Эрнст Шумахер: Экономист, статистик және «Кішкентай – әдемі» авторы

Кіріспе

Неміс-британдық статистик және экономист (1911–1977)

Эрнст Фридрих Шумахер (16 тамыз 1911 – 4 қыркүйек 1977) – неміс-британдық статистик және экономист, адам өлшемді, орталықтандырылмаған және тиімді технологиялар бойынша ұсыныстарымен ең белгілі. 1950–1970 жылдары Британдық Ұлттық Көмір Кеңесінің бас экономикалық кеңесшісі қызметін атқарды және 1966 жылы Аралық Технологияларды Дамыту Тобын (қазір Практикалық Әрекет деп аталады) құрды. 1995 жылы оның 1973 жылғы «Small Is Beautiful: A Study of Economics As If People Mattered» кітабы The Times Literary Supplement басылымымен Екінші дүниежүзілік соғыстан бері жарық көрген 100 ең ықпалды кітаптың бірі деп танылды. 1977 жылы ол материалистік ғылымды сынап, білімнің мәні мен ұйымдастырылуын зерттеген «Айқасқандарға арналған нұсқаулық» атты еңбегін жариялады.

Ерте өмір

Шумахер 1911 жылы Германияның Бонн қаласында дүниеге келген. Оның әкесі саяси экономика профессоры болған. Жас Шумахер Бонн мен Берлинде оқыды, содан кейін 1930 жылдан бастап Англияда Оксфордтың Нью-колледжінде Родс стипендиаты ретінде білім алды. Ол интернатта отырғанда, сессиялар арасында егістікте жұмыс істеп, жазған еңбектерін Кейнс жас немістің түсінігі мен қабілеттерін мойындап, оны интернаттан босатуға қол жеткізді. Шумахер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ үкіметінің экономикалық және қаржылық тұрғыдан жұмылдырылуына көмектесті, ал Кейнс оған Оксфорд университетінде қызметке орналасты. Леопольд Кохрдың Шумахердің қайтысы жөніндегі естелігінде айтылғандай, "Көпжақты клиринг" 1943 жылдың көктемінде "Economica" журналында жарияланғанда, Кейнске ыңғайсыздық тудырды. Ол оны жеке жариялаудың орнына, мәтінді дерлік өзгеріссіз өзінің танымал "Халықаралық клиринг одағының жоспарына" енгізіп, британ үкіметі бірнеше аптадан кейін оны ақ кітап ретінде жариялады.

Көмір жөніндегі кеңестің кеңесшісі

Соғыстан кейін Шумахер Германия экономикасын қайта құруға жауапты болған Британдық бақылау комиссиясында экономикалық кеңесші, кейін бас статистик болып жұмыс істеді. Оның Көмір басқармасындағы қызметі кейіннен Шумахерді немесе оның идеяларын таныстырғандар жиі еске алатын. Оның алғырлықпен жасаған жоспарлары Ұлыбританияның соғыстан кейінгі экономикалық жаңғыруына үлкен үлес қосты деп саналады. Шумахер ОПЕК-тің күшеуін және ядролық энергетиканың көптеген мәселелерін болжаған.

Қондырғыдан тыс ойлау

1955 жылы Шумахер экономикалық кеңесші ретінде Бірмаға сапар жасады. Ол жерде ол "Будда экономикасы" деп аталатын қағидалар жиынтығын жасады, ол адамдардың дұрыс дамуы үшін еңбек ету қажеттігіне негізделген. Ол сондай-ақ "жергілікті ресурстарды жергілікті қажеттіліктер үшін пайдалану – экономикалық өмірдің ең тиімді жолы" деп мәлімдеді. Шумахер көптеген үшінші дүние елдерін аралап, жергілікті үкіметтерді өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін экономика құруға ынталандырды. Шумахердің тәжірибесі оны қазіргі заманғы қолайлы технологияның алғашқы дамушысы болуға жетеледі: пайдаланушыға ыңғайлы және экологиялық тұрғыдан сәйкес келетін, қоғамдық деңгейде қолданылатын технология; бұл тұжырым Иван Ильичтің "бірлескендік" (conviviality) идеясына өте жақын. Ол 1966 жылы "Орташа Технологияны Дамыту" (қазіргі "Практикалық Әрекет") тобын құрды. Оның даму теориясы "орташа мөлшер" және "орташа технология" сияқты түйінделген сөздермен сипатталды. Ол Скотт Бадер Комонвеллдің сенімді мүшесі және 1970 жылы Топырақ Қауымдастығының президенті болды. Э. Ф. Шумахерге Махатма Ганди мен Дж. К. Кумараппа, сондай-ақ Гандидің "тұрақтылық экономикасы" және қолайлы технология туралы идеялары үлкен әсер етті. 1973 жылы Варанасидегі (Үндістан) Ганди институтында Гандидің естелік лекциясын оқып жатып, Шумахер Гандини ең ұлы "халық экономисі" деп сипаттады, оның экономикалық ой-пікірі материализмге қарсы руханилықпен үйлесімді болды.

Ықпал

Шумахер өмір бойы Ричард Генри Тоуни, Махатма Ганди, Леопольд Кохр, Гаутама Будда, Адам Смит, Карл Маркс, Джон Мейнард Кейнс, А. Т. Арияратне, Джон Раскин және Католик шіркеуінің ықпалында болды. Ол және оның үлкен экономикалық мәселелерге ұсынған шешімдері Жаңа экономиканың Шумахер орталығына, «Архе» ұйымына, Джордж Макробиге, Уильям Швекеге және тағы көптеген адамдарға әсер етеді.

Шумахер - жазушы

Шумахер Лондонның "Таймс" газетіне экономика тақырыбында мақалалар жазып, газеттің бас редакторларының бірі болды. Осы лауазымда оған Джон Мейнард Кейнстің некрологы үшін ақпарат жинау міндеті жүктелді. Ол сондай-ақ The Economist және Resurgence басылымдарына да жазған. Ол Үндістанның жоспарлау комиссиясының, сондай-ақ Замбия және Бирма үкіметтерінің кеңесшісі болды – бұл тәжірибе оның көп оқылатын "Буддист экономикасы" атты эссесіне әкелді. 1973 жылы досы Леопольд Кордың үйінде аяқталған "Small Is Beautiful: A Study of Economics As If People Mattered" атты эсселер жинағы оның идеяларын кең аудиторияға жеткізді. "Шағын әдемі" еңбегіндегі басты аргументтерінің бірі – егер біз шектеулі табиғи капиталымызды ойсыз жұмсап, болашақ ұрпақтарды оның артықшылықтарынан айырсақ, технологиялық өндіріс мәселесі шешілген деп есептеуге болмайды. Шумахердің еңбектері экологиялық алаңдаушылықтың артуымен және экологиялық қозғалыстың пайда болуымен бірге жүрді, ол экологиялық және қоғамдық қозғалыстардағы көптеген адамдар үшін нағыз батыр болды. 1976 жылы "Small is beautiful" еңбегі үшін Prix Européen de l'Essai Charles Veillon сыйлығымен марапатталды. 1977 жылы жазған "Аң-таң болғандарға арналған нұсқау" еңбегі материалистік ғылымды сынап, білімнің мәні мен құрылымын зерттейді.

Өлшемі туралы мәселе

Өзінің ұстазы Леопольд Кохр сияқты, Шумахер "Small Is Beautiful" кітабында сепаратизм мен регионализм мәселелерін талқылайды, оны ол "өлшем мәселесі" деп атады. Ол әлемдегі елдердің саны өсіп, ірі мемлекеттер кішкентай мемлекеттерге бөлінуімен кері процесс жүріп жатқанын айтады және Балканға бөлінуге (балканизация) теріс мағына берудің қажеті жоқ екенін мәлімдейді. Ол "неғұрлым үлкен болса, соғұрлым жақсы" деген идеяны күмәндікпен қарастырады, кішкентай мемлекеттер үлкен мемлекеттерге қарағанда экономикалық тұрғыдан жақсы дамиды және Швейцария мен Австрияның неміс тілді аймақтары Германияға қосылмастан да өркендегенін көрсетеді. Шумахердің пікірінше, Германияның бірігуі Германияның экономикалық жетістігіне себеп болған жоқ, ал әлемдегі ең бай елдердің көпшілігі жан басына шаққанда кішкентай, ал ірі елдер салыстырмалы түрде кедей. Ол кішкентай елдің ішкі нарығының шешімділігі кедергі емес, керісінше, үлкен экономикалық әлеует пен дамудың негізі деп санайды. Ол буддизмге қызығушылық танытты, бірақ 1950 жылдардың соңынан бастап католицизм оның ойлауына күшті әсер етті. Ол өзінің экономикалық көзқарастары мен Лев XIII-нің "Rerum novarum" еңбегінен бастап, Папа Иоанн XXIII-нің "Mater et magistra" энцикликасына дейінгі, сондай-ақ католик ойшылдары Г.К. Честертон, Хилар Беллок және Винсент МакНабб қолдаған дистрибутизм сияқты, папалық энцикликалардың әлеуметтік-экономикалық мәселелерге қатысты ұстанымдары арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. Философиялық тұрғыдан алғанда, ол томизмнің көп бөлігін сіңірді, ол қазіргі заманғы философия мен қоғамның өзіне бейімделген субъективизмі мен релятивизміне қарсы объективті жүйені ұсынды. Ол христиан мистикасының дәстүріне де қатты қызығушылық танытты және Авилалық Святая Тереза және Томас Мертон сияқты авторларды жан-жақты оқыды. Бұл қызығушылықтарын ол католик жазушысы, досы Кристофер Деррикпен бөлісті. 1971 жылы ол католицизм дінін қабылдады. Шумахер өмірінің соңғы жылдарында көптеген оқырмандарға арналған сұхбаттар берді және мақалалар жариялады. Ол сондай-ақ өмірінің бір сүйіспеншілігі – бау-бақшамен айналысты. Ол 1977 жылдың 4 қыркүйегінде Швейцарияның Ромонт қаласындағы Билленс ауруханасына келгеннен кейін жүрек талмасынан қайтыс болды, ол Цюрихте лекция кезінде ауырып қалғаннан кейін пойызбен келе жатқанда осы жағдайға ұшырады.

Just like his mentor Leopold Kohr, Schumacher discusses the problems of separatism and regionalism in Small Is Beautiful, which he called "the question of size". He notes that the opposite process is taking place as the number of countries worldwide is growing, as large nations break up into smaller ones, and states that Balkanisation should not have negative connotations. He questions the idea of "the bigger the better", arguing that in fact smaller nations perform better economically than bigger nations, and points out that German speaking parts of Switzerland and Austria were able to become prosperous without the need to join Germany. According to Schumacher, the German unification was not responsible for German economical success, and most of the world's wealthiest nations on a per capita basis are small, while the largest countries are poor in comparison. He asserts that the smaller internal market area of a small country is not a hindrance, but rather the basis of great economic potential and development. He developed an interest in Buddhism, but beginning in the late 1950s, Catholicism heavily influenced his thinking. He noted the similarities between his own economic views and the teaching of papal encyclicals on socio economic issues, from Leo XIII's "Rerum novarum" to Pope John XXIII's Mater et magistra, as well as with the distributism supported by the Catholic thinkers G. K. Chesterton, Hilaire Belloc, and Vincent McNabb. Philosophically, he absorbed much of Thomism, which provided an objective system in contrast to what he saw as the self centered subjectivism and relativism of modern philosophy and society. He also was greatly interested in the tradition of Christian mysticism and read deeply such writers as St. Teresa of Avila and Thomas Merton. These were all interests that he shared with his friend, the Catholic writer Christopher Derrick. In 1971, he converted to Catholicism. Schumacher gave interviews and published articles for a wide readership in his later years. He also pursued one of the loves of his life: gardening. He died of a heart attack on 4 September 1977, on arrival at Billens hospital in Romont, Switzerland; after falling ill on a train in Zurich during a lecture tour.

Мұра

Шумахердің жеке кітаптар мен мұрағаттар жинағы Массачусетс штатының Грейт-Баррингтон қаласындағы Шумахер жаңа экономика орталығының кітапханасында сақталады. Орталық Шумахердің қызметін зерттеу кітапханасын ұстап тұру, дәрістер мен семинарлар өткізу, баяндамалар жариялау, үлгі экономикалық бағдарламаларды жасау және адамдарды, жерді және қоғамды байланыстырып, берік, әртүрлі жергілікті экономика құру мақсатында техникалық көмек көрсету арқылы жалғастырады.

Шумахер шеңбері

Шумахер тобы – Шумахердің естелігіне құрылған немесе оның еңбегінен шабыттанған, бір-бірін қолдау үшін өзара іс-қимыл жасайтын ұйымдардың қауымдастығы. Бұл қауымдастыққа Тотнес қаласындағы (Девон) Шумахер колледжі, "Resurgence Magazine" журналы (қазіргі "Resurgence & Ecologist"), "Green Books" баспасы, "Practical Action" халықаралық бейүкіметтік ұйымы, Ұлыбританиядағы "New Economics Foundation" жаңа экономика қоры, Жаңа Англияда құрылған "Шумахер жаңа экономика орталығы" (бұрынғы Э.Ф. Шумахер қоғамының мұрагерлік бағдарламаларын жалғастырушы), "Soil Association" топырақ қауымдастығы, Солтүстік Уэльстегі "Альтернативті технологиялар орталығы" (CAT) білім беру орталығы, "Jeevika Trust" қоры және Бристоль қаласындағы Шумахер институты зерттеу ұйымы кіреді.

Д-р Э. Ф. Шумахер қоғамы

Доктор Э. Ф. Шумахер қоғамы, көбінесе "Шумахер Ұлыбритания" деп танылады, 1978 жылы Англияның Бристоль қаласында құрылды. Шумахер Ұлыбританиясы және АҚШ-тағы Э. Ф. Шумахер қоғамы екеуі де Шумахердің идеяларын таратуға көмектеседі.

Шумахер колледжі

Шумахер колледжі 1991 жылы құрылды.