Кіріспе

Нидерланды королевасы 1980 жылдан 2013 жылға дейін Беатрикс (Beatrix Wilhelmina Armgard, ; 31 қаңтар 1938 жылы туған) – Нидерланды корольдік үйінің мүшесі, 1980 жылдан 2013 жылы тақтан бас тарғанға дейін Нидерланды королевасы болды. Беатрикс анасының анасы, королева Вильгельмина билік еткен кезде дүниеге келді және 1948 жылы анасы, королева Юлиана таққа отырғаннан кейін мұрагер атанды. Беатрикс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канададағы мемлекеттік бастауыш мектепте оқыды, содан кейін соғыстан кейінгі кезеңде Нидерландыда бастауыш және орта білімін аяқтады. 1961 жылы Лейден университетінен құқықтан дәреже алды. 1966 жылы Беатрикс неміс дипломаты Клаус фон Амсбергке үйленді, олардан үш бала дүниеге келді. 1980 жылдың 30 сәуірінде анасы тақтан бас тарғанда Беатрикс королева болды. Беатрикс билік еткен жылдары елдің Кариб теңізіндегі иеліктері Арубаның бөлініп шығуымен өзгерді және 1986 жылы ол патшалық құрамындағы дербес мемлекетке айналды. 2010 жылы Нидерланд Антильдері таратылды, нәтижесінде Бонайр, Синт-Евстатиус және Саба жаңа арнайы муниципалитеттері, сондай-ақ Кюрасао және Синт-Мартеннің екі жаңа дербес мемлекеті құрылды. 2013 жылдың 30 сәуірінде Корольдік күні Беатрикс үлкен ұлы Виллем-Александрдың пайдасына тақтан бас тарды. 75 жасында тақтан бас тартқан кезде Беатрикс ел тарихындағы ең үлкен королева болды.

Ерте өмір

Принцесса Беатрикс Вильгельмина Армгард дүниеге 31 қаңтар 1938 жылы Нидерландының Баарн қаласындағы Состдийк сарайында Нидерланды ханшайымы Джулиана мен оның күйеуі Липпе-Бистерфельдтің ханзадасы Бернхардтың тұңғыш баласы ретінде келді. Беатрикс 1938 жылдың 12 мамырында Гаагадағы Үлкен шіркеуде крещение рәсімінен өтті. Оның бес куәгері – Бельгия королі Леопольд III; Афон графесі принцесса Алиса; Беатрикстің анасының әжесі Элизабет, Эрбах-Шёнберг принцессасы; оның әкесінің ағасы Мекленбург герцогы Адольф Фридрих; және графня Аллен де Коцебуэ. Беатрикстің есімдері оның әжелері, Нидерланд королевасы Вильгельмина мен Липпе-Бистерфельд ханшайымы Бернхард Армгардтың есімдерінен алынған. Беатрикс 1939 жылы бір жасқа толғанда, оның кіші әпкесі, ханшайым Ирен дүниеге келді. Жан сақшылары мен қызметшілерімен бірге отбасы Онтариодағы Бейс көліндегі Бигвин қонақ үйінде жазғы демалысын өткізді, онда курорттың төрт жеке тас коттеджі олардың баспанасы болды. Бигвин аралында Нидерланды Конституциясы Бигвин қонақ үйінің ротонда ғимаратындағы сейфте сақталды. Принцесса Джулиана мен оның отбасы "адамгершілікке жақын" достығымен, жалпы алғысшешіліктерімен және өз Отаны мен халқына деген құрметтерімен есте қалды, олар қонақтарға бір кезде Канададағы ең үлкен және ең сәнді жазғы курорт ретінде танылған курортта ұсынылған барлық жайлылықтан бас тартты. Оларды қауіпсіздікке ие ету үшін аспаздар мен қызметкерлер тамақ уақытында жеке тапсырыстарды орындады. Кету алдында Бигвин қонақ үйі оркестрінің музыканттары кемежайда жиналды, ал кейін Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін барлық қоғамдық өнер көрсетулерде Вильгельмус ойналды. Арал курортының жабылуы мен тоқырауынан кейін "Жулиана" коттедждері жақсы күтімде сақталды және принцесса Джулиана мен оның отбасына деген бейресми құрмет ретінде сақталды. Өзін және қыздарын қорғағаны үшін ризашылық білдіру үшін ханшайым Джулиана Канада үкіметіне әр көктемде лала гүлдерін жіберуді қалыптастырды, ол Канаданың лала гүлдер фестивалінің орталық бөлігі болып табылады. Беатрикстің екінші әпкесі Маргрит 1943 жылы Оттавада дүниеге келді. Rockcliffe Park Public School, ол "Трикси Оранж" деп танылған бастауыш мектеп. 1945 жылдың 5 мамырында Нидерландыдағы неміс әскерлері капитуляциялады. Отбасы 1945 жылдың 2 тамызында Нидерландыға оралды. Беатрикс Билтховендегі прогрессивті De Werkplaats бастауыш мектебінде оқыды, оны бейбітшіл әлеуметтік реформаторлар Кис Боке мен Беатрис Боке Кадбери басқарды. Оның үшінші әпкесі Кристина 1947 жылы дүниеге келді. 1951 жылдың сәуірінен бастап оның тәлімгері нл болды, ол 1982 жылы Бюринг Боххоудт қайтыс болғанға дейін жақын досы болды. 1954 жылы Беатрикс баронша ван Рандвик пен Т. Бойдың үйлену тойында қалыңдық болды. 1956 жылдың 31 қаңтарында Беатрикс 18 жасқа толды. Сол күнден бастап Нидерланды Конституциясына сәйкес ол Корольдік құқықтарды иеленуге құқылы болды. Сол кезде анасы оны Мемлекеттік кеңеске мүше етіп тағайындады. Сол жылы ол Лейден университетінде оқуын бастады. Университеттегі алғашқы жылдары ол социология, құқықтану, экономика, парламенттік тарих және конституциялық құқық пәндерін оқыды.

Клаусқа қыз алысу

1965 жылы 28 маусымда принцесса Беатрикс неміс дипломаты Клаус фон Амсбергке құда түсуі жарияланды. Клаус пен Беатрикс 1964 жылғы жазда Сайн-Витгенштейн-Берлебургтың ханшайымы Татьяна мен Гессен ландгравы Морицтің үйлену тойы қарсаңында танысқан. Парламент олардың некесіне келісім бергеннен кейін Клаус фон Амсберг голланд азаматы болды, ал үйленген соң Нидерландының Клаус ханзадасы, Амсбергтен Джонкхер атанды.

1966 жылы өткен үйлену тойы

Беатрикс Клаус фон Амсбергке 1966 жылдың 10 наурызында азаматтық және діни рәсімдермен үйленді. Келін дукес жібек атласынан жасалған, ұзын сүйреті бар дәстүрлі көйлек киді, оны Den Bosch қаласындағы Maison Linette үйінің дизайнері Каролина Берже Фарвик жасаған, сонымен қатар Вюртембергтік әсем інжу жемчуг тіарасын тақты. Басты күйеу баланың қалыңдық әпкесі, Нидерландтың Кристина ханшайымы; Швецияның Кристина ханшайымы; Леди Элизабет Ансон; Жоанна Роэлл; Евгения Лудон; және күйеу жігіттің әпкесі Кристина фон Амсберг – аға шаңырақ қыздары болды. Кіші шаңырақ қыздары Дафна Стюарт Кларк және Каролин Алтинг фон Геузау, ал паждар Жоахим Дженквел және Маркус фон Ойнхаузен Сиерсторпф болды. Патшалық жұп салтанатты рәсімге алтын күймемен бірге барды. Азаматтық рәсімді Амстердам қаласының мэрі Гижберт ван Холл Амстердам қалалық әкімдігінде өткізді. Неке батасы Вестеркерк шіркеуінде өтті, оны пастор Хендрик Ян Катер жүргізді, ал уағызды пастор Йоханнес Хендрик Силлевис Смит оқыды.

Билік

1970 жылдан бастап Беатрикс мемлекет басшысы лауазымына қадам жасайтын болашағына қарқынды дайындық бастады. Ол ханзада Клауспен бірге көптеген шетел сапарларына шықты, оның ішінде Кеңес Одағына жасаған сапары да дау тудырды. Локхид ісінен кейін Беатрикс пен Клаус патша үйіне терең үңіліп, оны жаңа жағдайға бейімдеуді жоспарлады. Сонымен қатар, олар Беатрикс билікке дайындық жасау үшін кеңесшілерді шақырды. 1980 жылдың 31 қаңтарында, аға қызының туған күнінде королева Юлиана тікелей эфирде сөйлеген сөзінде 30 сәуірде қызы Беатрикс пайдасына тақтан бас тартуға ниеттенгенін мәлімдеді. Беатрикс туған кезде анасының орнын басуы алдын ала белгілі болған жоқ. Тек 1983 жылы ғана Конституцияға түзетулер енгізіліп, мемлекет басшысының үлкен баласы тақтың заңды мұрагері болатыны айқындалды. Осыған дейін үлкен ұл қыз баладан басымдыққа ие болатын. Тек Юлиана бала тудыру мүмкіндігінен айырылғаннан кейін ғана Беатрикс мұрагер екеніне толық сенімді болды. 1980 жылдың 30 сәуірінде Беатрикс анасы тақтан бас тарқан кезде монарх атанды. Ол сол күні Амстердамдағы Nieuwe Kerk-те өткен салтанатты жиында Штаттар Генерал-губернаторларының екі палатасының бірлескен отырысында монарх ретінде ант берді және тағайындалды. Беатрикске конституциялық міндеттер мемлекет басшысына берілетін стандартты міндеттерді қамтыды: заңға қол қою, түрлі лауазымдарға адамдарды тағайындау, елшілерді қабылдау және аккредиттеу, сондай-ақ наградалар мен медальдармен марапаттау және тағы басқалары. Осы конституциялық міндеттерден өзге, оның басқа бейресми рөлдері халықаралық аренада Корольдіктің жоғары өкілі болу және ішкі салада біріктіруші тұлға болуды қамтыды. Беатрикс билік еткен жылдары баспасөзде тікелей цитаталары сирек кездесті, себебі Үкімет ақпарат қызметі (Rijksvoorlichtingsdienst) сұхбаттар шарты ретінде оның сөздерін келтірмеуді талап етті. Бұл саясат оның таққа отыруынан кейін көп ұзамай енгізілді, ол "көктемгі" пікірлерден туындауы мүмкін саяси қиындықтардан қорғау мақсатында жасалды. Бұл оның ұлы, ханзада Виллем-Александрға қатысты емес. Билік етуінің көп бөлігінде Беатрикс кабинет құру процесінде маңызды рөл атқарды, атап айтқанда, үкімет құруға әкелетін келіссөздерді жүргізетін адамды – ақпарат берушіні тағайындады. Алайда, бұл 2012 жылы өзгертілді, енді Штаттар Генералындағы ең ірі партия "скаутты" тағайындайды, ол кейін ақпарат берушіні тағайындайды. 1986 жылдың 1 қаңтарында Аруба Нидерланд Антиль аралдарынан бөлініп, Нидерланд Корольдігінің құрамына жеке ел ретінде кірді. 2002 жылдың 6 қазанында королеваның күйеуі, ханзада Клаус, ұзақ аурудан кейін қайтыс болды. Бір жарым жылдан кейін анасы қарттық деменциядан зардап шегіп қайтыс болды, ал әкесі 2004 жылдың желтоқсан айында қатерлі ісіктен көз жұмды. 2005 жылдың 8 ақпанында Беатрикс Лейден университетінен сирек берілетін құрметті докторлық дәрежесін алды, бұл құрметті королева әдетте қабылдамайды. Алғыс сөзінде ол монархия және өзінің 25 жылдық билігі туралы ойларын бөлісті. Сөз тікелей эфирде таратылды. 2005 жылдың 29 және 30 сәуірінде ол билігінің 25 жылдығын тойлады. Ол голланд теледидарынан сұхбат берді, Амстердамдағы Дам алаңында концерт ұйымдастырылды, ал елдің үкімет орталығы Гаагада мерекелік шаралар өтті. 2006 жылдың 31 мамырында 6-шы поляк әуе шабуыл бригадасы Гаагада 4-ші дәрежелі Әскери Виллем орденін алды. Беатрикс бұл құрметті медальді 1-ші тәуелсіз поляк парашют бригадасының туына байлады. 2010 жылдың 10 қазанында Нидерланд Антиль аралдары ресми түрде таратылды. Оның орнына Бонайр, Синт-Евстатиус және Сабаның жаңа муниципалитеттері, сондай-ақ Кюрасао және Синт-Мартеннің жаңа құрамына кіретін елдер құрылды. Нидерланд Антиль аралдарының астанасы Виллемстадта өткен тарату рәсіміне сол кездегі Оранж ханзадасы Виллем-Александр және оның әйелі Максима, королева атынан қатысты.

Қасқырдың өбі, 1988 жыл

1988 жылғы Король күнінде Король Беатрикс Джордан ауданындағы блоха базарында халық арасынан өтіп бара жатқанда, кейіннен Мартен Райкерс есімді адам оны сүйді. Беатрикс Райкерспен қатар жүргенде ол "Маған сүйіс, қыз" деді, содан кейін оны құшақтап, екі рет сүйді. Бұл оқиға кеңінен медиада жарияланып, тарихи сәт сияқты болды. Осы оқиғаның суреті De Telegraaf газетінің бірінші бетіне ірі форматта жарияланды. Тіпті 25 жыл өткен соң, 2013 жылы NRC Handelsblad газеті осы оқиға және оның салдары туралы мақала жариялады.

2013 жылғы бас тарту

2013 жылдың 28 қаңтарында ұлттық БАҚ арнасында сөйлеген сөзінде Беатрикс 30 сәуірде (Патша күні) тақтан бас тарту ниетін жариялады, сол күні ол таққа отырғанына дәл 33 жыл толар еді. Беатрикс "елдің жауапкершілігін жаңа буынның қолына жүктеу уақыты келді" деді. Оның тақ мұрагері – оның үлкен ұлы, ханзада Виллем-Александр. Хабарламадан кейін Премьер-министр Марк Рютте Беатрикске құрмет көрсетіп, "1980 жылы таққа отырғаннан бері ол Голландия қоғамына бар күшімен, жан-тәнімен қызмет етті" деді. Бұл мәлімдеме жергілікті уақыт бойынша сағат 10:07-де Амстердамдағы Корольдік сарайда жасалды. Ол қолтаңбасын қойғаннан кейін енді монарх емес. Виллем-Александрдың патша ретінде тағына отыру рәсімі сол күні түстен кейін Амстердамдағы Nieuwe Kerk шіркеуінде өтті.

Жеке байлық

2009 жылы Forbes журналы оның байлығын 300 миллион АҚШ доллары деп бағалаған.

Төлемақыдан кейін

Беатрикс патшалық міндеттерін атқаруын жалғастырып, көптеген ұйымдардың меценаты болып табылады. Ол Лаге Вурше ауылына жақын орналасқан, сумен қоршалған шағын Дракенштейн сарайында және Ноордеинде сарайының жанындағы қалалық үйінде тұрады.

Оның тұсында Премьер-министрлер

+Оның билік ету кезеңіндегі премьер-министрлерПремьер-министрБасталу жылыАяқталу жылыАрубаХенни Эман19861989Нелсон О. Одубер19891994Хенни Эман19942001Нелсон О. Одубер20012009Майк Эман20092013НидерландыДрис ван Агт19771982Рууд Любберс19821994Вим Кок19942002Ян Петер Балкененде20022010Марк Рютте20102013Нидерланды Антиль аралдарыДоминико Мартина19791984Мария Либерия Петерс19841986Доминико Мартина19861988Мария Либерия Петерс19881993Сюзанна Камелия Рёмер1993Алехандро Фелиппе ПаулаМигель Архангел Пурье19941998Сюзанна Камелия Рёмер19981999Мигель Архангел Пурье19992002Этьен Ис20022003Бен Компрое2003Мирна Луиза Годетт20032004Этьен Ис20042006Эмили де Йонг Эльхаге20062010КюрасаоГеррит Шотте20102012Стэнли Бетриан20122012Даниэль Ходж20122013Синт-МартенСара Вескот-Уильямс20102013