1808 жылғы ғылым мен технологиядағы маңызды жаңалықтар: Меркурийдің Сатурнға тұтылуы, барий, кальций, магний, стронций ашылуы, атом теориясы жарияланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1808 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1808 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
9 желтоқсан (20:34 UTC) – Меркурий Сатурн планетасын жасырады (қазіргі уақытта белгілі емес).
December 9 (20:34 UTC) – Mercury occults Saturn (not known at this time).
Химия
Барий, кальций, магний және стронцийді Хамфри Дэви бөліп шығарды. Жозеф Луи Гей-Люссак газдар үшін көлемдердің бірігу заңын формулировкалайды. Джон Дальтон химияның атомдық теориясын түсіндіретін және атомдық салмақтар тізімін қамтитын "Химиялық философияның жаңа жүйесі" атты еңбегін жариялауды бастайды. Йонс Якоб Берзелиус "Lärbok i Kemien" еңбегін жариялайды, онда ол қазіргі заманғы химиялық символдар мен нотацияны, сондай-ақ салыстырмалы атомдық салмақ тұжырымын ұсынады.
Barium, calcium, magnesium, and strontium isolated by Humphry Davy. Joseph Louis Gay Lussac formulates the law of combining volumes for gases. John Dalton begins publication of A New System of Chemical Philosophy, explaining his atomic theory of chemistry and including a list of atomic weights. Jöns Jakob Berzelius publishes Lärbok i Kemien in which he proposes modern chemical symbols and notation, and of the concept of relative atomic weight.
Математика
Француз математигі Кристиан Крамп факторлықтарда n! белгісін енгізеді. Неміс математигі Карл Фридрих Гаусс «Theorematis arithmetici demonstratio nova» еңбегін жариялап, квадраттық өзара байланыстың үшінші дәлелінде Гаусс леммасын ұсынады. Ирланд-американдық математик Роберт Адрен ең кіші квадраттар әдісін жасап шығарады.
French mathematician Christian Kramp introduces the notation n! in factorials. German mathematician Carl Friedrich Gauss publishes Theorematis arithmetici demonstratio nova, introducing Gauss's lemma in the third proof of quadratic reciprocity. Irish American mathematician Robert Adrain produces a formulation of the method of least squares.
Медицина
"Психиатрия" термині алғаш рет неміс дәрігері Иоганн Кристиан Рейль (psychiatrie) қолданды. Данияда "Bibliotek for Læger" медициналық журналы жарық көре бастады.
The term "psychiatry" is first coined (as psychiatrie) by German physician Johann Christian Reil. The early medical journal Bibliotek for Læger begins publication in Denmark.
Табиғат тарихы
12 қаңтар – Эдинбургте Вернер табиғаттану қоғамын құруға бастау берген ұйымдастыру жиыны өтті. Александр фон Гумбольдт өзінің "Табиғатқа қатысты көзқарастар" атты еңбегін жариялады.
January 12 – Organizational meeting leading to creation of the Wernerian Natural History Society is held in Edinburgh. Alexander von Humboldt publishes his Ansichten der Natur.
Технология
11 ақпан – Джесси Фелл Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында антрацитті көмірді алғаш рет отын ретінде жағды; бұл жаңалық АҚШ-тағы өнеркәсіптік революцияның маңызды отын көзі ретінде көмірді пайдалануға алып келді. 24 тамыз – Уильям Конгрев дөңгелек шарлы реттегіші бар Конгрев сағатына патент алды. Брайан Донкин Англияда болат ұштығы бар қаламға патент алады. Джон Хиткоат Англияда тоқыма тізбекті машинаға алғашқы патентін алды.
February 11 – Anthracite coal is first burned as fuel by Jesse Fell in Wilkes Barre, Pennsylvania; the discovery leads to the use of coal as a key fuel source of the industrial revolution in the United States. August 24 – William Congreve patents the Congreve clock with a rolling ball regulator. Bryan Donkin patents a steel nib pen in England. John Heathcoat is granted his first patent for a bobbinet lace machine in England.
Туылғандар
29 ақпан – Хью Фальконер, шотландияда туған геолог, ботаник, палеонтолог және палеоантрополог (1865 жылы қайтыс болды). 13 сәуір – Антонио Мёуччи, итальяндық өнертапқыш (1899 жылы қайтыс болды). 9 мамыр – Джон Скотт Расселл, шотландияда туған кеме жасаушы және кеме сәулетшісі (1882 жылы қайтыс болды). 8 шілде – Джордж Роберт Грей, ағылшын зоологы (1872 жылы қайтыс болды). 25 шілде – Иоганн Бенедикт Листинг, неміс математигі (1882 жылы қайтыс болды). 4 тамыз – Иоганн Риттер фон Опполцер, австриялық дәрігер (1871 жылы қайтыс болды). 29 қазан – Катерина Скарпеллини, итальяндық астроном (1873 жылы қайтыс болды). 6 қараша – Фридрих Юлиус Ричелот, неміс математигі (1875 жылы қайтыс болды). Энн Элизабет Болл, ирландтық фиколог (1872 жылы қайтыс болды).
February 29 – Hugh Falconer, Scottish born geologist, botanist, paleontologist and paleoanthropologist (died 1865). April 13 – Antonio Meucci, Italian born inventor (died 1899). May 9 – John Scott Russell, Scottish born naval architect and shipbuilder (died 1882). July 8 – George Robert Gray, English zoologist (died 1872). July 25 – Johann Benedict Listing, German mathematician (died 1882). August 4 – Johann Ritter von Oppolzer, Austrian physician (died 1871). October 29 – Caterina Scarpellini, Italian astronomer (died 1873). November 6 – Friedrich Julius Richelot, German mathematician (died 1875). Anne Elizabeth Ball, Irish|Irish phycologist (died 1872).
Өлімдер
3 наурыз – Йохан Кристиан Фабрициус, даниялық энтомолог (1745 жылы туған). 18 мамыр – пастор Элиджа Крейг, американдық бурбон вискиін ойлап тапқан (туған күні нақты емес). 8 қазан – Джон Шелдон, ағылшын анатомы (1752 жылы туған). 21 қазан – Мария Кристина Брун, швед өнертапқышы (1732 жылы туған). 24 желтоқсан – Томас Беддос, реформатор ағылшын дәрігері (1760 жылы туған).
March 3 – Johan Christian Fabricius, Danish entomologist (born 1745). May 18 – Rev. Elijah Craig, American inventor of bourbon whiskey (birth date uncertain). October 8 – John Sheldon, English anatomist (born 1752). October 21 – Maria Christina Bruhn, Swedish inventor (born 1732). December 24 – Thomas Beddoes, reforming English physician (born 1760).