Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1902 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1902 in science and technology involved some significant events, listed below.
Аэронавтика
15 мамыр – Лайман Гилмор өзінің бу күшімен жұмыс істейтін, қанаттары бекітілген ұшағымен ұшқанын айтады, алайда оның дәлелі 1935 жылы болған өртте жойылған деп есептеледі.
May 15 – Lyman Gilmore claims to have flown his steam powered fixed wing aircraft, although his proof is supposedly destroyed in a 1935 fire.
Химия
Герман Эмиль Фишер мен Джозеф фон Меринг барбитонның (барбитал немесе Верональ) тиімді ұйықтау құралы екенін ашты. Ол 1903 жылдан бастап ұйқысыздыққа ем ретінде қолданылатын алғашқы коммерциялық барбитуратқа айналды. Огюст Вернель синтетикалық рубиндер жасауға арналған Вернель әдісін әзірледі. Неміс химигі Вильгельм Оствульд азот қышқылын өндіру үшін Оствульд процесін әзірлеп, патенттеді.
Hermann Emil Fischer and Joseph von Mering discover that barbitone (barbital or Veronal) is an effective hypnotic agent. It becomes the first commercially marketed barbiturate, being used as a treatment for insomnia from 1903. Auguste Verneuil develops the Verneuil process for making synthetic rubies. German chemist Wilhelm Ostwald develops and patents the Ostwald process for making nitric acid.
Жер ғылымдары
Сәуір-тамыз аралығында Мартиникадағы Пеле тауы жарылып шықты. Джузеппе Меркалли жер сілкініштерін өлшеу үшін Меркалли қарқындылық шкаласын ұсынды.
April–August – Eruption of Mount Pelée in Martinique. Mercalli intensity scale introduced as a seismic scale for earthquakes by Giuseppe Mercalli.
Генетика
Уолтер Саттон (Америка Құрама Штаттарында) және Теодор Бовери (Германияда) дербес түрде Бовери-Саттон хромосомалық теориясын жасады, хромосомаларды генетикалық материалды тасымалдаушы ретінде анықтау арқылы Мендель мұрагерлік заңдарының негізгі механизмін түсіндірді.
Walter Sutton (in the United States) and Theodor Boveri (in Germany) independently develop the Boveri–Sutton chromosome theory, explaining the mechanism underlying the laws of Mendelian inheritance by identifying chromosomes as the carriers of genetic material.
Ғылым тарихы
17 мамыр – Археолог Валериос Стайс Антикитера механизмін таныстырды, қазір ол ең ежелгі аналогтық компьютер саналады.
May 17 – Archaeologist Valerios Stais identifies the Antikythera mechanism, now considered to be the oldest known analog computer.
Математика
16 маусым – Бертран Рассел Готтлоб Фрегеге хат жазып, кейін Расселдің парадоксы деп аталатын, наивтік жиын теориясындағы мәселе туралы хабарлайды. Гюла Фаркас Фаркас леммасының алғашқы дәлелін жариялайды. Анри Лебег Лебег интегралдау теориясын ұсынады.
June 16 – Bertrand Russell writes to Gottlob Frege informing him of the problem in naive set theory that will become known as Russell's paradox. Gyula Farkas publishes the first proof of Farkas' lemma. Henri Lebesgue introduces the theory of Lebesgue integration.
Медицина
1 қаңтар – Жаңа Зеландияда 1901 жылғы Медбикелерді тіркеу заңы күшіне енеді, бұл елді мемлекеттік тіркеуді талап ететін медбикелер үшін әлемдегі алғашқы ел етеді. 10 қаңтарда Эллен Догерти әлемдегі алғашқы тіркелген медбике болады. Ақпан – АҚШ-тағы сары қызылша ауруы жөніндегі комиссия бұл ауруды масалар тарататынын хабарлайды.
January 1 – Nurses Registration Act 1901 comes into effect in New Zealand, making it the first country in the world to require state registration of nurses. On January 10, Ellen Dougherty becomes the world's first registered nurse. February – A commission on yellow fever in the United States announces that the disease is carried by mosquitoes.
Палеонтология
Екінші Тираннозавр рекс үлгісінің қалдықтары, алғаш рет осылай танылған, Монтана штатының Хелл Крик формациясында Барнум Браун қазып шығарды.
Remains of the second Tyrannosaurus rex specimen, the first recognized as such, are excavated by Barnum Brown in the Hell Creek Formation of Montana.
Физика
Оливер Хевисайд пен Артур Э. Кеннелли ионосферада Кеннелли-Хевисайд қабаты деп аталатын құбылыстың бар екенін тәуелсіз түрде болжайды. Джеймс Джинс гравитациялық бұзылыстардың статикалық, дерлік біртекті ортада өсуі үшін қажетті масштабты анықтайды. Филипп Ленард фотоэлектронның максималды энергиясы жарық интенсивтігіне тәуелді емес, бірақ жиілікке байланысты екенін анықтайды. Гилберт Н. Льюис атомның кубтық моделін әзірлейді. Теодор Сведберг молекулалық соқтығысудың ауытқулары Браун қозғалысын тудыратынын ұсынады.
Oliver Heaviside and Arthur E. Kennelly independently predict the existence of what will become known as the Kennelly Heaviside Layer of the ionosphere. James Jeans finds the length scale required for gravitational perturbations to grow in a static nearly homogeneous medium. Philipp Lenard observes that maximum photoelectron energies are independent of illuminating intensity but depend on frequency. Gilbert N. Lewis develops the cubical atom atomic model. Theodor Svedberg suggests that fluctuations in molecular bombardment cause the Brownian motion.
Физиологиясы
Уильям Бейлис және Эрнест Старлинг секретин гормонын алғаш рет ашты.
William Bayliss and Ernest Starling make the first discovery of a hormone, secretin.
Психология
Вена психоаналитикалық қоғамы Сигмунд Фрейдтің пәтерінде Шаршембі күні Психологиялық қоғам ретінде кездесулер өткізе бастайды.
Vienna Psychoanalytic Society begins to meet as the Wednesday Psychological Society in Sigmund Freud's apartment.
Технология
1 қаңтар – Нейтан Стабблфилд Кентуккиде сымсыз телефон құрылғысын көрсетіп демострациялайды. 13 сәуір – Леон Серполе Ниццада (Франция) бу машинасымен жаңа жер үсті жылдамдық рекордын орнатады. 17 шілде – Уиллис Карриер Нью-Йорк қаласындағы бір зауыт үшін алғашқы заманауи кондиционерлік жүйені құрастырады. 10 желтоқсан – Уильям Уиллкокс жобалаған Ескі Асуан бөгеті Мысырдағы Ніл өзені арқылы аяқталады. Алғашқы Vierendeel көпірі Бельгиядағы Авельгемде Шелда өзені арқылы салынды.
January 1 – Nathan Stubblefield demonstrates his wireless telephone device in Kentucky. April 13 – A new land speed record of is set in Nice, France, by Léon Serpollet driving a steam car. July 17 – Willis Carrier devises the first modern air conditioning system for a plant in New York City. December 10 – Old Aswan Dam, designed by William Willcocks, completed across the River Nile in Egypt. First Vierendeel bridge built, across the Scheldt at Avelgem in Belgium.
Зоология
Қазан – Германияның Шығыс Африкасында капитан Роберт фон Берингенің алғашқы тау гориллаларын (Gorilla beringei beringei) ашқан жылы.
October – First Mountain gorillas (Gorilla beringei beringei) discovered by Captain Robert von Beringe in German East Africa.
Мекемелер
28 қаңтар – Эндрю Карнегиден 10 миллион долларлық сыйлықпен ғылыми зерттеулерді дамыту мақсатында Вашингтон қаласында Карнеги институты құрылды.
January 28 – The Carnegie Institution is founded in Washington, D. C., to promote scientific research with a $10 million gift from Andrew Carnegie.
Туылғандар
10 ақпан – Уолтер Хаузер Браттейн (1987 жылы қайтыс болды), американдық физик. 16 ақпан – Чжан Юцзе (1986 жылы қайтыс болды), қытайлық астроном. 25 мамыр – Кэлвин Саузер Фуллер (1994 жылы қайтыс болды), AT&T Bell Laboratories американдық физикалық химигі. 14 маусым – Пол Лестер Эррингтон (1962 жылы қайтыс болды), американдық табиғатты қорғаушы. 15 маусым – Эрик Эриксон, туған аты Саломосен (1994 жылы қайтыс болды), Германияда туған психолог. 8 тамыз – Пол Дирак (1984 жылы қайтыс болды), ағылшын физигі. 13 тамыз – Феликс Ванкель (1988 жылы қайтыс болды), неміс машина жасаушы инженер. 2 қараша – Сергей Лебедев (1974 жылы қайтыс болды), ресейлік компьютер ғалымы.
February 10 – Walter Houser Brattain (died 1987), American physicist. February 16 – Zhang Yuzhe (died 1986), Chinese astronomer. May 25 – Calvin Souther Fuller (died 1994), American physical chemist at AT&T Bell Laboratories. June 14 – Paul Lester Errington (died 1962), American conservationist. June 15 – Erik Erikson, né Salomonsen (died 1994), German born psychologist. August 8 – Paul Dirac (died 1984), English physicist. August 13 – Felix Wankel (died 1988), German mechanical engineer. November 2 – Sergey Lebedev (died 1974), Russian computer scientist.