Амброзия өсімдігі және оның аллергиялық әсері

Кіріспе

Өсімдіктер туысы

Рагвеедтер – астра тұқымдасына (Asteraceae) жататын Амброзия туысына (Ambrosia) кіретін гүлді өсімдіктер. Олар Американың тропикалық және субтропикалық аймақтарында, әсіресе Солтүстік Америкада кеңінен таралған. Туыстың шығу тегі мен түрлердің көптігі АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстік-батысында орналасқан. Бірнеше түрі Ескі дүниеге әкелінген, ал кейбіреулері табиғи жағдайда бейімделіп, жаугершілік түрлерге айналған. "Рагвеед" атауы "жапырылған" (ragged) және "беде" (weed) сөздерінен құралған, себебі өсімдіктің жапырақтары жапырылған сияқты көрінеді. Басқа да кең таралған атаулары – бурсаждар және бурробуш. Туыстың атауы грекше "амброзия" сөзінен шыққан, ол "өлімсіздіктің тағамы немесе сусыны" деген мағынаны білдіреді. Солтүстік Америкада осы туыстың ең көп тараған түрі – Ambrosia artemisiifolia.

Сипаттамасы мен экологиясы

Рагвид – бір жылдық және көп жылдық шөптер мен бұталар. Олардың биіктігі бірнеше сантиметрден төрт метрден асады. Сабақтары тік, жатқан немесе төселген, көбісі тамырсабақтан өседі. Жапырақтары кезектесіп, қарама-қарсы немесе екеуі де орналасуы мүмкін. Жапырақ жапырақтары әр түрлі пішінде болады, кейде тілімделген немесе қырындай бөлінген. Шеттері тегіс немесе тісті. Кейбіреулері түкті, ал көбісі безді. Және жемістер дамиды. Олар тікендер, қанаттар немесе түйнектермен әшекейленген қосаң жемістер болып келеді. Ал тозаңы желмен таралады. Солтүстік Америкада, рагвидтің кең таралған және әртүрлі болған аймағында, аллергиялық риниттің шамамен жартысына осы өсімдік себеп болады. Ауадағы рагвид тозаңының концентрациясы, маңызды жауын-шашын болмаған жағдайда (жауын тозаңды ауадан кетіреді), таңғы сағаттарда (6:00) ең төмен болады, осы кезде тозаң шығару басталады. Концентрация түскі уақытта ең жоғары шарына жетеді. Рагвид тозаңы бірнеше күн бойы ауада қалып, ұзақ қашықтыққа таралуы мүмкін, тіпті теңізге дейін жеткізілуі де мүмкін. Шығыс Еуропа, әсіресе Венгрия, 1990-шы жылдардың басынан бері рагвидтен қатты зардап шегуде, себебі коммунистік ұжымдық шаруашылықтың таратылуына байланысты ауыл шаруашылығы жерлері кең аумақта тасталып қалды, ал жаңа құрылыс жобалары да бұзылған, абаттандырылмаған жерлерге әкелді. Тозаңдағы негізгі аллергендік зат – Amb a 1, 38 кДа, гликозильденбеген, екі суббірліктен тұратын белок ретінде анықталды. Онда профилин және кальций байланыстыратын белоктар сияқты басқа да аллергендік компоненттер бар. Рагвидке аллергиясы бар адамдарда ауыз аллергия синдромының белгілері көрініс беруі мүмкін, бұл белгілі бір жемістер, көкөністер және жаңғақтарды жеген кезде ауызда аллергиялық реакциялардың жиынтығымен сипатталатын тағамдық аллергия. Көбінесе бұршақ, сельдерей, зире, қарақұмық, киви, петрушка, картоп, банан, қарбыз, қияр және кабачок кіреді. Пісіру процесі әдетте реакцияға себеп болатын белоктарды денатурациялайтындықтан, тағамдар шикі күйінде аллергияны көбірек тудырады; бірақ сельдерей мен жаңғақтар пісірілгеннен кейін де қауіпті болуы мүмкін. Реакцияның белгілеріне ауыз және тамақтың қышынуы, күйуі және ісінуі, көз бен мұрынның суы, қызыл иек, сирек жағдайларда құсу, диарея, астма және анафилаксия жатады. Бұл симптомдар IgE антиденелерінің артық өсуіне байланысты туындайды, олар маст жасушалары деп аталатын иммундық жасушалардың түріне қосылады. Рагвид антигені осы антиденелерге байланысқанда, маст жасушалары гистамин және басқа да симптомдарды тудыратын химиялық заттарды босатады. Merck & Co компаниясы, аллергиялық иммунотерапия (AIT) компаниясы ALK лицензиясы бойынша, АҚШ және Канадада рагвид аллергиясына қарсы иммунотерапиялық емді тіл астында қолданылатын таблетка түрінде іске қосты. 2006 жылдан бастап аллергиялық иммунотерапияны зерттеулер организмді ұзақ мерзімді толеранттылыққа бейімдеу үшін аллергеннің дозаларын енгізуді қамтиды.

Ragweeds are annual and perennial herbs and shrubs. Species may grow just a few centimeters tall or exceed four meters in height. The stems are erect, decumbent or prostrate, and many grow from rhizomes. The leaves may be arranged alternately, oppositely, or both. The leaf blades come in many shapes, sometimes divided pinnately or palmately into lobes. The edges are smooth or toothed. Some are hairy, and most are glandular. and the fruits develop. They are burs, sometimes adorned with knobs, wings, or spines. and the pollen is transported on the wind. It causes about half of all cases of pollen associated allergic rhinitis in North America, where ragweeds are most abundant and diverse. Concentration of ragweed pollen—in the absence of significant rainfall, which removes pollen from the air, is the lowest in the early morning hours (6:00 AM), when emissions starts. Pollen concentration peaks at midday. Ragweed pollen can remain airborne for days and travel great distances, and can even be carried out to sea. Eastern Europe, particularly Hungary, has been badly affected by ragweed since the early 1990s, when the dismantling of Communist collective agriculture led to large scale abandonment of agricultural land, and new building projects also resulted in disturbed, un landscaped areas. The major allergenic compound in the pollen has been identified as Amb a 1, a 38 kDa nonglycosylated protein composed of two subunits. It also contains other allergenic components, such as profilin and calcium binding proteins. Ragweed allergy sufferers may show signs of oral allergy syndrome, a food allergy classified by a cluster of allergic reactions in the mouth in response to the consumption certain fruits, vegetables, and nuts. Foods commonly involved include beans, celery, cumin, hazelnuts, kiwifruit, parsley, potatoes, bananas, melons, cucumbers, and zucchini. Because cooking usually denatures the proteins that cause the reaction, the foods are more allergenic when eaten raw; exceptions are celery and nuts, which may not be safe even when cooked. Signs of reaction can include itching, burning, and swelling of the mouth and throat, runny eyes and nose, hives, and, less commonly, vomiting, diarrhea, asthma, and anaphylaxis. These symptoms are due to the abnormal increase of IgE antibodies which attach to a type of immune cell called mast cells. When the ragweed antigen then attaches to these antibodies the mast cells release histamine and other symptom evoking chemicals. Merck & Co, under license from allergy immunotherapy (AIT) company ALK, has launched a ragweed allergy immunotherapy treatment in sublingual tablet form in the US and Canada. As of 2006, research into allergy immunotherapy treatment involved administering doses of the allergen to accustom the body to induce specific long term tolerance.

Бақылау және жою

Егер гербицидтерді қолдану мүмкін болмаса, өсімдік тез өсетіндіктен, шамамен үш апта сайын шабу жиі қайталанылуы мүмкін. Бұрын рагустты әдетте кесіп, кептіріп, содан кейін өртеп тастаған. Саңырауқұлақтың тотығы және жапырақ жейтін қоңыз Ophraella communa рагусттың биологиялық зиянкестерін бақылауға арналған агенттер ретінде ұсынылды, бірақ соңғысы күнбағысқа да зиян келтіруі мүмкін, ал осы бақылау шараларын сынауға рұқсат алу және қаржыландыруға жасалған өтініштер сәтсіз аяқталды. Дегенмен, бұл қоңыз Еуропаға өздігінен немесе бақылаусыз әкеліну арқылы келді және ондағы Ambrosia популяциясын азайта бастады.