Кіріспе

Жеке уақыт сынағы (ITT) – велосипедшілердің сағатқа қарсы жеке жарысатын жол велосипед жарысы (француз тілінде: contre la montre – сөзбе-сөз "сағатқа қарсы", итальян тілінде: tappa a cronometro "stopwatch stage"). Велодромда өткізілетін тректік уақыт сынақтары мен командалық уақыт сынақтары (TTT) да бар. ITT-ны "ақиқат жарысы" деп те атайды, себебі жеңіс әрбір жүргізушінің күші мен төзімділігіне байланысты, ал командаластардың және алда озып бара жатқандардың көмегіне емес. Жеке уақыт сынағы көбінесе тегіс немесе төбелі жерлерде өткізіледі, бірақ кейде тау жолымен де (итальян тілінде: cronoscalata "хроно альпинизм") ұйымдастырылады. Көп күндік жарыстың ашылу кезеңі кейде пролог деп аталатын өте қысқа жеке уақыт сынағынан (ерлер үшін 8 км немесе одан аз, әйелдер мен жасөспірімдер үшін 4 км немесе одан аз) тұрады. Бастау уақыты тең интервалмен беріледі, әдетте бір немесе екі минуттық айырмамен. Бастау тізбегі әдетте алдыңғы жарыстардағы (немесе көп күндік жарыстағы алдыңғы кезеңдердегі) нәтижелерге сүйенеді, ең жоғары рейтингтегі велосипедші соңғы болып старт алады. Кейінірек бастау жарыскерге жеңу үшін қандай уақытты көрсету керектігін білуге мүмкіндік береді (сонымен қатар, бұл жарыс көрермендерге де қызықтырақ болады). Бәсекелес велосипедшілер бір-бірінің артынан жүруге құқықсыз. Жүргізушілер арасындағы кез келген көмекке тыйым салынған. Ең жылдам уақыт көрсеткен жүргізуші жеңімпаз деп жарияланады.

Кәсіби

Велосипед құрылысын өлшемдер және салмақ сияқты басқа да ерекшеліктерді қамтитын ережелермен шектейді. UCI ережелері.
Кәсіби деңгейде уақыттық жарыстар (TT) көбінесе мотоциклдермен бірге өтеді, олардың кейбіреулері бейнежабдықтар немесе жарыс төрешілерін тасымалдайды, ал жүргізушілерді жаттықтырушылар мен қосалқы бөлшектермен бірге жүретін команда машинасы сүйемелдей алады, бірақ велосипедшілерге көліктердің артында қозғалуға рұқсат етілмейді. Жарыс ережелері әдетте велосипедшіден сақталуы тиіс ең аз қашықтықты және екі велосипедші арасындағы машинаның кіре алмас бұрын сақталуы тиіс ең аз аралықты белгілейді. Жеке уақыттық жарыстар көбінесе Гранд Тур сияқты кезеңдік жарыстарда кезеңдер ретінде қолданылады; олар сегіз километрден аспайтын қысқа пролог уақыттық жарыстарынан (жарыстың басында белсенді жарыс стилін қалыптастыруға арналған) жазық немесе төбелі трассалардағы ұзақ дистанциялық жарыстарға, тау жолдарына уақыт бойынша көтерілулерге (таулық уақыттық жарыс) дейін ауысады. 1989 жылғы «Тур де Франс» жарысында ақтық жеңімпаз Грег Лемонд соңғы кезеңдегі жеке уақыттық жарыста 24,5 км қашықтықта екінші орын алған Лоран Финьоннан 50 секундтің артықшылығын қысқарып, жарысты 8 секундқа жеңіп алды, бұл ең шағын көрсеткіш. «Вуэльта а Эспанья» жиі Мадридтегі соңғы жеке уақыттық жарысты көрсетеді, онда жеңімпаз көбінесе анықталады, бұл кезеңдік жарыстың соңында көптеген драмалық және қызықты сәттер тудырады. Соңғы жылдары Оскар Севилья мен Роберто Херас Мадридтегі уақыттық жарыста көшбасшылықтарын жоғалтқандарын көрдік. Grand Prix des Nations жартылай классикалық жарыс болды; кәсіби спортшылар жыл сайынғы Әлем чемпионатында да өте алады. Жеке уақыттық жарыс – Олимпиадалық ойындардың бір бөлігі, онда кәсіби спортшыларға қатысуға рұқсат етіледі. Көптеген үздік кезеңдік жарысқа қатысушылар жеке уақыттық жарыста да жоғары нәтижелер көрсетті, мысалы Лэнс Армстронг, Эдди Меркс, Альфредо Бинда, Жак Анкетил, Бернар Ино, Фаусто Коппи, Лоран Финьон, Грег Лемонд, Мигель Индурайн, Ян Ульрих, Иван Бассо, Альберто Контадор, Кадел Эванс, Фабиан Канчеллара, Том Дюмулен, Брэдли Уиггинс және Крис Фрум. «Тур де Франс» жарысының соңғы жеңімпаздары көбінесе жақсы уақыттық жарысшылар болды; Марко Пантани, Карлос Састре және альпинизмде маманданған Энди Шлек сияқты ерекшеліктер де болды.

Уақыт сынағы жабдықтары

ITT жарыстарында арнайы аэродинамикалық уақыт сынағы велосипедтері, киім-кешек, қалқандар, аэробарлар және басқа да жабдықтар жиі қолданылады. Әдетте, компоненттер мүмкіндігінше аэродинамикалық болуы үшін жасалады, өйткені айдоочуның күш-жігерінің көп бөлігі аэродинамикалық кедергіден өтуде. Жүргізушінің орны ең үлкен айырмашылықты тудырады және көбісі қазір стандартты тығырыққа тірелу орнын қолданады. Бұл жағдайда трибарлар арқылы жүгіруші қолын желмен қатар орналастырады және арқасы мүмкіндігінше төмен және тегіс отырады, ал алдыңғы алаңды азайтып, дененің айналасындағы ауа ағынын жақсартады. TT велосипедтерінде жиі бұған жеңілдік жасау үшін қарапайым жол жарыстарының велосипедтеріне қарағанда төменгі рульдер болады. Сонымен қатар, атқыштар кейде тұтқалар мен төменгі жақшаға қатысты алға жылжытылады, бұл жамбасқа табиғи қозғалыс бұрышын береді, өнімділікті жақсартады (UCI санкциялаған жарыстарда атқыштар төменгі жақшаның ортасынан өтетін тік сызықтың артында белгілі бір қашықтықта болуы керек). 1980 жылдардың аяғына дейін төменгі профильді "бульхорн" рульдері және олардың алдында қалыпты құлау рульдері қолданылды. Содан кейін 1980 жылдардың соңында триатлоншылар три-бар деп аталатын, аэродинамикалық позицияны жақсартуға мүмкіндік беретін. Олар алғаш рет 1989 жылы Грек Лемонд соңғы күнгі уақыт сынағында 50 секундтық кемшілікті жеңіп, француз Лорен Финьоннан 8 секундқа жеңіске жеткенде, уақыт сынағы бойынша жұртшылықтың назарына тартылды. Финьон әдеттегі рульді, Лемонд жаңа триатлон стилін қолданды. Содан бері бұл тұжырымдама аз өзгерді, тек шотландтық Грейм Обри бұл идеяны жақсартуға тырысты. Оның қолдары мен денесін тігіп, әлем рекордтарын бұзуға және әлем чемпионатында жеңіске жетуге көмектесті. UCI оны 1994 жылы тыйым салды, бірақ ол "Супермен" позициясымен, дәстүрлі три позицияның эволюциясымен, бірақ алдымен толық созылған қолдармен қайта оралды. Бұл да тыйым салынды, ал қазір рульдің өлшемдерін реттейтін қатаң ережелер бар, бұл белгіленген параметрлерден тыс тұрған және ережелерге сәйкес өз позицияларын бейімдеуге тиіс биік жүргізушілердің өмірін қиындатады. Пайдаланылатын жабдық өте арнайы, және бөлшектер өндірушілер үлкен уақыт пен ақшаны жел туннельінде сынауға жұмсай алады, олардың өнімдері бәсекелестерден жылдам екеніне көз жеткізу үшін. Терең қималы немесе қатты дискті дөңгелектер көбінесе спицалар айналасындағы турбулентті азайту үшін қолданылады, бірақ олар желлі жағдайларда басқаруға әсер етуі мүмкін. Ұлыбританияда алдыңғы дөңгелектің ең аз 45% ашық жері болуы тиіс, егер оны қапталынан қараса, қауіпсіздік себептерімен. UCI оқиғалары әлі де алдыңғы дөңгелектерді дисктік дөңгелектерді пайдалануға рұқсат береді, бірақ бұл өте сирек кездеседі. Көптеген компоненттер аэродинамикалық тиімділік үшін өзгертіледі, ал өндірушілер қазір ауа ағынын бұзбау үшін бұрандаға немесе рамаға салынған тежегіштер сияқты интегралды жүйелерді әзірлеп жатыр. Киім-кешектің де уақыт сынағы үшін ерекшелігі бар. Желде қалқымайтын бір бөлшекті тері костюмдері кең таралған; тығыз ликра аяқ киімдері қалқандар мен белбеулердегі ауа ағынын жақсартуға көмектеседі; ұзын тік қалқандар желді салт аттылардың артқы жағына қарай ағызады (қақпақтың салт аттының артқы жағындағы орны өте маңызды, ол мүмкіндігінше денесіне жақын болуы керек; тым жоғары және ауа тек қалқанның астында ағады. Бұл жиі қиынға соғады, өйткені жарыс кезінде ауыр азап шегуге байланысты, жүргізуші басын қозғалтады).