Кіріспе

Люксембургтің Ұлы Герцогы 2000 жылдан бері

Анри (, ; Heinrich; 1955 жылдың 16 сәуірінде туған) – Люксембургтің Ұлы Герцогы. Ол 2000 жылдың 7 қазанынан бері таққа отырған. Анри – Ұлы Герцог Жан мен Бельгия ханшайымы Жозефина Шарлоттаның үлкен ұлы. Ол Бельгия королі Филипптің бірінші туысы. 2019 жылы Анридің жеке байлығы шамамен 4 миллиард АҚШ доллары деп есептелді.

Балалық шақ

Ханзада Анри 1955 жылғы 16 сәуірде Люксембургтегі Бетздорф сарайында Люксембургтің мұрагерлік ұлы герцогы Жан мен оның әйелі Бельгия ханзадасы Жозефина Шарлоттаның екінші баласы және тұңғыш ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Люксембургтің ұлы герцогинясы Шарлотта мен Парма Бурбонының князі Феликстің үлкен ұлы болды. Оның анасы Бельгия королі Леопольд III-нің бірінші әйелі, Швеция ханшайымы Астридтен туған жалғыз қызы еді. Принцтің крест атасы – анасының інісі Лиеж князі (кейін Бельгияның Альберт II), ал әкесінің әпкесі ханшайым Мари Габриэль болды. Анридің төрт бауыры бар: Австрия архигерцогинясы Мари Астрид (1954 жылы туған), Люксембург ханзадасы Жан (1957 жылы туған), Лихтенштейн ханшайымы Маргарита (1957 жылы туған) және Люксембург ханзадасы Гийом (1963 жылы туған). 1964 жылғы 12 қарашада, Анри тоғыз жасқа толғанда, оның әжесі тақтан бас тарды, ал әкесі Ұлы герцог атанды. 1973 жылғы 14 сәуірдегі екі егемендік шешіммен Ұлы герцог «Анри 1973 жылғы 16 сәуірден бастап толыққанды құқықтық жасқа жеткені деп есептеледі, яғни он сегіз жасқа толған күнінен бастап» және «Оның Корольдік Биігі Анри Люксембург Ұлы Герцогтығының және Ұлы Герцогтық Трастың тағының мұрагері ретінде Люксембургтің мұрагерлік Ұлы Герцогы, Нассаудың мұрагерлік принці, Парма Бурбонының принці атағын иеленеді» деп шешті.

Білім

Анри Люксембургте және Францияда білім алды, онда 1974 жылы бакалавр дипломын алды, содан кейін Англиядағы Корольдік әскери академиясы Сандхерстте стандартты әскери курс (SMC) бойынша әскери офицерлік даярлықтан өтті. Одан кейін ол Женева университетінде және Халықаралық қатынастар институтында саясаттануды оқып, 1980 жылы тәмамлады.

Конституциялық жағдай

Принц Анри 1964 жылдың 12 қарашасында әкесінің анасы, Люксембургтің Ұлы герцогинясы Шарлотта тақтан бас тарқаннан кейін Люксембург тағының мұрагері атанды. 1980 жылдан 1998 жылға дейін ол Мемлекеттік кеңестің мүшесі болды. 1998 жылдың 4 наурызында ханзада Анри әкесі, Ұлы герцог Жан оны өкілдік құқығымен өкілеттік берді, яғни ол әкесінің конституциялық өкілеттіктерінің басым бөлігін өз міндетіне алды. 2000 жылдың 7 қазанында әкесі тақтан бас тарғаннан кейін Анри Люксембургтің Ұлы герцогы болды және сол күні Депутаттар палатасы алдында конституциялық ант қабылдады.

Эвтаназия және конституциялық реформалар туралы даулар

2008 жылдың 2 желтоқсанында Ұлы герцог Анридің жыл басында Депутаттар палатасы қабылдаған эвтаназия туралы жаңа заңға келісім бермейтінін мәлімдегені хабарланды. Сол кездегі Конституция бойынша, Ұлы герцог "заңдарды бекітеді және жариялайды", яғни заңдардың күшіне енуі үшін Ұлы герцогтың санкциясы немесе мақұлдауы қажет еді. Мұндай бас тартудың Ұлы герцогтың конституциялық мәртебесіне ұзақ мерзімді әсері туралы нақтылық болмағандықтан, Премьер-министр Жан-Клод Юнкер конституциялық түзету ұсынылатынын мәлімдеді. Люксембургтың билеуші үйі Парламенттің шешімін бір рет тоқтатуға тырысқан, ол 1912 жылы Ұлы герцогиня Мари Аделаиданың білім беру жүйесіндегі Рим католик дін қызметкерлерінің рөлін азайту туралы заңға қол қоюдан бас тартқан кез еді. Ақырында, Ұлы герцог уақытша өкілеттігінен айырылды. Бұл 1991 жылы аборт заңына қол қоюдан бас тартқан Бельгия королі Бадуинге ұсынылған "шешімнен шығу жолына" ұқсас еді; осылайша заң Ұлы герцогтың қолысыз, сонымен қатар Конституцияға ауқымды өзгерістер енгізу қажеттілігінсіз күшіне енуі мүмкін болды. Кейіннен Конституцияның 34-бабы "келісім" терминін алып тастау үшін өзгертілді, тиісті ереже былай деп жазылды: "Ұлы герцог заңдарды жариялайды". Нәтижесінде, оның қол қоюы әлі де қажет, бірақ оның қол қоюы автоматты екені және оның шешім қабылдау құқығы жоқ екені анық. Мемлекет басшысы енді заңдардың күшіне енуі үшін оларды "бекітуге" міндетті емес, тек жариялайды.

Орындауы мен мүдделері

Конституциялық монархияның басшысы ретінде Ұлы герцог Анридің міндеттері көбінесе өкілдік сипатында болады. Дегенмен, ол премьер-министрді және үкіметті тағайындау, Депутаттар палатасын тарату, заңдарды жариялау және елшілерді аккредиттеу конституциялық құқығын сақтайды. Алайда, сирек жағдайларды қоспағанда, ол үкіметтің кеңесі бойынша әрекет етуге келісім бойынша міндетті. Ұлы герцог Анри Люксембург армиясының бас қолбасшысы болып табылады және ол генерал шеніне ие. Сонымен қатар, ол 1989 жылдың 19 шілдесінен бастап Ұлыбритания армиясының Парашют полкінің құрметті майоры аталды. Ұлы герцогтың маңызды функцияларының бірі – Люксембургтің сыртқы істер саласындағы өкілі болу. 2001 жылдың мамыр айында Ұлы герцог Анри және Ұлы герцогиня Мария Тереза Испания королі Хуан Карлос және королева Софияның шақыруымен Испанияға алғашқы мемлекеттік сапарын жасады. Ұлы герцог Анри Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) мүшесі, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы құрған The Mentor Foundation мүшесі және Галапагос аралдары үшін Чарльз Дарвин қорының директоры болып табылады. Ұлы герцог отбасымен Люксембургтегі Берг қамалында тұрады. Ол сонымен қатар Оңтүстік Франциядағы Бормес-ле-Мимозас коммунасындағы Кабассон ауылында демалыс үйіне ие.

БАҚ және жарнама

2000 жылы Генридің Ұлы герцог тағына отырғаннан бері, сарайдың бұқаралық ақпарат құралдарына және жарияланымға қатысты тәсілі айқын өзгерді. 2002 жылы Ұлы герцог Анри, Ұлы герцогиня Мария Тереза шақырған баспасөз конференциясында, журналистермен анасы Ұлы герцогиня Жозефина Шарлоттамен жеке қарым-қатынастарындағы кемшіліктерді талқылау ниетін ашық білдірді. Керісінше, 2006 жылы Ұлы герцог жұбайының тұңғыш немересі дүниеге келгенде, Сарай жаршысы бұл оқиғаны еске алған жоқ, мүмкін, әкесі Людовик ханзада сол кезде үйленбегендіктен. Дегенмен, жүктілік 2005 жылы жарияланды, сондықтан елге ханзада мен оның сүйіктісі ата-ана болады деген хабар жетті. Баспасөз сонымен қатар баланың крещение рәсіміне де қатысты. Ұлы герцог отбасының бұқаралық ақпарат құралдары және жарияланым мәселелеріне қатысты тәсілі, алынған және орындалған коммуникациялық кеңестердің сапасы туралы БАҚ пікірін тудырды. Ұлы герцогиня мен оның енесі арасындағы қиындықтарды жария етуден басқа, бірнеше оқиға жағымсыз жариялануға әкелді, ең бастысы: 2004 жылы Ұлы герцогтың жеке өзі парламентті ашуы, монархтың 100 жылдан астам уақыттан бергі алғашқы рет жасаған ісі; 2005 жылы Ұлы герцог алдағы референдумда Еуропа Конституциясын қолдау ниетін білдірді, бірақ жоғары саяси лауазымдағы тұлғалар оған мұндай құқық жоқ екенін еске салды. 2006 жылдың жазында Грюневальдтың үлкен аумақтарын сату туралы ұсыныс, көп ұзамай Сотеби аукционында жақында қайтыс болған Жозефина Шарлоттаның мүлкін сату туралы ұсыныспен (кейін тоқтатылған) жалғасты.

Уоринго туралы есеп

2020 жылдың 31 қаңтарында Варинго есебі жарияланды, бұл Люксембургтің бұрынғы қаржы директоры Жанно Варинго дайындаған монархияның ішкі жұмысын зерттейтін үкіметтік баяндама. Есепте сарайдағы персоналды басқаруда елеулі мәселелер анықталды, оның салдарынан қызметкерлердің үнемі ауысуы және қорқыныш атмосферасы қалыптасқан. Ішкі коммуникацияның дерлік жоқ екені айтылды. Варинго ең маңызды персоналдық шешімдерді Ұлы герцогиня қабылдағанын көрсетті. Жеке және ресми мақсаттар үшін персоналды бөлу жүйесі болған жоқ. Варинго сондай-ақ, Ұлы герцог жұбайының жеке қызметтері мемлекеттік қаражат есебінен қаржыландырылатынын аныта алмады. Сарай жауап ретінде «үлкен ашықтық пен жаңғырту мақсатында осы баяндамада ұсынылған жақсартуларды іске асыруға белсенді үлес қосады» деді.