Аустрия мектебі: экономикалық ойлар тарихы

Кіріспе

Экономикалық ойлау мектебі

Австрия мектебі – экономикалық ойлаудың гетеродоксалды мектебі, ол әдістемелік индивидуализмге қатаң бейімделуді жақтады, яғни әлеуметтік құбылыстар негізінен жеке тұлғалардың мотивациялары мен іс-әрекеттерінен және олардың жеке мүдделерінен туындайды деген тұжырымдаманы қолдайды. Австрия мектебінің теоретиктері экономикалық теорияның тек қана адамның іс-әрекетінің негізгі принциптерінен туындауы керек деп санайды. Австрия мектебі Карл Менгер, Эйген фон Бём-Баверк, Фридрих фон Визер және басқалардың еңбектері арқылы Венада пайда болды. Ол методологиялық тұрғыдан (Германиядағы) Тарихи мектепке, Methodenstreit, яғни методологиялық дау-жанжалда қарсы болды. Бүгінгі таңда осы дәстүрде жұмыс істейтін экономистер көптеген елдерде кездеседі, бірақ олардың еңбектері әлі де «Австрия экономикасы» деп аталады. Австрия мектебінің алғашқы жылдарындағы теориялық үлестерінің қатарында құндылықтың субъективті теориясы, баға теориясындағы шекті пайда теориясы және экономикалық есептеу мәселесін қалыптастыру бар, олардың әрқайсысы қазіргі кездегі экономиканың қабылданған бөлігіне айналды. 1970 жылдары Фридрих Хайек 1974 жылы Гуннар Мирдалмен бірге Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықты бөліскеннен кейін Австрия мектебіне қайта қызығушылық туды.

Этимология

Австрия мектебі өзінің атын 19-шы ғасырдың соңындағы «әдістемелік тартыс» (Methodenstreit) кезінде австриялықтарға қарсы пікір білдірген неміс тарихи экономика мектебінің мүшелеріне қарызды. Осы тартыста австриялықтар экономикадағы теорияның рөлін, тарихи жағдайларды зерттеуден немесе жинақтап жазудан өзгеше деп қорғады. 1883 жылы Менгер тарихи мектеп әдістерін сынаған «Экономикаға ерекше назарда қарағанда әлеуметтік ғылымдар әдістемесін зерттеу» атты еңбегін жариялады. Тарихи мектептің басшысы Густав фон Шмоллер бұған теріс пікірмен жауап берді және мектепті маргиналдық және провинциялық деп сипаттау үшін «Австрия мектебі» терминін қолданды. Бұл атау қалыптасып, мектептің өкілдері тарапынан қабылданып алынды.

Бірінші толқын

Бұл мектеп Австрия империясының Вена қаласында пайда болды. Карл Менгердің 1871 жылғы «Экономика қағидалары» кітабы Австрия мектебінің құрылғаны деп есептеледі. Бұл кітап – шекті пайдалылық теориясын дамытқан алғашқы қазіргі заманғы трактаттардың бірі. Австрия мектебі 1870-ші жылдардағы маргинализм революциясының үш негізгі бағытының бірі болды, оның маңызды үлесі экономикаға субъективтік көзқарас енгізу болды. Мұндай мәлімдемеге қарамастан, Джон Стюарт Милл 1848 жылы «Саяси экономика қағидалары» еңбегінде осы ұғымды қолданған болатын, онда ол былай деп жазды: «Пайдалану құны, немесе мырза Де Куинси айтқандай, телеологиялық құны – айырбас құнының ең жоғары шегі. Бір заттың айырбас құны оның пайдалану құнынан кез келген деңгейде төмен болуы мүмкін; бірақ пайдалану құнынан асып түсуі – қайшылықты білдіреді, себебі адамдар бір затты иелену үшін, оны өз құштарлықтарын қанағаттандыру құралы ретінде бағалайтын ең жоғары құннан да артық төлеуге дайын екенін білдіреді». Маргинализм жалпы түрде ықпалды болғанымен, Менгердің еңбектерінің айналасында қалыптасқан, «Психологиялық мектеп», «Вена мектебі» немесе «Австрия мектебі» деп аталатын нақты мектеп те болды. Менгердің экономикалық теорияға қосқан үлесінен кейін Евгений Бём фон Баверк және Фридрих фон Визер де осы салаға елеулі үлес қосты. Осы үш экономист Австрия мектебінің «бірінші толқыны» деп танылды. Бём Баверк 1880 және 1890 жылдары Карл Марксқа қатысты кең ауқымды сын-ескертпелер жазды және 19-ғасырдың соңындағы Методенштрейтке (әдістемелік дау) австриялықтардың қатысуының бір бөлігі болды, оның барысында олар тарихи мектептің гегельдік доктриналарына шабуыл жасады.

ХХ ғасырдың басында

Франк Альберт Феттер (1863–1949) – Австриялық ойлардың АҚШ-тағы жетекшісі болды. Ол 1894 жылы Галле университетінен докторлық диссертациясын қорғап, 1901 жылы Корнелл университетінде саяси экономика және қаржы профессоры атанды. 1920 жылдары Вена университетінде білім алған бірнеше маңызды австриялық экономистер кейін Людвиг фон Мизес ұйымдастырған жеке семинарларға қатысты. Олардың ішінде Готфрид Хаберлер, Фридрих Хайек, Фриц Махлуп, Карл Менгер (Карл Менгердің ұлы), Оскар Моргенштерн, Пол Розенштейн-Родан, Абрахам Вальд және Майкл А. Хайлперин, сондай-ақ социолог Альфред Шюц бар.

ХХ ғасырдың аяғы

1930 жылдардың ортасына қарай көптеген экономистер ерте австриялықтардың маңызды үлесін қабылдады. 20 ғасырдың ортасында австриялық экономикасы бағытты экономистер тарапынан назардан тыс қалды немесе сынға ұшырады, себебі ол экономиканы зерттеуде модельдер құрудан және математикалық және статистикалық әдістерден бас тартты. Мизестің шәкірті Израиль Кирзнер 1954 жылы, Кирзнер докторлық диссертациясын қорғап жатқанда, жеке австриялық мектептің болмағанын еске алды. Кирзнер аспирантураға қайда түсу керектігін шешкенде, Мизес оған беделді университет болғандықтан және Фриц Махлуп сабақ бергендіктен Джонс Хопкинс университетінен қабылдау ұсынысын қабылдауға кеңес берді. 1940 жылдардан кейін австриялық экономикасын екі экономикалық ойлау мектебіне бөлуге болады, ал мектеп 20 ғасырдың соңында белгілі бір дәрежеде "екіге бөлінді". Австриялықтардың бір тобы, Мизес мысалы ретінде, неоклассикалық әдістемені түзетуге келмейтін кемшілік деп санайды; ал Фридрих Хайек мысалы ретіндегі екінші топ неоклассикалық әдістеменің көп бөлігін қабылдайды және экономикаға мемлекеттік араласуға көбірек келіседі. Генри Хазлитт көптеген басылымдарда экономикалық мақалалар мен редакциялық материалдар жазды және 1930 жылдан 1980 жылға дейін австриялық экономика тақырыбында көптеген кітаптар жазды. Хазлиттің ойлауына Мизес әсер етті. Оның "Бір сабақта экономика" (1946) кітабы миллионнан астам данада сатылды, сондай-ақ ол Джон Мейнард Кейнстің "Жалпы теориясын" қатар-қатар сынға алған "Жаңа экономиканың сәтсіздігі" (1959) еңбегімен де танымал. Австрия мектебінің беделі 20 ғасырдың соңында Израиль Кирзнер мен Людвиг Лахманның Нью-Йорк университетіндегі жұмыстарының және Хайек 1974 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықты жеңгеннен кейін оның еңбегіне қоғамдық назардың артуының нәтижесінде көтерілді. Хайектің еңбегі 20 ғасырда еркін нарық идеясының қайта жаңғыруына ықпал етті.

Қазіргі австриялықтар арасында бөлініс

Экономист Лиланд Йегер 20 ғасырдың соңындағы дауды талқылады және Мюррей Ротбард, Ханс Герман Хоппе, Джозеф Салерно және басқалар Хайекке шабуыл жасап, оны сыйламаған пікір алмасуға сілтеме жасады. Йегер былай деді: «Майзес пен Хайек арасында [экономикалық есептеудегі білімнің рөлі] мәселесінде қарама-қайшылық тудыруға тырысу, әсіресе Хайекті сыйламау – бұл екі ұлы тұлғаға жасалған әділетсіздік, экономикалық ойдың тарихына қиянат». Ол бұл даудың экономикалық талдауға және Шығыс Еуропа коммунизмінің құлауына қатысты тарихи түсінікке нұқсан келтіретінін айтты. 1999 жылы Людвиг фон Миз институты жариялаған кітабында Хоппе Ротбардты «Австрия экономикасының бағытының» көшбасшысы деп атады және оны Нобель сыйлығының лауреаты Фридрих Хайекпен салыстырды, оны британдық эмпирик және Майзес пен Ротбардтың ойларына қарсыласы деп сипаттады. Хоппе Хайектің академиядағы ең танымал австриялық экономист екенін мойындады, бірақ Хайек Карл Менгер мен Бём-Баверктен Майзеске, содан кейін Ротбардқа дейін жалғасқан австриялық дәстүрге қарсы болды деп мәлімдеді. Австриялық экономист Уолтер Блок Австрия мектебін басқа экономикалық мектептерден екі категория бойынша ажыратуға болатынын айтады: экономикалық теория және саяси теория. Блоктың пікірінше, Хайекті австриялық экономист деп санауға болады, бірақ оның саяси теорияға қатысты көзқарастары Блок австриялық мектептің негізгі бөлігі деп санайтын либертариандық саяси теориямен келіспейді. Хоппе мен Блоктың Хайекке қатысты сын-ескертпелері Австрия мектебінің негізін қалаушы Карл Менгерге де қатысты. Хоппе, оның пікірінше, ағылшын эмпирикалық дәстүрінен шыққан Хайек Австрия мектебінің рационалистік дәстүріне қарсы екенін атап өтті; Менгер өзінің еңбектерінде Хайекке ұқсас рационализмді қатты сынады. Ол қасақана құрылмаған, бірақ «жоғары даналыққа» ие және қоғамға маңызды қызметтер атқаратын бірнеше институттар бар екенін айтты. Ол сондай-ақ Эдмунд Берк және осы ұстанымдарды қолдау үшін ағылшын дәстүрі туралы да сөз қоздырды. Хайекші көзқарасты экономистер Като институты, Джордж Мейсон университеті (GMU) және Нью-Йорк университеті сияқты мекемелермен байланысты. Олардың қатарында Питер Боеттке, Роджер Гаррисон, Стивен Хорвиц, Питер Лисон және Джордж Райсман бар. Мизес-Ротбард көзқарасын ұстанатын экономистерге Уолтер Блок, Ханс Герман Хоппе, Хесус Хуерта де Сото және Роберт П. Мерфи жатады, олардың әрқайсысы Миз институтымен және кейбіреулері академиялық мекемелермен байланысты.

Economist Leland Yeager discussed the late 20th century rift and referred to a discussion written by Murray Rothbard, Hans Hermann Hoppe, Joseph Salerno and others in which they attack and disparage Hayek. Yeager stated: "To try to drive a wedge between Mises and Hayek on [the role of knowledge in economic calculation], especially to the disparagement of Hayek, is unfair to these two great men, unfaithful to the history of economic thought". He went on to call the rift subversive to economic analysis and the historical understanding of the fall of Eastern European communism. In a 1999 book published by the Ludwig von Mises Institute, Hoppe asserted that Rothbard was the leader of the "mainstream within Austrian Economics" and contrasted Rothbard with Nobel Laureate Friedrich Hayek, whom he identified as a British empiricist and an opponent of the thought of Mises and Rothbard. Hoppe acknowledged that Hayek was the most prominent Austrian economist within academia, but stated that Hayek was an opponent of the Austrian tradition which led from Carl Menger and Böhm Bawerk through Mises to Rothbard. Austrian economist Walter Block says that the Austrian School can be distinguished from other schools of economic thought through two categories—economic theory and political theory. According to Block, while Hayek can be considered an Austrian economist, his views on political theory clash with the libertarian political theory which Block sees as an integral part of the Austrian School. Both criticism from Hoppe and Block to Hayek apply to Carl Menger, the founder of the Austrian School. Hoppe emphasizes that Hayek, which for him is from the English empirical tradition, is an opponent of the supposed rationalist tradition of the Austrian School; Menger made strong critiques to rationalism in his works in similar vein as Hayek's. He emphasized the idea that there are several institutions which were not deliberately created, have a kind of "superior wisdom" and serve important functions to society. He also talked about Edmund Burke and the English tradition to sustain these positions. Economists of the Hayekian view are affiliated with the Cato Institute, George Mason University (GMU) and New York University, among other institutions. They include Peter Boettke, Roger Garrison, Steven Horwitz, Peter Leeson and George Reisman. Economists of the Mises–Rothbard view include Walter Block, Hans Hermann Hoppe, Jesús Huerta de Soto and Robert P. Murphy, each of whom is associated with the Mises Institute and some of them also with academic institutions.

Ықпал

"Бірінші толқын" австриялық экономистердің көптеген теориялары көптен бері бағыттық экономикаға сіңіп кетті. Бұларға Карл Менгердің шекті пайдалылық туралы теориясы, Фридрих фон Визердің мүмкіндік құны туралы теориясы және Эвген Бём фон Баверктің уақытқа қатысты бағалауы туралы теориясы, сондай-ақ Менгер мен Бём Баверктің марксистік экономиканы сынауы жатады. Американың бұрынғы Федералды резервінің төрағасы Алан Гринспан Австрия мектебінің негізін қалаушылар "көптегендері тәжірибелік қызметін аяқтағаннан кейін болашақты көріп, менің ойымша, бұл елдегі бағыттық экономистердің ойлау жолына терең және, мүмкін, қайта өзгермейтін әсер етті" деді. 1987 жылы Нобель сыйлығының лауреаты Джеймс М. Бьюкенен сұхбат берушіге: "Мен өзімді австриялық деп атауға қарсы емеспін. Хайек пен Мизес мені австриялық деп есептесе, ал қалғандары олай ойламас еді" деді. Қазіргі уақытта Джордж Мейсон университеті, Нью-Йорк университеті, Гроув Сити колледжі, Лойола университеті (Нью-Орлеан), Монмут колледжі және Ауберн университеті (АҚШ); Испаниядағы Король Хуан Карлос университеті; және Гватемаладағы Франсиско Маррокин университеті Австриялық экономикалық мектебінің ірі орталықтары болып табылады. Австриялық экономикалық идеяларды Мизес институты және Като институты сияқты жеке қаржыландырылатын ұйымдар да насихаттайды.

Теория

Австрия мектебі барлық экономикалық құбылыстарға жеке адамның субъективті таңдаулары, оның ішінде жеке білім, уақыт, күту және басқа да субъективті факторлар себепші болады деп санайды. Австриялықтар экономиканы жеке таңдаудың әлеуметтік салдарларын зерттеу арқылы түсінуге тырысады, бұл әдістемелік индивидуализм деп аталады. Ол басқа экономикалық ойлау мектептерінен ерекшеленеді, олар жеке тұлғаларға қарағанда жиынтық көрсеткіштерге, тепе-теңдік талдауына және әлеуметтік топтарға назар аударған. 20 және 21 ғасырларда Австрия мектебінің алғашқы кезеңімен әдістемелік байланысы бар экономистер көптеген түрлі тәсілдер мен теориялық бағыттарды дамытты. Людвиг фон Мизес 1949 жылы ағылшын тілінде "Адам әрекеті" деп жарияланған кітабында "праксиология" деп атаған субъективистік тәсілдің өзінің нұсқасын ұйымдастырды. Онда Мизес праксиологияны априорлы теориялық экономикалық шындықтарды шығару үшін қолдануға болатынын және дедуктивті экономикалық ой эксперименттері негізгі болжамдардан логикалық тұрғыдан дәлелді қорытындыларға әкелуі мүмкін екенін айтты. Ол қорытындыларды эмпирикалық байқаулар немесе статистикалық талдау арқылы жасауға болмайтынын жазды және экономикалық модельдерде ықтималдықтарды пайдалануға қарсы болды. Мизестің заманынан бері кейбір австриялық ойшылдар оның праксиологиялық тәсілін қабылдаса, ал басқалары баламалы әдістемелерді қабылдады. Мысалы, Фриц Махлуп, Фридрих Хайек және басқалар Мизестің экономикаға қатысты күшті априорлы көзқарасын қабылдамады. Радикалды субъективист Людвиг Лахманн да Макс Вебер ұсынған "Verstehende Methode" ("түсіндіру әдісі") пайдасына Мизестің праксиология тұжырымдамасын көбінесе қабылдамады. 20 ғасырда әртүрлі австриялықтар өз талдауларына модельдер мен математиканы енгізді. Австриялық экономист Стивен Хорвиц 2000 жылы австриялық әдістеме макроэкономикамен үйлесімді екенін және австриялық макроэкономиканы микроэкономикалық негіздер тұрғысынан түсіндіруге болатынын мәлімдеді. Австриялық экономист Роджер Гаррисон австриялық макроэкономикалық теорияны диаграммалық модельдер арқылы дұрыс көрсетуге болады деп жазады. 1944 жылы австриялық экономист Оскар Моргенштерн "Ойындар теориясы және экономикалық мінез-құлық" еңбегінде ординалды пайдалылық функциясының (Фон Нейман-Моргенштерн пайдалылық теоремасы) қатаң схемасын ұсынды.

The Austrian School theorizes that the subjective choices of individuals including individual knowledge, time, expectation and other subjective factors cause all economic phenomena. Austrians seek to understand the economy by examining the social ramifications of individual choice, an approach called methodological individualism. It differs from other schools of economic thought, which have focused on aggregate variables, equilibrium analysis and societal groups rather than individuals. In the 20th and 21st centuries, economists with a methodological lineage to the early Austrian School developed many diverse approaches and theoretical orientations. Ludwig von Mises organized his version of the subjectivist approach, which he called "praxeology", in a book published in English as Human Action in 1949. In it, Mises stated that praxeology could be used to deduce a priori theoretical economic truths and that deductive economic thought experiments could yield conclusions which follow irrefutably from the underlying assumptions. He wrote that conclusions could not be inferred from empirical observation or statistical analysis and argued against the use of probabilities in economic models. Since Mises' time, some Austrian thinkers have accepted his praxeological approach while others have adopted alternative methodologies. For example, Fritz Machlup, Friedrich Hayek and others did not take Mises' strong a priori approach to economics. Ludwig Lachmann, a radical subjectivist, also largely rejected Mises' formulation of Praxeology in favor of the verstehende Methode ("interpretive method") articulated by Max Weber. In the 20th century, various Austrians incorporated models and mathematics into their analysis. Austrian economist Steven Horwitz argued in 2000 that Austrian methodology is consistent with macroeconomics and that Austrian macroeconomics can be expressed in terms of microeconomic foundations. Austrian economist Roger Garrison writes that Austrian macroeconomic theory can be correctly expressed in terms of diagrammatic models. In 1944, Austrian economist Oskar Morgenstern presented a rigorous schematization of an ordinal utility function (the Von Neumann–Morgenstern utility theorem) in Theory of Games and Economic Behavior.

Опциондық шығындар

Мүмкіндік шығыны туралы доктринаны алғаш рет 19 ғасырдың соңында австриялық экономист Фридрих фон Визер нақты тұжырымдаған. Мүмкіндік шығыны – кез келген іс-әрекеттің құны, ол таңдалмаған ең жақсы баламаның құнымен өлшенетін шығын. Бұл, бірнеше өзара байланыссыз таңдаулардың арасынан таңдаған адамның немесе топтың екінші жақсы нұсқасынан бас тартуымен байланысты құрбандық. Бұл уақытша тапшылық болғанымен, болашаққа қатысты күтулерді де ескеру қажет. Уақыттық басымдық ретінде сандық көрсеткішпен өлшенетін мүмкіндік шығыны, сондай-ақ қазіргі және болашақ инвестицияларға деген қалауға қатысты бағалануы керек. Мүмкіндік шығыны – қазіргі экономикадағы маңызды түсінік және ол "тапшылық пен таңдау арасындағы негізгі қатынасты" көрсетеді деп сипатталған. Мүмкіндік шығыны туралы түсінік ресурстардың тиімді пайдаланылуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Капитал және пайыздар

Австриялық капитал және пайыз теориясын алғаш рет Юген Бём фон Баверк әзірледі. Ол пайыздық мөлшерлемелер мен пайда екі фактормен анықталады деді, атап айтқанда, соңғы тауарлар нарығындағы сұраныс пен ұсыныс және уақытқа қатысты бағалау (time preference). Бём-Баверк теориясы капиталдың қарқындылығын өндіріс процестерінің күрделілігінің дәрежесімен байланыстырады. Бём-Баверк сондай-ақ, шекті пайдалылық заңының классикалық шығындар заңынан логикалық түрде туындайтынын айтты. Дегенмен, Людвиг фон Мизес, Израиль Кирзнер, Людвиг Лахман және Хесус Хуерта де Сото сияқты көптеген австриялық экономистер пайыздық мөлшерлемелерді түсіндіру үшін өнімділіктің маңызды еместігін толығымен жоққа шығарады, өндірістің орташа мерзімін Бём-Баверктегі бұзылған классикалық экономикалық ойдың ұнамсыз қалдығы деп есептейді. Осылайша, неоклассикалық және марксистік капитал теориясынан өзгеше, австриялық капитал теориясы Кембридж капиталына қатысты дауларға және қайта ауысу сияқты капиталдың "парадокстарына" ұшырамайды. Сондықтан, австриялық экономистер пайыздық мөлшерлемелердің өтімділікке деген қалаумен анықталатындығын жоққа шығарады, оның орнына оны уақытқа қатысты бағалаудың ерекше көрінісі ретінде қарастырады.

Инфляция

Мизестің анықтамасында инфляция – ақша ұсынысының өсуі болып табылады: Теориялық зерттеуде инфляция сөзіне рационалды түрде қолданылатын жалғыз мағына бар: ақша мөлшерінің (терминнің кең мағынасында, соның ішінде фидуциарлық құралдарды да қамтиды) өсуі, ақшаға деген қажеттіліктің сәйкес өсуімен толықтырылмаса (қайтадан терминнің кең мағынасында), нәтижесінде ақшаның объективті айырбас құнының төмендеуіне әкеледі. Хайек инфляциялық ынталандыру ақша ұсынысының өсуі мен тауарлар мен қызметтер бағасының өсуі арасындағы уақытша кешігуден пайдаланады деп мәлімдеді. Кез келген инфляция, бастапқыда қаншалықты шағын болса да, жұмыссыздықты азайту құралы ретінде қабылданған жағдайда, тек үдеген кезде ғана жұмыспен қамтуға көмектесе алады, сондықтан ол үдегенше ғана ұзақ мерзімді нәтиже береді. "Жұмсақ" тұрақты инфляция көмектеспейді – ол тікелей инфляцияға әкелуі мүмкін. Тұрақты инфляцияның ынталандыру әсері тез тоқтатылады, ал соңында бізге тек кешіктірілген бейімделудің жиынтығы қалады, бұл тіпті стандартты экономика оқулықтарында пайдалы деп көрсетілген "жұмсақ" инфляцияға қарсы нақты аргумент болып табылады. Мұндай жағдай Австрия мектебінің өкілдерінің арасында да шатасуға себеп болды, себебі олар инфляцияны "ақша ұсынысының өсуі" деп анықтайды, ал көпшілік, соның ішінде көптеген экономистер инфляцияны "бағаның өсуі" деп түсінеді.

Экономикалық есептеу проблемасы

Экономикалық есептеу проблемасы – бұл Макс Вебердің 1920 жылы алғаш айтқан жоспарлы экономикаға қатысты сын. Кейін Мизес Вебердің идеясын өзінің шәкірті Фридрих Хайекпен талқылады, ол оны «Құлдыққа апаратын жол» сияқты әртүрлі еңбектерінде дамытты. Есептеу проблемасының мәні мынада: баға сигналдары болмаса, өндіріс факторларын мүмкіндігінше тиімді бөлуге болмайды, бұл жоспарлы экономиканы тиімсіз етеді. Австриялық теория нарықтың ұйымдастыру күшін баса көрсетеді. Хайек нарықтық бағалар экономикадағы ресурстарды бөлуді анықтайтын ақпаратты көрсетеді, оның толық көлемі ешбір жеке адамға белгісіз. Социалистік жүйелерде жекелеген ынталандырулар мен бағаны анықтау процестері болмағандықтан, адамдар өздерінің жеке ақпаратына сүйене отырып әрекет етеді, демек Хайек социалистік экономикалық жоспарлаушылардың оңтайлы шешімдер қабылдау үшін қажетті барлық білімге ие емес екенін айтты. Осы сынды қолдайтындар оны социализмді жоққа шығаратын дәлел деп санайды, социализмнің экономикалық ұйымның тұрақты және тиімді түрі бола алмайтынын көрсетеді. Бұл пікірталас 1920-1930 жылдары өршіп, экономикалық ой тарихшылары осы кезеңді «социалистік есептеу пікірталасы» деп атады. Мизес 1920 жылғы «Социалистік қоғамда экономикалық есептеу» атты мақаласында социалистік экономикадағы баға белгілеу жүйесінің міндетті түрде кемшілікке ұшырауын дәлелдеді, себебі егер үкімет өндіріс құралдарына ие болса, капитал тауарларына баға қою мүмкін емес, өйткені олар социалистік жүйедегі тауарлардың ішкі ауысуы болып табылады және соңғы тауарлар сияқты «айырбас объектілері» емес. Сондықтан, оларға баға қойылмайды, демек жүйе міндетті түрде тиімсіз болады, өйткені орталық жоспарлаушылар қолда бар ресурстарды тиімді бөлу қалай екенін білмейді.

Экономикалық циклдер

Австрияның бизнес-цикл теориясы (ABCT) экономикалық құбылулардың себебі ретінде банктердің несие беруіне назар аударады. Бұл теорияны кейіннен Хайек және басқалар кеңейткенімен, алғаш рет Мизес ұсынған. Ол фракциялық резервтік банктердің жасанды түрде төмен пайыздық ставкамен несие беруі бизнесті салыстырмалы түрде ұзақ мерзімді өндіріс процестеріне инвестиция жасауға итермелейтінін, осыдан жасанды "жақсару" туындайтынын айтты. Мизес бұл жасанды "жақсарудың" ресурстардың дұрыс бөлінбеуіне, яғни "бұрыс инвестициялауға" (malinvestment) әкелетінін, ал соңында бұл "құлдырауға" (bust) алып келетінін мәлімдеді. Австриялық экономист Фриц Махлуп австриялық көзқарасты былай қорытындылады: "Ақша-несие факторлары циклді тудырады, бірақ оны нақты құбылыстар құрайды". Бұл шындыққа сай келмейтін болуы мүмкін, себебі табысты кәсіпкерлер пайыздық ставкалардың жасанды түрде төмен екенін түсініп, болашақтағы ұзақ мерзімді пайыздық ставкаларға сүйене отырып, инвестициялық шешімдерін түзетуі мүмкін.

Орталық банктер

Людвиг фон Мизестің пікірінше, орталық банктер коммерциялық банктерге несиелерді жасанды түрде төмен пайыздық мөлшерлемемен қаржыландыруға мүмкіндік береді, соның салдарынан банктік несиелердің тұрақсыз кеңеюіне алып келеді және кейінгі қысқаруларға кедергі келтіреді. Ол фидуциарлық ақша ұсынымын шектеу үшін алтын стандартын қолдауды ұсынды. Кейбір экономистер ақшаның эндогендік екенін және бұл Австриялық бизнес айналымы теориясын жоққа шығаратынын айтады. Дегенмен, бұл жағдайды несие кеңеюге қатысты орталық банктерді кінәлаудан жеке банктерге ауыстырумен ғана шектеледі; түбіртек мәселе өзгермейді, ал еркін нарықтағы толық резервтік жүйе бәрібір шешім табады.

Жалпы

Негізгі экономистер қазіргі заманғы австриялық экономиканы көбінесе қабылдамайды және қазіргі заманғы австриялық экономистердің экономикада математика мен статистиканы қолдануға құлшынбайтынын айтады. Австрия мектебі негізгі журналдарда аз мақала жариялайды, себебі олардың тұжырымдарында тексеруге болатын гипотезалар жеткіліксіз. Австриялық экономистердің негізгі журналдарда жариялануы да аз, өйткені олар математиканы сирек қолданады. Экономист Пол Кругман австриялықтардың өз ойлауларындағы кемшіліктерді байқамайтынын, себебі олар "нақты модельдерді" қолданбайтынын мәлімдеді. Шындығында, экономикалық төмендеу кезінде күшті теріс көбейткіш әсері экономиканың барлық салаларында өндірістің төмендеуіне себеп болады. Экономист Тайлер Коуэн Кирзнердің кәсіпкерлік теориясының түпкілікті түрде неоклассикалық іздеу моделіне дейін тоғытылуы мүмкін екенін және осылайша ол Австрия праксеологиясының радикалды субъективтік дәстүріне жатпайтынын жазды. Коуэннің сөзіне сәйкес, Кирзнердің кәсіпкерлерін негізгі іздеу шарттары бойынша модельдеуге болады. Экономист Брайан Каплан Мизестің социализмді тиімсіздікпен күресу үшін нарықтан тыс институттарды құру қажеттігі ретінде емес, мүмкін емес деп сипаттаудағы өз позициясын күшейте көрсеткені үшін сынға ұшырағанын атап өтті.

Салық және әлеуметтік көмек

Экономист Джеффри Сакс дамыған елдер арасында салық ставкалары жоғары және әлеуметтік тұрмыстық шығындар көп болған елдердің экономикалық өнімділіктің көптеген көрсеткіштері бойынша салық ставкалары төмен және әлеуметтік төлемдер аз елдерге қарағанда жақсы нәтижелер беретінін айтады. Ол Фридрих Хайектың мемлекеттік шығындардың жоғары деңгейі экономикаға зиян келтіреді деген пікірінің дұрыс еместігін және "жомарт әлеуметтік мемлекет құлдыққа емес, әділдікке, экономикалық теңдікке және халықаралық бәсекеге қабілеттілікке жол ашады" деген қорытындыға келді. Солтүстік елдер – Дания, Финляндия, Норвегия және Швеция – төмендеп келе жатқан салаларды жою үшін мемлекеттік секторда білім беру және қайта оқыту арқылы өнеркәсіптік икемділікті арттырады. Бұл елдер сондай-ақ ғылыми зерттеулер жүргізеді және жаңа секторларды құрады. Скандинавия елдерінің жұмыспен қамту деңгейі ағылшын тілді елдерге қарағанда жоғары. Австриялық экономистер мемлекеттің "әлеуметтік пайдалылығына" тигізетін әсерін анықтау мүмкін емес деп мәлімдейді. Кейбір адамдар ұтылса, араласушы пайда көреді, сондықтан жеке адамдардың әл-ауқатын салыстырмастан әлеуметтік пайдалылық туралы талап етуге болмайды, ал Австрия экономикасы мұны мүмкін емес деп санайды. Егер мемлекеттік шаралар тиімділік арқылы қолдау таппаса, тиімділік арқылы жоққа шығаруға да болмайды. Австрия экономикасы мемлекеттіліктің ықтимал пайдасы туралы толық бейхабарлыққа әкеледі.

Әдістеме

Сыншылар, әдетте, австриялық экономиканың ғылыми дәлдігінің жетіспеушілігін және ғылыми әдістерді, сондай-ақ экономикалық мінез-құлықты модельдеуде эмпирикалық деректерді пайдаланудан бас тартуын айтады. Кейбір экономистер австриялық әдістемені априорлы немесе эмпирикалық емес деп сипаттайды. Экономист Марк Блауг әдістемелік индивидуализмге артық сенуді сынап, оның микроэкономикалық деңгейге келтірілмейтін барлық макроэкономикалық тұжырымдарды жоққа шығаратынын және, демек, қалыптасқан макроэкономиканың көп бөлігіне қарсы тұратынын айтты. Экономист Томас Майер австриялықтардың эмпирикалық тұрғыдан жолданбас теорияларды жасауды қамтитын ғылыми әдісті қабылдамауын жақтағанын мәлімдеді. Экономист Лиланд Йегер австриялық экономикаға симпатиямен қараса да, Мизестік топтың көптеген сүйікті көзқарастарын қабылдамайды, атап айтқанда, «бизнес цикл теориясының ерекшеліктерін, құндылық теориясындағы және әсіресе пайыздық ставкалар теориясындағы ультрасубъективизмді, жалпы өзара тәуелділіктен гөрі бір бағытты себеп-салдар байланысына талап етуді, сондай-ақ әдістемелік ойларға, мағынасыз тереңдіктерге және сөздік жаттығуларға құштарлықты». Экономист Пол А. Самуэльсон 1964 жылы көптеген экономистердің таза логикалық дедукция арқылы алынған экономикалық қорытындылардың шектеулі және әлсіз екенін сенеді деп жазды. Самуэльсон мен Капланның сөзіне қарағанда, Мюррей Ротбард пен Мизестің шәкірті Израиль Кирзнер де қолданған Мизестің дедуктивті әдістемесі өзіндік құндылығы жоқ. Милтон Фридман мен Пол Кругман бұл теорияның дұрыс емес екенін айтты. Австриялық экономист Людвиг Лахманн 1930 жылдары австриялық теорияның қабылданбағанын атап өтті: Сауда циклы бойынша австриялық теорияның уәдесі, ол Ұлы депрессияның ауырлығын түсіндіруге де көмектесе алатын еді, 1930 жылдардың басындағы ерекшелік, ол Хайекке Лондон сахнасында сәтті пайда болуға мүмкіндік берді, көп ұзамай алдамшы болып шықты. Үш алып – Кейнс, Найт және Сраффа – сол қара онжылдықтың ортасында үш майданда күресуге мәжбүр болған бақытсыз австриялықтарға қарсы шықты. Әрине, бұл олардың күшіне жетпейтін міндет болып шықты. Автор: Людвиг М. Лахманн, «Нарық экономикалық процестер ретінде», ix бет.

Critics generally argue that Austrian economics lacks scientific rigor and rejects scientific methods and the use of empirical data in modelling economic behavior. Some economists describe Austrian methodology as being a priori or non empirical. Economist Mark Blaug has criticized over reliance on methodological individualism, arguing it would rule out all macroeconomic propositions that cannot be reduced to microeconomic ones, and hence reject almost the whole of received macroeconomics. Economist Thomas Mayer has stated that Austrians advocate a rejection of the scientific method which involves the development of empirically falsifiable theories. Although economist Leland Yeager is sympathetic to Austrian economics, he rejects many favorite views of the Misesian group of Austrians, in particular "the specifics of their business cycle theory, ultra subjectivism in value theory and particularly in interest rate theory, their insistence on unidirectional causality rather than general interdependence, and their fondness for methodological brooding, pointless profundities, and verbal gymnastics". Economist Paul A. Samuelson wrote in 1964 that most economists believe that economic conclusions reached by pure logical deduction are limited and weak. According to Samuelson and Caplan, Mises' deductive methodology, also embraced by Murray Rothbard and to a lesser extent by Mises' student Israel Kirzner was not sufficient in and of itself. Milton Friedman and Paul Krugman have said that they regard the theory as incorrect. Austrian economist Ludwig Lachmann noted that the Austrian theory was rejected during the 1930s:
The promise of an Austrian theory of the trade cycle, which might also serve to explain the severity of the Great Depression, a feature of the early 1930s that provided the background for Hayek's successful appearance on the London scene, soon proved deceptive. Three giants – Keynes, Knight and Sraffa – turned against the hapless Austrians who, in the middle of that black decade, thus had to do battle on three fronts. Naturally it proved a task beyond their strength.|author=Ludwig M. Lachmann|title=The Market as an Economic Process|source=p. ix

Теориялық қарсылықтар

Кейбір экономистер Австрияның бизнес цикл теориясы банкирлер мен инвесторлардан белгілі бір иррационалдылықты талап етеді деп санайды, себебі Австрия теориясы инвесторлардың уақытша төмен пайыздық мөлшерлемелерге алданып, қайта-қайта пайдасыз инвестициялық шешімдер қабылдайтынын көрсетеді. Милтон Фридман теорияның саяси салдарына қарсы шығып, 1998 жылғы сұхбатында былай деді: Менің ойымша, Австрияның бизнес цикл теориясы әлемге зор зиян келтірді. Егер 1930 жылдарға қайта оралсақ, бұл өте маңызды нәрсе, сол кезде Лондонда отырған австриялықтар – Хайек пен Лайонел Роббинс, әлемнің құлдырауына рұқсат беру керек деді. Оны өздігінен жазылуына мүмкіндік беру керек. Сіз оған ештеңе жасай алмайсыз, керісінше жағдайды нашарлатасыз. Ротбард болса, банктік жүйенің толығымен құлауына жол бермеу үлкен қателік болды деді. Менің ойымша, Ұлыбритания мен АҚШ-та ешқандай шара қолданбау саясатын қолдап, олар зиян келтірді.

Эмпирикалық қарсылықтар

1969 жылы Милтон Фридман АҚШ-тағы бизнес айналымдарының тарихын зерттеді және «көтеріліс пен одан кейінгі төмендеудің мөлшері арасында тұрақты байланыс байқалмайды» деп жазды, бұл осы қағидаға сүйенетін бизнес айналымдары теорияларына (мысалы, австриялық бизнес айналымдары теориясы) қарсы келеді. Нарықтар австриялық мектеп санайтындай тиімді емес, оны нарықтың сәтсіздігінің көптеген мысалдары көрсетеді, мысалы, 2008 жылы нашар несиелік тарихы бар ипотекалық несиелер мен оларды биржалық құнды қағаздарға айналдырудың өсуі 2008 жылғы ипотекалық дағдарыстың туындауына себеп болды.