Кіріспе
Финн социалисі Антти Оскари Токой (15 сәуір 1873 – 4 сәуір 1963) – Финляндияның Социал-демократиялық партиясының басшысы болған финн социалисі. 1917 жылы Токой Финляндия Сенатының төрағасы қызметін атқарды, осылайша ол әлемдегі алғашқы социал-демократиялық үкімет басшысы болды. 1918 жылғы қысқа мерзімді революция кезінде Токой революциялық үкіметте жетекші тұлға ретінде қатысты. Кейін Токой АҚШ-қа эмиграциялап, Финляндия Социалистік Федерациясының "Райвая" ("Пионер") газетінің ұзақ жылғы редакторы болып жұмыс істеді.
Antti Oskari Tokoi (15 April 1873 – 4 April 1963) was a Finnish socialist who served as a leader of the Social Democratic Party of Finland. In 1917 Tokoi acted as a Chairman of the Senate of Finland and thus he was the world’s first social democratic leader of the government. During the short lived Revolution of 1918, Tokoi participated as a leading figure in the revolutionary government. Tokoi later emigrated to the United States, where he served as the long time editor of Raivaaja (The Pioneer), the newspaper of the Finnish Socialist Federation.
Алғашқы жылдар
Оскари Токой 1873 жылдың 15 мамырында Финляндияның Орталық Остроботния аймағындағы Каннус қаласындағы Йливиирре округінде Анти Оскари Хирви болып дүниеге келді. Отбасы оның әкесінің әкесі сатып алған шаруашылықтың атымен – «Токой» тегін қабылдады, бұл сол кездегі жергілікті әдетке сәйкес келетін шара еді. Әкесі Калле шаруа және жылқы сатушы болған. Экономикалық жағдай қиын болғандықтан, Токойдың ағасы 1878 жылы АҚШ-қа эмиграциялады, содан кейін 1881 жылы Токойдың әкесі де оның ізімен баруға шешім қабылдады. Әкесі сол аймақтағы сауатты адамдардың санатында болғандықтан, оқудың маңыздылығын түсініп, Оскариді көрші ауылдағы гимназияға интернатқа бітірді. Токой мектепте үздік оқушы болар еді, бірақ ата-анасы оның алғашқы төрт жылдық білімін аяқтағаннан және сауаттылыққа қол жеткізгеннен кейін оқуын жалғастыруға рұқсат бермеді; Токой енді ешқашан ресми білім беру мекемесіне бармады. Оскаридің әкесі 1887 жылдың қаңтар айында Финляндияға оралды. Ағасы, Токойдың ағасы, отбасылық шаруашылықты өз басқаруына алғандықтан, Оскаридің әкесі жылқы саудасымен айналысып, орташа табысқа ие болды. Бір төбелес кезінде басқа балаға ауыр жарақат салғаннан кейін, оған медициналық көмек қажет болды, бұл Токой мен оның ағасы арасындағы қарым-қатынасты одан бетер нашарлатты. Өзара келісім бойынша 1891 жылдың қаңтарында 17 жастағы Оскари отбасылық шаруашылықтан кетіп, Америкаға эмиграциялады. Оның өмірінің жаңа кезеңі басталды.
Бірінші американдық интерлюдия
1891 жылдың қаңтарында теңіз арқылы қиын қыстық сапардан кейін Токой АҚШ-қа келді және әкесі бұрын жұмыс істеген Вайоминг штатындағы көмір шахталарына жол тартты. Токой Вайоминг, Колорадо және Дакота аймағындағы көмір және қатты металл кен орындарында жұмыс істеді, жұмысымен байланысты радикалдық Батыс шахтерлер федерациясына қосылды. Бірақ кен орындарындағы жұмыстан айырылуы оны жұмыс іздеу үшін Орта Батысқа саяхаттауға мәжбүр етті. Оның қызметі 1905 жылы Каннустың жұмысшылар бірлестігінің төрағасы болып сайлануына әкелді. Финляндия азамат соғысы кезінде Токой қызылдардың жағына шығып, Финляндия халық делегациясында "жабдықтау комиссары" (жабдықтау министрі) болып жұмыс істеді. Соғыстан кейін жеңімпаз ақтардың жазасынан қорқып, ол Ресейге қашып кетті. 1921 жылдың 21 қарашасында Токой Англияда шығарылған паспортымен Саулт-Сте. Мари, Мичиган арқылы қайтадан АҚШ-қа келді. Ол Массачусетс штатындағы Фичбургтегі фин-американдық колониясына барды, онда ол күдікті анархист ретінде қысқа мерзімге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін Токой фин тіліндегі "Райваяя" ("Пионер") газетінің редакторы болды.
Өлім және мұра
Оскари Токой 1963 жылдың 4 сәуірінде қайтыс болды және Массачусетс штатының Фичбург қаласындағы Форест Хилл зиратына жерленді. Финляндия президенті Кеконен 1970 жылдың шілдесінде Форест Хилл зиратына сапар шегіп, қайтыс болған Оскари Токойдың қабірінің алдында тоқталды.
Ескерткіштер
Хельсинкидегі Токоинранта нарығы оның құрметіне аталған. Оскари Токой ескерткіші Массачусетс штатының Фичбург қаласындағы Сайма паркіндегі Фин орталығында орналасқан. Токойға Хельсинкидегі Социал-демократиялық партия штаб-пәтерінде Вайньо Аалтонен жасаған мүсін орнатылды. Оскари Токойдың туғанына 100 жыл толуына орай, Финляндияның Каннус қаласында оның еске алу ескерткіші ашылды.
Таңдалған шығармалар
Сису: Тас қабырға арқылы да: Финляндияның тұңғыш премьер-министрінің автобиографиясы. Нью-Йорк: Роберт Спеллер және ұлдары, 1957. Кескелі Похьянмаа облыстық бірлестігі. Кескелі Похьянмаа облыстық бірлестігі, 1953 жыл.