Кіріспе

Солтүстік Атлантика аймағындағы тас-қиыршықтардың жиынтығы.

Седиментология

Ескі қызыл құмтас – Силур дәуірінің соңында, девон дәуірі бойы және карбон дәуірінің алғашқы кезеңінде әртүрлі жағдайларда шөгінділер түзілген шөгінді тау жыныстары тобын сипаттайды. Бұл тау жынысы немесе фациесі негізінен құрлықтан келген шөгінділермен және конгломераттармен сипатталады, содан кейін құмдық, көлдерде, өзендерде, эстуарийлерде және мүмкін басқа да жағалаулық орталарда қалыптасқан шөгінділердің үйлесіміне өтеді. Ескі қызыл құмтас көбінесе тұщы су ортасында қалыптасқан деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер кейбір жерлерде теңіз жануарларының (мысалы, брахиоподтардың) қазбаларын тапты. Оның омыртқалы жануарлар фаунасы көбінесе теңіз ортасында кездеседі, ал изотоптық зерттеу оның омыртқалы жануарларының минералданған тіндерінде теңіздің маңызды ықпалын көрсетті. Осылайша, кем дегенде кейбір қабаттар жағалауда, мүмкін шеткі теңіз ортасында шөгіндірген болуы мүмкін. Бұл тау жыныстарының ерекше қызыл түсі темір оксидінің болуымен байланысты, бірақ барлық Ескі қызыл құмтас қызыл немесе құмтас емес – бұл шөгінділерге конгломераттар, сазды тастар, құмтастар және жұқа әктастар да кіреді, ал түстері сұр, жасыл, қызыл және күлгін түстерге дейін өзгеруі мүмкін. Бұл шөгінділер Авалония, Балтика және Лорантия континенттерінің соқтығысуынан пайда болған Каледония тау тізбегінің эрозиясымен тығыз байланысты, нәтижесінде Ескі қызыл құмтас континенті пайда болды – бұл оқиға Каледония орогенезі деп аталады. Тау жыныстарынан ерте балықтар, буынтық аяқтылар және өсімдіктердің көптеген қазбалары табылды. Құрлықтағы қызыл шөгінділерге тәндей, тау жыныстарының көп бөлігі қазбалы емес, бірақ тау жынысының ішінде қазбаларды қамтитын оқшауланған, локальді қабаттар бар. Осы жастағы тау жыныстары сонымен қатар Оңтүстік-Батыс Англияда (содан "Девон" атауы шыққан; Девоннан) шөгіндірген, бірақ олар шынайы теңіздік және Ескі қызыл құмтасқа кірмейді.

Стратиграфиялық

Ескі қызыл құмтас негізінен құрлықта пайдалған жыныстардан тұратындықтан, онда әдетте теңіз жануарларының қазба қалдықтары кездеспейді, бұл жыныстың әртүрлі жерлердегі кездесуін салыстыруға көмектесер еді, әсіресе жеке шөгінді алаптар арасында және олардың ішінде. Сондықтан, жергілікті кезеңдердің атаулары жасалды және халықаралық кезеңдердің атауларын пайдалану артып бара жатса да, олар белгілі бір дәрежеде бүгінге дейін қолданылып келеді. Мысалы, Англо-Уэльс алабындағы әдебиеттерде Даунтон, Диттон, Брекон және Фарлов кезеңдері жиі кездеседі. Ұлыбритания аумағында көптеген ерекше шөгінді алаптар бар екені анықталды.

Аргилл

Обан және Батыс Жоғары Таулы аймағының жағалауындағы Керрера аралы төңірегінде Ежелгі Қызыл құмтастының шашыраңқы көріністері бар, бұл бірлік кейде Керрера құмтасты формациясы деп аталады. Бұл бірліктің типік аймағындағы қалыңдығы 128 метрге дейін жетеді және жасыл және қызыл құмтастар мен конгломераттардан тұрады, олар әдетте ірі (көлденеңінен) эллипстік, дөңгеленген кластарды қамтиды, сонымен қатар сазтастар, сазды тастар және әктастар да кездеседі. Керрерада андезит тас блоктарынан тұратын конгломерат Эсдейл субтобының Дальрадиан қара, пиритті тақташаларына (Эсдейл тақташасы) сәйкес келмейтін жағдайда орналасқан. Обан маңында базальдық конгломератта тақташа қалдықтарын қамтитын эрозиялық контакт қана бар. Обан маңындағы Ежелгі Қызыл құмтас (ОРС) кезеңі Сілурдың соңғы (Придоли) және девонның ең басындағы кезеңдерге жатады. Олар шығыс және солтүстік-шығыстан келген шөгінді алапты толтырған аллювиалды жаңқалар ретінде қарастырылады. Кішкентай шеткі бөліктері Тайнуилт маңында және Лох Авичтің екі жағында кездеседі. Бұл кен орындары Керрерада ерекше көзге түседі, онда олар аралдың жартысын құрайтын тау жыныстарын құрайды. Олардың үстінен пеперит және базальттық және андезиттік Лорн үстіртінің лавалары жабылады. Керрерадағы ОРС және Обан төңірегіндегі оқшауланған жерлердегі кен орындары өздерінің, әсіресе балықтардың қазба қалдықтарымен белгілі.

Шотландияның Мидленд аңғары

Солтүстіктегі Highland Boundary Fault және оңтүстіктегі Southern Uplands Fault арқылы шектелген Midland Valley graben-і Old Red Sandstone шөгінді тау жыныстарының ғана емес, сонымен қатар кең көлемді вулканизммен байланысты осы жастағы магмалық тау жыныстарын да қамтиды. Highland Boundary Fault бойындағы үздіксіз жартас Солтүстік теңіз жағалауындағы Стоунхейвеннен басталып, Хеленсбургке және одан әрі Арранға дейін созылады. Southern Uplands Fault бойындағы жартастардың Эдинбургтен Жирванға дейінгі бөлігінде үзіліспен орналасқан бірнеше жартас кездеседі. Old Red Sandstone көбінесе конгломераттармен бірге табылады, мысалы, Кинкардинширдегі Фолсхью табиғат қорығындағы жартас осыған дәлел.

Шотландия шекаралары

Шығыс Лотианнан бастап оңтүстікке қарай Бервикширге дейін бірнеше шұңқырлар кездеседі. Хаттонның Сиккар нүктесіндегі әйгілі қабаттасу осы алапта орналасқан – төмендегі зерттеу тарихына қараңыз.

Англо-Уэльстік бассейн

Бұл салыстырмалы түрде үлкен алап Оңтүстік Уэльстің көп бөлігін қамтиды, батыстағы оңтүстік Пемброкширден басталып, Кармартеншир арқылы Поуис және Монмутширге, сондай-ақ оңтүстік Уэльс шебі арқылы, әсіресе Херефордшир, Ворчестершир және Глостерширге дейін созылады. Сомерсет және солтүстік Девондағы шеттік аймақтар осы алаптың кеңеюін толықтырады. Оңтүстік Пемброкширден басқа, алаптың барлық бөліктері Төменгі девон және Жоғарғы девонға жатқызылған литологиялардың әртүрлі жиынтығымен ұсырылған, олардың арасындағы шекара сәйкессіз келеді және орта девон шөгінділерінің толық жоқтығын көрсетеді. Ең төменгі формациялар Жоғарғы силур дәуіріне жатады, оларға Даунтон Касл құмтасты формациясы және оның үстіндегі Раглан балшық тасты формациясы кіреді, Пемброкширден басқа, онда одан да күрделі формациялар тізбесі анықталған. Алаптың шығысында Раглан балшық тасының үстіңгі бөлігінде жақсы дамыған кальцет – Бишоптен шыққан әктас кездеседі. Девонның ең төменгі формациясы – Сент-Моганс формациясы, оның үстіне Браунстоунс формациясы орналасқан, бірақ аймақтың көп бөлігінде арасында Сени формациясы бар. Жоғарғы девон шөгінділері салыстырмалы түрде жұқа және бүйірлік шектеулі формациялардың тізбесінен тұрады. Брекон маяктарында Плато Бедс формациясы Grey Grits формациясымен сәйкессіз жабылады, бірақ шығысқа қарай бұл бөлімдер кварц конгломераты тобымен алмастырылады, ол өз кезегінде әртүрлі формацияларға бөлінеді.

Аңгелзи

Мұнда шағын, бөлек бассейн бар, онда аллювиалды және көлдік шөгінділер кездеседі. Орта және жоғарғы ОРС қабаттары жоқ, бірақ төменгі ОРС қабаттары Бодафон, Трайт Бах, Порт-и-Мор және Трайт Ллигви формациялары арқылы, тік жолмен көрсетілген. Сонымен қатар, шөгінділердің жиналу кезеңдері арасында пайда болған карбонатқа бай топырақтарды көрсететін калькреттер де тіркелді. Қазіргі кездегі жартастың орны Англсидің солтүстік-шығыс жағалауындағы Дулас шығанағынан басталып, оңтүстікке қарай Ллангефни қаласына дейін тар аймақты құрайды.