Кіріспе

Ежелгі Рим отбасы, рим генсі

Фабия генсі – ежелгі Римдегі ең көне патриций отбасылардың бірі. Генс Республика құрылғаннан кейін көп ұзамай тарихында маңызды рөл атқарды, және үш бауыр б.з.д. 485 жылдан 479 жылға дейін жеті рет консул лауазымына тағайындалды, осылайша отбасының жоғары беделін нығайтты. Жалпы, Фабилер Республика кезеңінде 45 консулдыққа ие болды. Отбасының ең үлкен даңқы 477 жылғы Кремера шайқасындағы 306 Фабидің патриоттық батылдығымен және трагикалық қазасымен байланысты. Бірақ Фабилер тек жауынгерлер ретінде ғана ерекшеленбеді; генстің бірнеше мүшелері рим әдебиеті мен өнері тарихында да маңызды рөл атқарды.

Өмірбаян

Отбасы, жалпы алғанда, Римдегі ең көрнекті патриций әулеттері – Эмилийлер, Клавдийлер, Корнелийлер, Манлийлер және Валерийлермен бірге *gentes maiores* деп есептелген; бірақ *gentes maiores*-дің тізімі сақталмаған, тіпті осындай атау берілген әулеттердің саны да толық құпия. 480 жылға дейін Фабийлер патрицийлер мен сенатты плебтерге қарсы қолдаған аристократиялық саясаттың берік жақтастары болды. Алайда, сол жылы Вейенттерге қарсы болған үлкен шайқастан кейін, жеңіске тек генералдар мен олардың әскерлерінің ынтымақтастығы арқасында қол жеткізілді, Фабийлер плебтермен бірікті. Рим халқының 35 тайпасының бірі Фабийлердің есімімен аталып, бірнеше тайпалар маңызды әулеттердің есімдерімен аталды, оның ішінде Эмилия, Клавдия, Корнелия, Фабия, Папирия, Публилия, Сергия және Ветурия тайпалары. Қалғандары шағын отбасылардың аттарымен аталған. Шайқаста үш жүз алты Фабий қаза тапты, үйіне тек бір ғана адам аман қалды. Кейбір деректер бойынша, ол әулеттің жалғыз тірі қалған мүшесі болды; бірақ Фабийлер лагеріне тек ерлер ғана емес, әйелдер мен балалар да кіргені күмәнді. Олар, әйелдерімен бірге, Римде қалған болуы мүмкін. Бұл оқиға кейіннен Гректердің Термопиль шайқасына римдік балама ретінде Кремера шайқасын көрсету үшін кеңейтілді. 479 жылы, Кремера апатынан көп бұрын, Термопильде үш жүз спартандық парсы әскерлерінің шабуылын тоқтатып, қаза тапты; шайқастардың уақытына және Фабийлердің қаза болған санына – үш жүз алты – байланысты осылай болуы мүмкін. Алайда, тарихшы Тим Корнелл шайқастың тарихилығына күмән келтіруге негіз жоқ деп жазады, себебі Фабия тайпасы – Фабийлердің елді жерлері орналасқан жер – Кремераның жанында, Вейимен шекарада орналасқан. Фабийлер қаза тапқан күн мәңгі есте қалды, өйткені ол 390 жылы галлдардың Рим әскерін жеңген күнімен бірге болды. Галлдар Римге тек Квинт Фабий Амбуст елші ретінде жіберілгеннен кейін, оның Клузиумда галлдарға шабуыл жасауынан кейін ғана аттанды. Республика тарихында Фабийлер басқа көрнекті отбасылармен, әсіресе плебейлермен және итальяндықтармен бірнеше одақтар жасады, бұл олардың ұзақ уақыт бойы беделді болуын түсіндіреді. Мұндай одақтардың біріншісі бесінші ғасырдың ортасында Поэтелийлермен жасалған және кем дегенде бір ғасырға созылды. IV ғасырда Фабийлер патриций Манлийлермен және плебей Генуцийлермен және Лицинийлермен одақтасты, оларды Ордендер қақтығысы кезінде қолдады. Олар үшінші ғасырда бұрын-соңды болмаған жетекші орынға ие болды, өйткені үш буын Фабийлер *princeps senatus* болды – Республика кезінде бірегей оқиға. Райан Плинийдің үш *princeps* туралы есебін жоққа шығарады: Амбуст, Руллиан және Гургес. Оның орнына ол Руллиан, Гургес және Веррукозусты ұсынады, бірақ олардың тізбекпен қызмет еткеніне сенбейді. Осы кезеңде олар Кампаниядан келген плебей Атилийлермен одақтасты, онда Фабийлердің маңызды иеліктері болды, Фулвийлер мен Мамилийлер Тускулумнан, Отацилийлер Беневентумнан, Огульнийлер Этруриядан және Марцийлермен одақтасты. Олар сондай-ақ Цецилий Метеллилер мен Порцийлердің пайда болуына демеушілік етті, олардың алғашқы консулдығы Фабийлерге қарызды болды, сондай-ақ патриций Квинкцийлердің қайта пайда болуына да көмектесті. Карфагенге қарсы екінші соғыстың бағыты Фабийлер мен Корнелий Сципиондар арасында дау туды. 203 жылы Фабий Веррукозустың өлімімен Фабийлердің рим саясатындағы көшбасшылығы аяқталды, енді олардың бәсекелестері – Сципион Африкан және оның отбасы осы рөлді иеленді. 116 жылы Фабий Максим Эбурнның консулдығынан кейін Фабийлер бір ғасырлық тоқырау кезеңіне кірді, содан кейін Август тұсында уақытша жанданды. Фабийлердің есімі Луперкалияның қасиетті рәсімдерін орындаған діни қызметкерлердің екі коллегиясының бірімен байланысты болды. Екінші коллегия Квинктилийлердің есімін алып, ерте заманда осы екі әулет осы рәсімдерді *sacrum gentilicum* ретінде бақылаған, өйткені Пинарийлер мен Потитийлер Геркулеске табынуды сақтаған. Мұндай қасиетті рәсімдер біртіндеп мемлекетке берілді немесе рим халқына ашылды; белгілі аңыз Потитийлердің құлауын олардың діни қызметін тастауына байланысты деп санайды. Кейінгі уақытта Луперкалияның мәртебесі тек Фабийлер мен Квинктилийлерге ғана берілмеді.

Шығу тегі

Аңыз бойынша, Фабийлер Геркулестің Италияға Троя соғысына бір буын бұрын келгендігінен және оның меймандосы Эвандерден Фабий арқылы таратылған деп есептейді. Бұл Фабийлерді Пинарийлер мен Потитилермен бір дәстүрге қосты, олар Геркулесті құшақтап, одан ғасырлар бойы оның құрметіне орындалған қасиетті рәсімдерді үйренді. Тағы бір ерте аңыз бойынша, Римнің негізін қалау кезінде Ромул мен Ремус бауырластарының ізбасарлары тиісінше Квинктилилер мен Фабийлер деп аталды. Бауырластар Палатин төбесінің іргесіндегі Луперкаль үңгірінде құрбандық шалған, ол Луперкалияның бастауы болды. Бұл оқиға, әрине, Луперктердің екі коллегиясының осы ежелгі әулеттердің аттарымен аталуы туралы дәстүрмен байланысты. Фабийлердің номені бастапқыда Фовий, Фавий немесе Фодий болған делінеді; Плиний оның фабадан, яғни бұршақтан шыққандығын, ал Фабийлер оны алғаш өсіргенін айтады. Тағы бір қияли түсіндіру бойынша, атау қаз-қалқандардан шыққан, оларды Фабийлердің ата-бабалары қасқырларды ұстау үшін қолданған делінеді. Фабийлердің латын немесе сабин тегіне жататыны белгісіз. Нибур, содан кейін Геттинг оларды сабиндер деп санады. Дегенмен, басқа ғалымдар олардың аргументтеріне қанағаттанбайды және Фабийлерді Ромул мен Ремуспен байланыстыратын аңыз оларды сабиндердің жаңадан құрылған Рим мемлекетіне қосылғанға дейін Римде орналастыратынын көрсетеді.

Преномина

Фабилердің ең алғашқы буындары Кез, Квинт және Марк есімдерін жиі қолданды. Олар Нумерий есімін тұрақты түрде қолданған жалғыз патриций туысы еді, ол Фабилер Кремера шайқасында талқандалғаннан кейін отбасында пайда болды. Фест айтқандай, бұл есім генге 467 жылы консул болған Квинт Фабий Вибулан Малевентумдық Нумерий Отацилийдің қызына үйленгенде және ұлына әкесінің есімін бергенде кірді. Мюнцер мен Огильви бұл оқиғаға күмән келтіреді, олар оны тарихи дұрыс емес деп санайды, себебі Отацилий самнит болып сипатталған, ал Рим мен самниттер арасындағы маңызды қарым-қатынас тағы бір ғасырдан кейін басталды. Мюнцер Нумерийдің Бутеондар мен Пикторелердің қосалқы тармақтарында ғана кездесетінін, бірақ Вибулан, Амбуст және Максимус тармақтарында ешқашан кездеспейтінін айтады. Ливийдің қолжазбалары ежелгі Фабилердің арасында Нумерийдің орнына Гней есімін келтіреді, бірақ Капитолий жылнамасынан кейін бұл әдетте Нумерийге түзетілді. Карол Сигоний 1555 жылы Ливийдің алғашқы басылымында осы схеманы қолданды, сондай-ақ көптеген кейінгі тарихшылар да осылай істеді. Дегенмен, Мюнцер Фабилер ешқашан қолданбаған Гней есімін артық көреді, себебі Ливий Варонның жылнамасын құрастыру үшін қолданған деректерге қарағанда, оның алдындағы дереккөздерге қол жеткізген. Мюнцердің пікірінше, бұл есімді алғаш рет алған Фабий 247 жылы консул болған Нумерий Фабий Бутео болды; оның әкесі Марк үлкен ұлына есім берудің қалыпты тәртібін сақтамағандықтан, Фест айтқан Фабий осы болуы керек. Фабий Амбуст және кейінірек пайда болған тармақтар Гай есімін қолданғанмен, Квинт кейінгі Республиканың Фабилерімен ең көп байланыстырылған есім. Фабий Максимус Республиканың соңына дейін басқа есімдерді қолданбай, Паулус есімін қайта жаңғыртқанша оны қолданды. Паулус және Африкан Фабий Максимустан басқа (соңғысы бастапқыда «Квинт» деп аталған), тарихқа енген барлық Фабий Максимустар Квинт есімін таңдады, оның ішінде ағайындылары да бар. Эпиграфиялық деректер императорлық дәуірден бастап Фабий Максимустардың басқа да есімдерін көрсетеді, бірақ олардың Республиканың Фабий Максимустарынан тарағандығы немесе бұрынғы ғасырлардағы әйгілі Фабилерге сілтеме ретінде фамилияны алғандығы белгісіз: Децим Фабий Максимус, Луций Фабий Максимус, Марк Фабий Максимус, Публий Фабий Максимус. Бұл Эмилий Пауллиге деген құрметпен жасалды, себебі кейінірек Фабий Максимустар б.з.б. 3 ғасырдың соңында Фабий туысына қабылданды. Бұл отбасы сонымен қатар Эмилийлермен байланысты әртүрлі тегін қолданды, ал Фабийлердің бірі Африкан Фабий Максимус деп аталды, бірақ оның нақты аты Квинт Фабий Максимус Африкан болды. Цицеронның қолжазбасында Сервий Фабий Пикторелердің қатарында кездеседі, бірақ бұл қолжазбадағы бұрмалаушылық болуы мүмкін, себебі бастапқыда Нумерий деп жазылған.

Салалар мен конгомина

Республика тұсында Фабийлердің когноминалары Амбуст, Бутео, Дорсо немесе Дорсуо, Лабео, Лицин, Максимус (агноминалары Амилиан, Аллоброгикус, Эбурн, Гургес, Руллиан, Сервилиан және Веррукоз), Пиктор және Вибулан болды. Басқа когноминалар қатаң түрде гент мүшелері емес, бірақ бостандық алғандар немесе бостандық алғандардың ұрпақтары, немесе Фабийлер тұсында римдік азаматтар ретінде тіркелген адамдарға тиесілі еді. Монеталарда Hispaniensis, Labeo, Maximus және Pictor когноминалары ғана кездеседі. Императорлық дәуірде гент мүшелері мен туыс емес, бірақ бірдей номенді бөлісетін адамдарды ажырату қиынға соғады. Гент мүшелері екінші ғасырға дейін белгілі болды, бірақ Фабий есімін алып жүрген адамдар империяның соңғы кезеңдерінде де кездесе берді. Бұл құс бірде оның кемесіне қонғанда жақсы белгі бергендіктен, Фабий әулетінің біріне осылай аталған. Плиний баяндайтын бұл дәстүр, бұл тегін алғашқы қандай Фабий алғанын көрсетпейді, бірақ бұл Фабий Амбусттың бірі болуы мүмкін. Кроуфорд аңыздағы бутео – бүркіт емес, фламинго болған деген пікір білдіреді, себебі Гай Фабий Адрианның монеталарында фламингоға ұқсайтын құс бейнеленген, ол осындай символ арқылы өзін сол әулетпен байланыстыруға тырысқан болуы мүмкін. Адриан және оның ұрпақтары – Фабийлердің соңғы анықталатын әулеті. Олардың тегі, латындық Хатрия колониясынан шыққан болуы мүмкін, және олар Фабий Бутеондардың тікелей ұрпақтары емес, жаңадан азаматтыққа ие болған адамдар болған. Фламингоның суреті олардың жағалаудағы тегін де білдіруі мүмкін. Фабий әулетінің тағы бір тармағынан шыққан Пиктор тегі суретшіні білдіреді, және осы әулеттің ең ерте белгілі мүшесі, шын мәнінде, суретші болды, ол б.з.д. 307 және 302 жылдары аралығында Гай Юний Бубульк Брут салған Салус храмындағы жұмысымен танымал болды. Бұл әулеттің кейінгі мүшелері, олардың көптегені өнер саласында ерекше көзге түсті, оның ұрпақтары болған сияқты, және олар өз когноминаларын осы атадан алған болуы керек. – б.з.д. II ғасырдың басында кездеседі; Квинт Фабий Лабео, осы есімді алғаш алған адам, сонымен қатар ақын болды, бірақ оның әулеті ғасыр соңына дейін жойылды.

Фаби Вибулани және Амбусти

Квинт, Кесо және Марк Фабийлердің әкесі, б.з.б. 485-479 жылдары консул болған. Квинт Фабий К.ф. Вибулан, б.з.б. 485 және 482 жылдары консул. Ол вольскілер мен экийлерге қарсы соғыс жүргізді. 480 жылы Вейентестерге қарсы шайқаста қаза тапты. Кесо Фабий К.ф. Вибулан, б.з.б. 485 жылы квестор, ол өткен жылдың консулы Спурий Кассий Вецеллинді мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. 484, 481 және 479 жылдары консул болған Фабий экийлер мен Вейиге қарсы соғысты жалғастырды. Ол Кремера шайқасында Фабийлерге басшылық етіп, сол жерде қаза тапты. Марк Фабий К.ф. Вибулан, б.з.б. 483 және 480 жылдары консул. Ағасы Квинт қаза тапқан Вейиге қарсы шайқаста жарақат алғаннан кейін, екінші консулдық мерзімінің аяқталуына екі ай қалғанда қызметтен кетті. Квинт Фабий М.ф. К.н. Вибулан, б.з.б. 467, 465 және 459 жылдары консул. Кремра шайқасынан аман қалған жалғыз адам. Ол әр консулдықта экийлерге қарсы соғысты және соңғысында жеңіске жетті. 450 жылы екінші Децемвират мүшесі болды, сондай-ақ 462 және 458 жылдары қалалық префект болды. Марк Фабий Вибулан, Диодор б.з.б. 457 жылы Цинциннатуспен бірге консулдардың бірі ретінде атаған. Көне дереккөздердің көпшілігі осы жылдың консулдары ретінде Гай Гораций Пулвилл мен Квинт Минуций Эскилинді атайды. Марк Фабий К.ф. М.н. Вибулан, б.з.б. 442 жылы консул, 437 жылы Вейиге қарсы соғыс кезінде легат, 433 жылы консулдық трибун, 431 жылы легат. Нумерий Фабий, б.з.б. 421 жылы консул, 415 және 407 жылдары консулдық трибун. Квинт Фабий К.ф. М.н. Вибулан, б.з.б. 423 жылы консул және 416 және 414 жылдары консулдық трибун. Квинт Фабий М.ф. К.н. Вибулан Амбуст, б.з.б. 412 жылы консул. Кесо Фабий М.ф. К.н. Амбуст, б.з.б. 404, 401, 395 және 390 жылдары консулдық трибун. Нумерий Фабий М.ф. К.н. Амбуст, б.з.б. 406 және 390 жылдары консулдық трибун. Квинт Фабий М.ф. К.н. Амбуст, б.з.б. 390 жылы консулдық трибун. Марк Фабий К.ф. М.н. Амбуст, б.з.б. 381 және 369 жылдары консулдық трибун, 363 жылы цензор; лекс Лициния Секстияны қолдады, ол плебейлерге консулдықты ұстауға құқық берді. Фабия М.ф. К.н., б.з.б. 377, 376, 370 және 368 жылдары консулдық трибун болған Сервий Сулпиций Пратекстатусқа үйленген. Фабия М.ф. К.н., б.з.б. 364 және 361 жылдары консул болған Гай Лициний Кальвус Столоға үйленген. Гай Фабий Н.ф. М.н. Амбуст, б.з.б. 358 жылы консул. Марк Фабий М.ф. Н.н. Амбуст, б.з.б. 322 жылы magister equitum. Квинт Фабий Амбуст, б.з.б. 321 жылы диктатор болып тағайындалды, бірақ бағыт-бағдардағы қателіктерге байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. Гай Фабий М.ф. Н.н. Амбуст, б.з.б. 315 жылы майдан соғысында қаза тапқан Квинт Аулийдің орнына magister equitum болып тағайындалды.

Фабий Дорсуонс және Личини

Гай Фабий Дорсуо, Римді 390 жылы Аллия шайқасынан кейін галлдар басып алған кезде құрбандық шалу үшін Капитолий төбесінен батыл шығып, кеткенде де, қайтқанда да галл күзетшілерінен жасырын өтті. Марк Фабий (C. f.) Дорсуо, б.з.б. 345 жылы консул, вольскілерге қарсы соғысты жалғастырып, Сора қаласын жаулап алды. Гай Фабий M. f. M. n. Дорсуо Лицин, б.з.б. 273 жылы консул болды, және лауазымында жүрген кезінде қайтыс болды. Марк Фабий C. f. M. n. Лицин, б.з.б. 246 жылы консул. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус Веррукоз, «Конктатор» деген лақап атымен белгілі, б.з.б. 233, 228, 215, 214 және 209 жылдары консул, 230 жылы цензор, 221 және 217 жылдары диктатор, *princeps senatus*; 233 жылы жеңіске жетті. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус, б.з.б. 213 жылы консул. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус, б.з.б. 203 жылы авур болып тағайындалды. Квинт Фабий Максимус, б.з.б. 181 жылы *praetor peregrinus*. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максим Эмилиан, б.з.б. 145 жылы консул, Македонияны жаулап алған Луций Эмилий Паулустың ұлы; бала кезінде оны претор Квинт Фабий Максим асырап алған. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус Аллоброгик, б.з.б. 121 жылы консул, 108 жылы цензор; Аллоброгтарға қарсы жеңіске жетті. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус Аллоброгикус, б.з.б. 121 жылы консулдың ұлы; жаман мінезімен ғана ерекшеленеді. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максим Сервилиан, б.з.б. 142 жылы консул. Квинт Фабий Максимус Эбурн, б.з.б. 116 жылы консул, ол өз ұлдарының біреуін өлімге кесті, Гней Помпей Страбонның айыптауымен сүргінге кетті. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус, Цезарьдің легаты және б.з.б. 45 жылы консул. Паулус Фабий Q. f. Q. n. Максимус, б.з.б. 11 жылы консул. Квинт Фабий Q. f. Q. n. Максимус Африкан, көбінесе Африкан Фабий Максимус деп аталады, б.з.б. 10 жылы консул. Квинт Фабий Аллоброгицин Максимус, Август дәуіріндегі жазуда аталған, қазір жоғалған. Паулус Фабий Паулли f. Q. n. Персикус, 34 жылы консул. (Фабия) Эбурна, Рональд Саймның пікірінше, Евтихия есімді әйелдің құлы болған, Эбурна есімді әйелге тиесілі болған жазудан мәлім; тағы бір жазуда Алекса есімді құл әйелдің аты аталған, ол да сол Эбурнаға тиесілі болуы мүмкін. Фабий Нумантин, б.з. 59 және 64 жылдары белгісіз діни колледжге, мүмкін содаль Титийге қабылданған сегіз жас жігіттің бірі.

Фабий Пикторес

Гай Фабий М. ф. Пиктор, б.з.б. 302 жылы салынған Салус ғибадатханасының ішкі бөлігін суреттеді. Гай Фабий К. ф. М. н. Пиктор, б.з.б. 269 жылы консул. Нумерий Фабий К. ф. М. н. Пиктор, б.з.б. 273 жылы елші, ол Квинт Фабий Максимус Гургесті Птолемей II Филадельфостың сарайына сүйемелдеді. 266 жылы консул болған ол Сассинаттардан, сондай-ақ Саллентиндер мен Мессапийлерден жеңіске жетті. Квинт Фабий К. ф. К. н. Пиктор, б.з.б. 216 жылы елші, ол Канн шайқасынан кейін құдайларды қайта құлықтандыру жолдарын табу үшін Дельфи оракулымен кеңесуге жіберілді. Пиктор грек тілінде жазғанына қарамастан, латын тарихшыларының ең ертесі ретінде белгілі; ол кейінгі жылнамашылар үшін маңызды дереккөз болды, бірақ оның көптеген еңбектері жоғалып кетті. Квинт Фабий К. ф. К. н. Пиктор, б.з.б. 189 жылы претор болып тағайындалды, Сардинияны өз провинциясы ретінде алды, бірақ понтификс максимус оны Римде қалуға мәжбүр етті, себебі ол Фламен Квириналис болды; сенат оның қызметтен бас тартуын қабылдамады және оны претор перигрин деп белгіледі. Ол б.з.б. 167 жылы қайтыс болды. Нумерий Фабий К. ф. К. н. Пиктор, б.з.б. II ғасырындағы жылнамашы және ежелгі тарих зерттеушісі. Нумерий Фабий Н. ф. К. н. Пиктор, б.з.б. 126 жылы триумвир монеталис.

Фабий Бутеонес

Нумерий Фабий М.ұ. М.а. Бутео, б.з.д. 247 жылы Бірінші Пуникалық соғыс кезінде консул болған. Марк Фабий М.ұ. М.а. Бутео, б.з.д. 245 жылы консул, шамамен 241 жылы цензор; Канна шайқасынан кейін сенаттағы бос орындарды толтыру үшін 216 жылы диктатор болып тағайындалды. Фабий М.ұ. М.а. Бутео, Оросийдің сөзіне қарағанда, ұрлық жасады деген айыппен өз әкесі өлтірген. 201 жылы претор Марк Фабий Бутео Сардиния провинциясын алды. 196 жылы претор Квинт Фабий Бутео Гиспания Ультериор провинциясын алды. 181 жылы претор Квинт Фабий Бутео Галлия Цисальпина провинциясын алды. Нумерий Фабий Бутео, б.з.д. 173 жылы претор, Хиспания Цитериор провинциясын алды, бірақ провинциясына жол тартқанда Массилияда қайтыс болды. Квинт Фабий Бутео, б.з.д. 134 жылы квестор; Квинт Фабий Максимус Эмилианның ұлы және Сципион Эмилианның сіңілі баласы болып есептеледі, ол Нумантин соғысы кезінде төрт мың еріктіге қолбасшылық етуге сеніп тапсырылды.

Фабий Лабонез

Квинт Фабий К. ф. К. н. Лабео, 196 ж.б. квестор урбанус. 189 және 188 жылдары претор, содан кейін пропратор болған ол Антиох III-нің теңіз күштерін жеңді, осының нәтижесінде келесі жылы теңіз жеңісіне ие болды. Ол 184 жылы Потенция және Пизаурум, ал 183 жылы Сатурния колонияларын құруға үштік құрамында қатысты. 183 жылы консул, келесі жылы Лигурияда проконсул болды. 180 жылы понтифик болып тағайындалды және 167 жылы Македонияны қоныстандыру мәселесі бойынша Эмилиус Паулусқа кеңес беру үшін жіберілген он адамнан тұратын комиссия мүшесі болды. Суетонийдің сөзінше, ол сонымен қатар ақын да болған. Квинт Фабий К. ф. К. н. Лабео, білімді шешен, оның сөз өнері Цицеронның еңбектерінде айтылған. Ол б.з.б. II ғасырдың ортасында өмір сүрген болуы керек, ал ол немесе оның ұлы Испанияда проконсул болған, онда оның есімі кейбір ескерткіш тастарда кездеседі. Квинт Фабий К. ф. К. н. Лабео, б.з.б. 124 жылы триумвир монеталис. Ол б.з.б. 120-100 жылдары аралығында Испанияда проконсул болған болуы мүмкін. Гай Фабий М. ф. К. н. Адриан, б.з.б. 58 жылы претор, кейін Азияда проконсул болды, ол монеталар соғып шығарды.

Басқалар

Фабий Дорсенн, латын комедиялық драматург, оның стилі мен қамқорлығын Квинт Гораций Флак сынға алды. Фабий, б.з.б. 64 жылы плебб трибуны болған жорамал. Ол сайлауға қатыса алатын адамдардың санын азайту туралы заң жобасын ұсынған болуы мүмкін. Б.з.б. 55 жылы плеббтердің трибуны Гай Фабий Цезарьдің аграрлық заңын толықтырған заң шығарды. Ол Цезарьдың қол астында б.з.б. 54-49 жылдары, Галлия соғыстарының екінші жартысында және Азамат соғысының басында легат ретінде қызмет етті. Квинт Фабий Санга, Аллоброгтардың елшілері хабарлағаннан кейін, Цицеронды Катилинаның қастандық жоспары туралы ескертті. Квинт Фабий Вергилиан, б.з.б. 51 жылы Киликиядағы Апий Клавдий Пулхердің легаты; Азамат соғысы кезінде ол Помпейдің ісіне қолдау көрсетті. Публий Фабий Бландус, Фирмум Пикенумдағы қабірлік жазуда аталған, б.з.б. бірінші ғасырдың соңы мен б.з.б. бірінші ғасырдың бірінші жартысы аралығында. Фабия П. ф. Поллитта, мүмкін Публий Фабий Бландтың қызы, Firmum Picenum-нан алынған сол жазуда аталған. Фабий Рустикус, б.з. I ғасырында өмір сүрген тарихшы, Тацит Неронның өмірі туралы жиі сілтеме жасайды. Фабий Фабулл, V Алауда легионының легаты, 69 жылы Аул Кецина Алейанға қарсы көтерілген сарбаздардың басшысы болып сайланды; мүмкін, император Галбаның өлтірілуіне қатысқан. Гай Фабий Валенс, Вителлийдің басты генералдарының бірі және б.з. 69 жылы қыркүйек айында консул. Фабий Приск, 70 жылы Цивилиске қарсы жіберілген легаттардың бірі. Фабиус Уулитремул, Помпеидегі дүкен иесі. Оның дүкенінің есігіндегі жазу Энеидаға сілтеме жасайды және Минерваны тоқымашылардың қамқоршысы ретінде мақтайды. Маркус Фабий Руф, Помпейдегі бай вилланың соңғы иесі. Римдік шешендердің ең әйгілісі Маркус Фабий Квинтилианға Домициан консулдық белгі мен атақ берді. Луций Фабий Туск, б.з. 100 жылы консул. Луций Фабий Юст, көрнекті шешен, Тацит пен жас Плинийдің досы. Луций Юлий Гайний Фабий Агриппа. Римдік Ирод әулетінің ұрпағы, Апамеяның гимназиархы және б.з. 110 жылдары қаланың ең көрнекті азаматтарының бірі. Мүмкін, ол Ютапианның атасы болған, бірақ Ютапианның есіміндегі "Ф" әрпі "Фабий" дегенді білдіретіні белгісіз. Сейония Фабия, Адрианның асырап алған немересі және император Луций Веростың қарындасы. Оның аты Фабия руынан шыққандығын көрсетеді, бірақ оның тегі белгісіз. Квинт Фабий Катуллин, б.з. 130 жылы консул. Фабий Мела, танымал заңгер, бәлкім, б.з. II ғасырының ортасында өмір сүрген. Луций Фабий Кило Септимиан, б.з. 193 жылы консул және б.з. 204 жылы консул. Фабий Сабин, Александр Севердің кеңесшілерінің бірі, кейінірек Элагабалдың бұйрығымен Римнен қуылған Сабин болуы мүмкін. Фабия Орестилла, Гордиан I-нің әйелі және оның балаларының анасы. Оның есімі тек Август тарихында ғана кездеседі. Квинт Фабий Клодий Агриппиан Цельсин, б.з. 249 жылы Карияның проконсулы. Фабиан, папа 236-дан 250 жылға дейін. Оның әкесі Фабий деп есімделген. Тит Фабий Тициан, б.з. 337 жылы консул. Акония Фабия Паулина, Vettius Agorius Praetextatus әйелі, төртінші ғасырдың соңындағы пұтқа табынушы қыз. IV ғасырдың соңында өмір сүрген христиан аскеті әулие Фабиола кейінірек әулие деп жарияланды. Квинт Фабий Меммий Симмах, IV ғасырдың соңы мен V ғасырдың басында өмір сүрген, он жасында квестор болып тағайындалған саясаткер. Бәлкім, ол пұтқа табынушы болғандықтан, Флораға ғибадатхана салғаны айтылған. Фабиус Планциадес Фулгенций, латын грамматигі, бәлкім, VI ғасырдан ерте емес. Фабия Евдокия, Византия императоры Гераклийдің бірінші әйелі. Ол Африка экзархатында дүниеге келді және б.з. 612 жылы, эпилепсиядан қайтыс болды. Оның екі баласының бірі Константин III болды.

Ежелгі дереккөздер

Маркус Тюллий Цицерон, Брут, Като Майор «Егде жасы туралы» (De Senectute), «Құдайлардың табиғаты туралы» (De Natura Deorum), «Міндеттер туралы» (De Officiis), «Шешен туралы» (De Oratore), Брутке жолданған хаттар (Epistulae ad Brutum), Отбасылық хаттар (Epistulae ad Familiares), «Пизонга қарсы» (In Pisonem), «Ватинийге куәлік берушіге қарсы» (In Vatinium Testem), «Веррге қарсы» (In Verrem), «Филиппикалар» (Philippicae), «Балбты қорғау туралы» (Pro Balbo), «Целийді қорғау туралы» (Pro Caelio), «Муренаны қорғау туралы» (Pro Murena), «Тускуландық сұрақтар» (Tusculanae Quaestiones). Гай Юлий Цезарь (авторлығы дәлелденбеген), «Испаниядағы соғыс туралы» (De Bello Hispaniensis). Гай Салустий Крисп (Салуст), «Катилиннің қастандығы» (Bellum Catilinae). Диодор Сицилиялық, «Тарих кітапханасы» (Bibliotheca Historica). Секст Аврелий Проперций, «Элегиялар» (Elegiae). Квинт Гораций Флакк (Гораций), «Хаттар» (Epistulae). Галикарнас Дионисий, «Рим көнелігі» (Romaike Archaiologia). Тит Ливий (Ливий), «Рим тарихы». Публий Овидий Назон (Овидий), «Күндер тізімі» (Fasti), «Понттан» (Ex Ponto). Марк Веллей Патеркул, «Рим тарихының қысқаша мазмұны» (Compendium of Roman History). Валерий Максим, «Есте қаларлық оқиғалар мен сөздер» (Factorum ac Dictorum Memorabilium). Луций Анней Сенека (Кіші Сенека), «Люцилийге арналған моральдық хаттар» (Epistulae Morales ad Lucilium). Гай Плиний Екінші (Плиний Үлкен), «Табиғат тарихы» (Naturalis Historia). Гай Плиний Цецилий Екінші (Кіші Плиний), «Хаттар» (Epistulae). Секст Юлий Фронтин, «Тәсілдер» (Strategemata). Публий Корнелий Тацит, «Тарихтар» (Historiae), «Юлий Агриколаның өмірі мен мінез-құлқы туралы» (De Vita et Moribus Iulii Agricolae), «Шешендер туралы диалог» (Dialogus de Oratoribus). Луций Местрий Плутарх (Плутарх), «Асыл гректер мен римдіктердің өмірі». Гай Светоний Транквилл, «Танымал адамдар туралы» (De Viris Illustribus). Децим Юний Ювенал, «Сатиралар» (Satirae). Авл Геллий, «Аттикалық түндер» (Noctes Atticae). Аппиан Александрийлік (Аппиан), «Азаматтық соғыс» (Bellum Civile), «Испания соғыстары» (Hispanica), «Иберия». Секст Помпей Фест, «Марк Веррий Флакк сөздерінің мағынасы туралы» (Epitome de M. Verrio Flacco de Verborum Significatu). Луций Кассий Дио Кокцеян (Кассий Дио), «Рим тарихы». Элий Лампридий, Элий Спартиан, Флавий Вописк, Юлий Капитолин, Требелий Поллио және Вулкаций Галликан, «Август тарихы» (Historia Augusta). Секст Аврелий Виктор (авторлығы дәлелденбеген), «Рим халқының тегі туралы» (De Origo Gentis Romanae), «Танымал адамдар туралы» (De Viris Illustribus), «Цезарлардың өмірінің қысқаша мазмұны» (Epitome de Caesaribus). Эвтропий, «Рим тарихының қысқаша мазмұны» (Breviarium Historiae Romanae). Павел Орозий, «Пайғамбарларға қарсы тарих» (Historiarum Adversum Paganos). «Дижест» (Digesta seu Pandectae). Павел Диакон, «Фесттің «Сөздердің мағынасы туралы» еңбегінің қысқаша мазмұны» (Epitome de Sex. Pompeio Festo de Significatu Verborum), ред. Карл Отфрид Мюллер. Иоанн Зонар, «Тарихтың қысқаша мазмұны» (Epitome Historiarum).

Қазіргі заманғы дереккөздер

Джозеф Илариус Экхель, Doctrina Numorum Veterum (Ежелгі монеталарды зерттеу, 1792–1798). Бартольд Георг Нибур, Рим тарихы, Юлиус Чарльз Хар және Конноп Тирлволл аудармасы, Джон Смит, Кембридж (1828). Вильгельм Адольф Беккер, "Римнің көне заттары туралы нұсқаулық", Вейдманн баспасы, Лейпциг (1846). Карл Вильгельм Геттлинг, "Рим мемлекеттік құрылысының тарихы, қаланың негізі қалануынан Цезарь өліміне дейін", Буххандлунг дес Уайзенхаузе, Галле (1840). Грек және римдік өмірбаяндық және мифологиялық сөздік, Уильям Смит, редактор, Литтл, Браун және Компания, Бостон (1849). Теодор Моммсен және т.б., Corpus Inscriptionum Latinarum (Латын жазуларының жинағы, қысқартылған CIL), Берлин Бранденбург академиясы (1853–қазіргі уақытқа дейін). Notizie degli Scavi di Antichità (Ежелгі қазбалар туралы хабарламалар), Accademia dei Lincei (1876–қазіргі уақытқа дейін). Август Паули, Георг Виссова және т.б., Классикалық әдебиеттер ғылымының энциклопедиясы, Дж. Б. Метцлер, Штутгарт (1894–1980). Джордж Дэвис Чейз, "Римдік преномендердің шығу тегі", Гарвардтың классикалық филология бойынша зерттеулері, VIII том, 103–184 беттер (1897). Пол фон Роден, Элимар Клебс және Герман Дессау, Prosopographia Imperii Romani (Рим империясының просопографиясы, қысқартылған PIR), Берлин (1898). Фридрих Мюнцер, Рим аристократиялық партиялары мен әулеттері, Тереза Ридли аудармасы, Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 1999 (алғаш рет 1920 жылы жарық көрген). Inscriptiones Christianae Urbis Romae (Рим қаласындағы христиан жазулары), Жаңа серия, Рим (1922–қазіргі уақытқа дейін). Стефан Гселл, Inscriptions Latines de L'Algérie (Алжирден латын жазулары), Эдуард Чемпион, Париж (1922–қазіргі уақытқа дейін). Т. Роберт С. Броутон, Рим Республикасының магистраттары, Америка филологиялық қауымдастығы (1952). Аттилио Деграсси, Inscriptiones Latinae Liberae Rei Publicae (қысқартылған ILLRP), Флоренция (1957–1963). Лили Росс Тейлор, Рим Республикасының сайлау округтері, Мичиган университетінің баспасы (1960). Д. П. Симпсон, Касселлдің латын және ағылшын сөздігі, Макмиллан баспасы, Нью-Йорк (1963). Роберт Максвелл Огилви, Ливийге түсініктеме, 1–5 кітаптар, Оксфорд, Кларендон баспасы, 1965. Грэхам Винсент Самнер, Цицеронның "Брут" романындағы спикерлер: просопография және хронология, (Феникс қосымшасы, XI том), Торонто және Буффало, Торонто университетінің баспасы (1973). Майкл Кроуфорд, Рим республикасының монетасы, Кембридж университетінің баспасы (1974, 2001). Дж. А. Крук, Ф. В. Уолбанк, М. В. Фредериксен, Р. М. Огилви (редакторлар), Кембридж ежелгі тарихы, VIII том, Рим және Жерорта теңізі б.з.б. 133 жылға дейін, Кембридж университетінің баспасы, 1989. Рональд Сайм, Август аристократиясы, Кларендон баспасы, Оксфорд (1989). Джузеппе Камодека, "Novità sui fasti consolari delle tavolette cerate della Campania", Publications de l'École française de Rome, 143 том (1991). Т. Дж. Корнелл, Римнің бастауы, Лондон және Нью-Йорк, Рутледж, 1995. Франсис Х. Райан, Республикалық Сенаттағы дәреже және қатысу, Штутгарт, Франц Штайнер Верлаг, 1998. Сандер М. Голдберг, Рим Республикасындағы әдебиеттің құрылысы, Поэзия және оның қабылдануы, Кембридж университетінің баспасы, 2005. С. Дж. Смит, Рим кланы: ежелгі идеологиядан қазіргі антропологияға дейінгі гендер, Кембридж университетінің баспасы (2006), Леон Гомо, Римдік саяси институттар, Рутледж (2013).