Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1903 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1903 in science and technology involved some significant events, listed below.
Аэронавтика
27 маусымда 19 жасар американдық қоғамдық өмірге белсенді қатысушы Аида де Акоста, Сантос Думонның моторлы дирижаблі "No. 9"-ды Парижден Франциядағы Багатель сарайына дейін ұшырып, қуатты ұшақпен жеке ұшуды бірінші рет жасаған әйел болады. 17 желтоқсан – Солтүстік Каролина штатындағы Килл Девл Хиллстегі "Райт Флайер" ұшағымен Орвилл Райт бензиндік қозғалтқышы бар, ауырлығынан артық ұшақтың алғашқы құжатталған, сәтті, бақыланатын, қуатты ұшуы орын алады. Константин Циолковский сұйық отынды зымырандарды қолданып ғарышқа шығу, ғарыш костюмдері және Күн жүйесін мекендеу туралы мақалалар сериясын жасай бастайды.
June 27–19 year old American socialite Aida de Acosta becomes the first woman to fly a powered aircraft solo when she pilots Santos Dumont's motorized dirigible, "No. 9", from Paris to Château de Bagatelle in France. December 17 – First documented, successful, controlled, powered flight of a heavier than air aircraft with a petrol engine by Orville Wright in the Wright Flyer at Kill Devil Hills, North Carolina. Konstantin Tsiolkovsky begins a series of papers discussing the use of liquid fuel rockets to reach outer space, space suits, and colonization of the Solar System.
Биология
Вампиротаутис инферналистің типтік үлгісі Карл Чунмен сипатталған. Fauna and Flora International Африкада британдық табиғат зерттеушілері мен американдық мемлекеттік қайраткерлердің тобы тарапынан Империяның жабайы фаунасын қорғау қоғамы ретінде құрылған.
The type specimen of the vampire squid (Vampyroteuthis infernalis) is described by Carl Chun. Fauna and Flora International is founded as the Society for the Preservation of the Wild Fauna of the Empire by a group of British naturalists and American statesmen in Africa.
Химия
Питер Купер Хьюитт сынап бу шамдарын демонстрациялайды. Михаил Семенович Цвет хроматографияны, маңызды талдау техникасын ойлап табады. Халықаралық атомдық салмақтар комитеті атомдық салмақтардың тұңғыш есебін жариялайды.
Peter Cooper Hewitt demonstrates the mercury vapour lamp. Mikhail Semyonovich Tsvet invents chromatography, an important analytic technique. The International Committee of Atomic Weights publishes the inaugural atomic weights report.
Математика
Қазан – Фрэнк Нельсон Коул Мерсеннің 267 1 саны, яки M67 санының 193,707,721 * 761,838,257,287 көбейтіндісі арқылы құрама сан екенін көрсетті. Карл Дэвид Толме Рунге жылдам Фурье түрлендіру алгоритмін ұсынды. Эдмунд Георг Герман Ландау жай сандар теоремасының әлдеқайда қарапайым дәлелін келтірді.
October – Frank Nelson Cole demonstrates that the Mersenne number 267 1, or M67, is composite by factoring it as 193,707,721 * 761,838,257,287. Fast Fourier transform algorithm presented by Carle David Tolmé Runge. Edmund Georg Hermann Landau gives considerably simpler proof of the prime number theorem.
Физика
Джордж Дарвин мен Джон Джоли радиоактивтілік Жердің жылуына жартылай себепті екенін айтады. Проспер Рене Блондлот N сәулелерін байқағанын мәлімдеді.
George Darwin and John Joly claim that radioactivity is partially responsible for the Earth's heat. Prosper René Blondlot claims to have detected N rays.
Технология
Қараша – Автомобильдер үшін алдыңғы әйнекті тазартатын құрылғыны алғаш рет АҚШ-та Мэри Андерсон патенттеді. 15 желтоқсан – Нью-Йорк қаласынан Итало Маркиони мұз қымыры үшін жаңа дизайнды аппаратты патенттеді. Ішкі су жолдары үшін алғашқы дизельді кемелер құрылысы аяқталды: Францияда Дикхофф жасаған дизельмен жұмыс істейтін Petite Pierre және Ресейде шведтік дизельмен жұмыс істейтін, электр берілісі бар Vandal танкері. Норвегиялық инженер Эгидиус Эллинг орталықтандырылған компрессорды пайдаланып, электр энергиясын өндіретін алғашқы газ турбинасын жасады. Ламинатталған шыныны Эдуард Бенедикт ойлап тапты. Бу локомотивтері үшін Бейкер клапандық механизмі алғаш рет АҚШ-та патенттелді. Лунь аңғары қазандығын Джон Г. А. Кичин және Ладлоу Перкинс патенттеді.
November – Windscreen wiper for automobiles is first patented by Mary Anderson in the United States. December 15 – Italo Marchiony from New York City patents an improved design of apparatus for baking ice cream cones. The first diesel powered ships are launched, both for inland waters: Petite Pierre in France, powered by Dyckhoff built diesels, and the tanker Vandal in Russia, powered by Swedish built diesels with an electrical transmission. Norwegian engineer Ægidius Elling builds the first gas turbine to generate power, using a centrifugal compressor. Laminated glass is invented by Edouard Benedictus. Baker valve gear for steam locomotives is first patented in the United States. The Lune Valley boiler is patented by John G. A. Kitchen and Ludlow Perkins.
Мекемелер
28 маусым – Мюнхенде Неміс мұражайы іргесі қаланды.
June 28 – Deutsches Museum founded in Munich.
Өлімдер
1 ақпан – Сэр Джордж Стоукс, 1-ші баронет (1819 жылы туған), ағылшын-ирланд математигі және физигі. 7 ақпан – Джеймс Глейшер (1809 жылы туған), ағылшын метеорологы және аэронавт. 28 наурыз – Эмиль Бодо (1845 жылы туған), француз телеграф инженері. 28 сәуір – Дж. Уиллард Гиббс (1839 жылы туған), американдық физикалық химик. 14 маусым – Карл Гэггенбаур (1826 жылы туған), неміс анатомы. 21 шілде – Анри Алексис Бриалмонт (1821 жылы туған), бельгиялық әскери инженер. 2 тамыз – Эдмонд Нокард (1850 жылы туған), француз ветеринар дәрігері және микробиолог. 27 тамыз – Кусумото Ине (1827 жылы туған), жапондық дәрігер-әйел. 8 қараша – Василий Докучаев (1846 жылы туған), орыс геологы.
February 1 – Sir George Stokes, 1st Baronet (born 1819), Anglo Irish mathematician and physicist. February 7 – James Glaisher (born 1809), English meteorologist and balloonist. March 28 – Émile Baudot (born 1845), French telegraph engineer. April 28 – J. Willard Gibbs (born 1839), American physical chemist. June 14 – Carl Gegenbaur (born 1826), German anatomist. July 21 – Henri Alexis Brialmont (born 1821), Belgian military engineer. August 2 – Edmond Nocard (born 1850), French veterinarian and microbiologist. August 27 – Kusumoto Ine (born 1827), pioneering Japanese woman physician. November 8 – Vasily Dokuchaev (born 1846), Russian geologist.