданының құрметті азаматтығымен марапатталды.
Жеке тұлғалар
Реймонд "Рэй" Спенсер: 2022 жылдың 21 қазаны. Шейла Грейбер: 2023 жылдың 26 шілдесі.
Әскери бөлімдер
1981 ж. 205 (3-ші Дарем ерікті артиллериясы) Корольдік артиллериясы батареясы: 2007 ж. Оңтүстік Шилдс ерікті өмір сақтандыру бригадасы: 2017 жылдың 11 мамыры.