9 ғасырдағы хазарлардың көшіп келген қабарлары және олардың мажарлар мен русьтермен байланысы

Кіріспе

9 ғасырдағы хазар көтерілісшілері, мадьярлар мен рустарға қосылған. Қаварлар (Κάβαροι), сондай-ақ Қаварлар (Qabars) немесе Хаварлар деп те аталатын бұл көтерілісшілер, 9 ғасырда мадьяр конфедерациясына және рустар қағанатына қосылған болуы мүмкін.

Тарих

Қабарлар IX ғасырдың басында Хазар қағандығына қарсы көтерілді; бұл көтеріліс Константин Порфирогенеттің «De Administrando Imperio» еңбегінде айтылғандай, маңызды оқиға болды. Соңынан қабарлар Хазар қағандығындағы Леведиядан қуылды, «жеті венгр» деп аталатын мажар тайпалық конфедерациясын Этелькожға жетектеп, ал қалғандары хан Туван бастауында Рус халқына қосылып, пана тапты. Киев хаттарының бірінде «Киабар» деген ат кездеседі, бұл кейбір қабарлардың Руспен бірге Киевте қоныстанғанын көрсетеді. Магочинің сөзін келтірсек, «820 жылдары қатал азаматтық соғыс болды. Ішкі саяси күрес жеңіліске ұшыраған қабарлар солтүстікке қарай, Ростовқа жақын, Жоғарғы Волга аймағындағы варяг Русіне, ал оңтүстікке қарай, бұрын Хазарлардың адал қарауында болған мажарларға қашты. Ростовтағы варяг саудагерлері арасында Хазариядан келген қабар саяси босқындарының болуы олардың беделін арттырды, нәтижесінде 830 жылдары Рус қағанаты деп аталатын жаңа билік орталығы құрылды». 894 жылы Византия императоры Лев VI, Болгария патшасы Симеонмен (893–927) соғысқанда, мажарларды көмекке шақырды. Арпад басқарған мажарлар Дунайды кешіп, Болгарияға шабуыл жасады. Болгариялықтар өз кезегінде даланың иелері болған печенегтерге жүгінді, олар мажарлардың тылына шабуыл жасады. Шамамен 850 немесе 860 жылдары печенегтер Леведиядан қуғаннан кейін, олар Ателькузуға (Этелькожға) кіріп, Трансильвания тауларында пана тапты. Сол кезде Каринтия герцогы Арнульф, Ұлы Моравия князі (885–894) Сватоплюкпен соғысып, византиялықтар сияқты мажарлардан көмек сұрауға бел буды. Мажарлар Сватоплюкті жеңіп, ол қақтығыста жоғалып кетті (895). Мажарлар шамамен 880 жылы Дунай бассейніне жетті. Алғы және артығы ретінде қабарлар, немесе латын тілінде Ковари деп белгілі болғандар, 9 ғасырдың соңында Паннонияға мажарлардың шапқыншылығына және Венгрия княздығының құрылуына көмектесті. Ұлы Моравия құлап, мажарлар Венгрияда тұрақты түрде қоныс тепті (907). Мажарлар арасындағы түркі аристократиясының болуы Византия протоколын түсіндіруге болады, онда Константин Порфирогенет тұсында елшілер алмасу кезінде мажар билеушілері әрқашан «Түркілердің ханзадалары» деп аталды.

The Kabars rebelled against the Khazar Khaganate in the early ninth century; the rebellion was notable enough to be described in Constantine Porphyrogenitus's work De Administrando Imperio. Subsequently the Kabars were expelled from Levedia in the Khazar Khaganate leading the Magyar tribal confederacy called Hét Magyar (meaning "seven Hungarians") to Etelköz while others under Khan Tuvan sought refuge by joining the Rus' people. One of the names on the Kievian Letter is "Kiabar", showing that some Kabars settled in Kiev with the Rus' as well. According to Magocsi, "A violent civil war took place during the 820s [ ] The losers of the internal political struggle, known as Kabars, fled northward to the Varangian Rus' in the upper Volga region, near Rostov, and southward to the Magyars, who formerly had been loyal vassals of the Khazars. The presence of Kabar political refugees from Khazaria among the Varangian traders in Rostov helped to raise the latter's prestige, with the consequence that by the 830s a new power center known as the Rus' Kaganate had come into existence." In 894, the Byzantine emperor Leo VI, then at war with Simeon, the Bulgarian czar (893–927), called the Hungarians to his aid. The Magyars, led by Árpád, crossed the Danube and attacked Bulgaria. The Bulgarians, in turn, appealed to the Pechenegs, now masters of the steppe, who attacked the Hungarians in the rear. Toward 850 or 860, driven from Levedia by the Pechenegs, they entered Atelkuzu (Etelköz) taking refuge in the mountains of Transylvania. At that moment, Arnulf, duke of Carinthia, at war with the Slav ruler Svatopluk, prince of Great Moravia (885–894), decided like the Byzantines to appeal to the Hungarians. The Hungarians overcame Svatopluk, who disappeared in the conflict (895). The Magyars reached the Danube river basin around 880. As the vanguard and rearguard, the Kabars, or Cowari as they were known in Latin, assisted in the Magyar invasion of Pannonia and the subsequent formation of the Principality of Hungary in the late 9th century. Great Moravia collapsed, and the Hungarians took up permanent abode in Hungary (907). The presence of a Turkic aristocracy among the Hungarians could explain the Byzantine protocol by which, in the exchange of ambassadors under Constantine Porphyrogenitus, Hungarian rulers were always referred to as "Princes of the Turks".

Археологиялық теориялар

Қазария элитасының кем дегенде бір бөлігі, көрінері, иудаизмге көшкен. Иудаизмге көшуді билеуші бастағандықтан, билеушіге қарсы шыққандардың оған қосылғандығы туралы теория күмәнді. Кабарлардың мадьярларға қосылған уақыты да әлі даулы, және бұл Қазария элитасының иудаизмге көшуінен бұрын болған болуы мүмкін. Дегенмен, бір теория бойынша, қазіргі Сербиядағы Челаревода табылған еврейлік белгілермен безендірілген қабірлер кабарлармен байланысты болуы мүмкін. Кабарлар шашыраңқы іздер мен кейбір мәдени және тілдік әсерлер қалдырды делінеді, бірақ бұл мәселе даулы.