Кіріспе

Құмырсқа түрі

Formica rufibarbis – Formica fusca тобына жататын еуропалық құмырсқа. Ол Аугуст Форэль жіктемесінде Serviformica кіші түріне жатқызылған. F. rufibarbis Англияда Түрлерді сақтау жоспары (SAP) бойынша қорғалады, ол тек екі жерден ғана белгілі, бірақ континенттік Еуропада қауіпті түр деп есептелмейді.

Таксономия

Бұл құмырсқаға алғаш рет Формика руфибарбис деген атауды Ұлыбританиядағы Лорд Авебери 1881 жылғы "Құмырсқалар, аралар және сұлындар" атты еңбегінде берген. Алайда, бұл түр 1851 жылы Фредерик Смит тарапынан F. cunicularia деп жаңылыс анықталған болатын.

Сипаттама

Қызыл тікенді құмырсқаны салыстырмалы түрде ірі көлемі және қара түсті бас және кеудесінің, ашық қызғылт кеудемен сәйкес келуі арқасында оңай анықтауға болады. Шағын қара жұмысшылары да кездеседі және оларды F. fusca деп жаңылыстыру мүмкін, бірақ кеуде мен құрсақ арасында әрқашан белгілі бір түс айырмашылығы болады. Сондай-ақ жұмысшыларын кеудесінде түктері жоқ F. cunicularia-мен шатастыруға болады.

Өмірлік цикл

Колониялар әдетте бірден үшқа дейін ханышадан тұрады, бірақ гинекоидтардың немесе жұмыртқа салатын жұмысшылардың кездесуі де тіркелген. Ханышалар колонияларды Formica fusca тобындағы басқа құмырсқалар сияқты құрайды. Жұмыртқалар жаңа жылдың басында салына бастайды, ал колониялар шамамен 500 жұмысшыға дейін өседі. Қанаттылары маусымның соңынан шілде айының басына дейін шығады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түр континенттік Еуропаның барлық аймақтарында көптеп кездеседі және Португалиядан Батыс Сібірге дейін таралады. Ол жазық, төмендіктердегі шөптерде немесе құмды немесе құмды топыраққа жатқан қарағайлы бұталарда ұялайды.

Британиядағы мәртебесі

Ұлыбританияда бұл түр әрқашан сирек кездеседі, Суррей мен Сцилли аралдарындағы құрғақ далалармен шектелген, кейде оны "Сент-Мартин құмырсқасы" деп атайды. Британдық құмырсқалар: олардың өмір тарихы мен жіктелуі атты 1927 жылғы басылымда Донисторп оның таралу аймағын Рипли, Кобхэм, Рейгейт және Уэйбриджбен шектелген деп көрсетеді. 2004 жылы Суррейде бар болғаны төрт ұя болды. Бұрын Корнуоллдағы Уитсэнд шығанағында да кездескен, бірақ 1907 жылдан бері тіркелмеген. Сцилли аралдарында Ұлы Ганилли, Норнур, Сент-Мартин және Теэн аралдарында табылған. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, F. rufibarbis қазір Ұлыбританияның құрлық бөлігінде белгілі бір колонияда ғана қалды, ол құрғақ даланың шетінде ұялайды. Бұл жердің орны жұртшылықтың қызығушылығынан сақталып, құпия болып саналады. Дегенмен, ұяға F. sanguinea – құлдарды пайдаланатын құмырсқа да қауіп төндіреді, ол қазір бірнеше жүз метр қашықтықта ұя салады.

Мінез-құлық

F. rufibarbis ұясы толығымен жер астында, көбінесе құмды жартастарда орналасады, ал жер бетінен шамамен 30 сантиметр тереңдіктегі ұя камераларына тек бір кіреберіс арқылы ғана кіруге болады. Бұл колонияларды табуды өте қиын етеді, сондықтан тіркелген колониялардың аз саны нақты көрсеткіш емес болуы мүмкін. Жұмысшылар жеке-жеке азықтанады және Донисторп былай деп атап өткен: «Жұмысшылар өте батыл және тіпті F. rufa-ның жебесін тартып алуға әрекеттенеді – оны ұстап, тартып, ал rufa жібергенде, жақсырақ ұстау үшін немесе rufibarbis-ке шабуыл жасау үшін, соңғысы жылдам жебесімен қашып кетеді». Жұмысшылар сондай-ақ керемет көру қабілетіне ие, тіпті олардың жолын бұзу үшін үлкен кедергілер қойылса да, тік сызық бойынша ұя кіреберісіне бет алады. Донисторп осы құбылысты былайша сипаттады: «1913 жылдың 12 шілдесінде Вейбридждегі құмды жағалаудың жанында бірнеше rufibarbis жұмысшыларының жүгіріп жүргенін байқадым, мен олардың ұясын табуға тырыстым және жартастың үстінен алақандап шөптерді шығарып, беткейге төгіп тастадым. Содан кейін мен жұмысшының аузында шыбырмен жақындап келе жатқанын көрдім және жартастың үстіне шығуға тырысты. Шашыраңқы шөп тікелей оның жолында болғандықтан, құмырсқаның ұясынан ауытқуы мүмкін деп қорқып, бірақ ол кедергіге жеткенде бір сәт те тоқтамады, тікелей үстінен өткізіп, тіке сызықпен жартастың үстіндегі ұясына кірді, осылайша мен оны таба алдым».

Жауыздық

Басқа Serviformica түрлері сияқты, бұл түр де Formica sanguinea және Polyergus rufescens сияқты жеңісшіл түрлердің шабуылына ұшырайды, олардың ареалдары қабаттасқанда. Ұлыбританияда мұндай шабуылдар тек Chobham жерінде бірінші түрге (екіншісі елде кездеспейді) қатысты болады.