Кіріспе
Құс түрі. Сары тұмсықты көкек (Coccyzus americanus) – көкектер тұқымдасына жататын құс. АҚШ-тың оңтүстігінде бұл құсқа жиі қолданылатын халықтық атаулар – «жаңбыр көкегі» және «дауыл көкегі». Бұл атаулар құстың ыстық күндері дауыс шығарып, жаңбыр немесе найзағайдың жақындап келе жатқанын болжауымен байланысты. Туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі kokkuzo сөзінен шыққан, ол «қарапайым көкек сияқты шақыру» дегенді білдіреді, ал americanus – «Америкаға тән» деген мағынаны береді.
The yellow billed cuckoo (Coccyzus americanus) is a member of the cuckoo family. Common folk names for this bird in the southern United States are rain crow and storm crow. These likely refer to the bird's habit of calling on hot days, often presaging rain or thunderstorms. The genus name is from the Ancient Greek kokkuzo, which means to call like a common cuckoo, and americanus means "of America".
Таксономия
Сары мүңқұсты 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны барлық басқа мүңқұстармен бірге Cuculus туысына жатқызды және Cuculus americanus есімді екі атауын берді. Линней өзінің сипаттамасын 1729-1732 жылдары ағылшын табиғаттанушысы Марк Кэйтсби өзінің "Каролина, Флорида және Багама аралдарының табиғи тарихы" еңбегінде сипаттаған және суреттеген "Каролина мүңқұсы" негізінде жасады. Қазір сары мүңқұс 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо енгізген Coccyzus туысына 12 басқа түрмен бірге жатады. Туыс атауы ежелгі грек тілінен алынған kokkuzō сөзінен шыққан, ол "мүңқұс сияқты қылықтау" дегенді білдіреді. Түрі монотипті: кез келген түршесі танылмайды. Ұзындығы: 26-30 см Салмағы: 55-65 г Қанатының ені: 38-43 см.
Weight: 1.9 2.3 oz (55 65 g)
Wingspan: 15.0 16.9 in (38 43 cm)
Таралуы және мекендейтін ортасы
Олардың көбейтін ортасы – Оңтүстік Канададан Мексика және Кариб теңізіне дейінгі жапырақты ормандар. Олар Орталық Америкаға және Солтүстік Аргентинаға дейін қоныс аударады. Бұл құс Батыс Еуропада кездейсоқ, сирек кездесетін құс.
Тамақ және азықтандыру
Бұл құстар тығыз бұталар мен ағаштарда азықтанады, сондай-ақ ұшып бара жатқан жәндіктерді ұстайды. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, әсіресе шатырлы гусеницалармен және цикадалармен, бірақ сонымен қатар кейбір кесірткелерді, басқа құстардың жұмыртқаларын және жидектерді де жейді. Көкқулар кейде жәндіктердің көбейіп кетуіне немесе пайда болуына байланысты жиналады, оның ішінде экзотикалық цыган мотылының гусеницалары да бар.
Өсіру
Олар ағашта немесе бұтада ұя салады, әдетте жерден 2–12 фут (1–4 метр) биіктікте. Ұясы – көлденең бұтаққа орналастырылған қысқа талдардан жасалған жұқа платформа. 3–4 жұмыртқа 14 күн немесе одан кем уақыт бойы күтіледі. Балапандар 7–9 күндік шағында ептілікпен қозғала алады. Осы шамада балапандардың қауырсындары қабығынан шығып, жас құстар ұша бастайды. Жұмыртқа салынғаннан бастап ұшқанға дейінгі мерзім 17 күнге дейін созылуы мүмкін. Сары мүңкілдейтін көкек кейде басқа құстардың ұясына жұмыртқа салады (көбінесе жақын туысы – қара мүңкілдейтін көкек), бірақ олар Еуразияның жалпы көкегі сияқты басқа құстардың міндетті ұрық паразиттері емес.
Қорғау мәртебесі
Батыс расасының таксономиялық мәртебесі және оның шығыстағы құстардан ерекшеленуі туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Бұл мәселе батыстағы осы түрдің сақталу жағдайы үшін маңызды, себебі соңғы ғасыр ішінде оның саны өте қысқарды. Солтүстік Американың батысындағы осы түрдің популяциясы күрт төмендеп барады. ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұл құс Британ Колумбиясы, Вашингтон және Орегон штаттарында жойылып кетті. Шығыс популяциясы да азайды, бірақ оның азаюы соншалықты қарқынды болған жоқ. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі 2014 жылғы 3 қарашада Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға сәйкес сары мүңкілдің батыс ерекше популяция сегментін (DPS) қауіпті деп тізімге енгізді, сондай-ақ қызмет тоғыз батыс штатында 546 335 акр жерді сары мүңкілдің батыс DPS үшін маңызды мекендеу ортасы деп белгіледі. Таксономиялық мәртебеге байланысты даулар мен мал және кен өнеркәсібінен туындаған үлкен қысым Трамп әкімшілігін осы түрді қорғауды тоқтатуға итермеледі, ал FWS құстың тізімін қайта қарады. 2020 жылдың қыркүйегінде USFWS сары мүңкілдің батыс DPS ерекше екенін және оны қауіпті түрлер тізіміне қосу қажет екенін анықтады.