Кіріспе

Айдағы кратер Альфонс – Нектарийге дейінгі кезеңде пайда болған, Айдың ежелгі соққы кратері. (Кейбір ескі дереккөздерде оның Нектарий кезеңіне жататыны айтылады.) Ол Айдың таулы аймағында, Маре Нубиумның шығыс жағында, Имбрий таулы аймағының батысында орналасқан және солтүстікке қарай Птолемей кратерімен аздап беттеседі. Оңтүстік-батысында Альпетрагиус кратері орналасқан. Кратердің атауы 1935 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) тарапынан бекітілді.

Сипаттама

Альфонстың беті Птолемеймен шекарасында үзілісті және тегіс емес. Сыртқы қабырғалары аз ғана бұрмаланған және жартылай алтыбұрышты пішінге ие. Кратер еденін екіге бөлетін төмен қырқалар жүйесі, құлаған материалдан тұрады және Альфонс Альфа (α) деп аталатын тік орталық төбесін қамтиды. Бұл пирамида тәрізді құрылым ішкі бетінен 1,5 км биіктікке көтеріледі. Оның пайда болуы жанартаулық емес, айдағы жоталар сияқты анортозиттен жасалған. Едені күрделі шұңқырлар жүйесімен тіреліп, симметриялы қараңғы шұғыламен оралған төрт немесе бес кішкентай кратерді қамтиды. Бұл қараңғы шұғылалы кратерлер шлак конусы тәрізді және кейбіреулер оларды жанартаулық шығу тегі деп санайды, ал басқалары оларды айдың ақ реголитінің астынан қараңғы материалды қазып шығарған соққылардың салдары деп есептейді.

Барлау

"Рейнджер-9" зонды Орталық шыңының солтүстік-шығысына қарай қысқа ғана қашықтықта орналасқан Альфонс кратеріне құлады. Харольд Юри Альфонс кратерінің жақыннан түсірілген суреті туралы былай деді:

Аполлонның қону орны

Кратердегі кейбір рильдер бойындағы қараңғы шұғылалы кратерлер жанартаулық тетіктер деп есептеледі, ал Аполлон бағдарламасы кезінде Альфонс кратерінен Ай қабығының ксенолиттерін алу үшін ықтимал қондыру орны ретінде қарастырылды. Ол Аполлон-16 үшін қарастырылды, бірақ Декарт аймағы таңдалды. Альфонс кратері Аполлон-17 үшін қарастырылған үш соңғы мүмкін орынның бірі болды, Гассенди кратері мен Таурус-Литроу аңғарымен бірге, бірақ ол жақын орналасқан Имбриум бассейнінен келген жас материалмен "бұзылған" болуы мүмкін деп саналды.

Айдың өткінші құбылыстары

Альфонс – Айдың өткінші құбылыстары үшін танымал орындардың бірі, себебі кратерден шығатын қызыл түсті бұлттар туралы хабарлар келіп түскен. 1956 жылдың 26 қазанында Ай астрономы Динсмор Альтер Альфонстың төңірегіндегі шатқалдардың суреттерде көмескіленіп көргенін байқады, суреттер ультракөк түспен түсірілген. Осы уақытта түсірілген инфрақызыл суреттерде мұндай көмескілік байқалмады. Дегенмен, көптеген кәсіби астрономдар Айдағы жанартаулық белсенділіктің бұл дәлеліне сенімділік танытпады. Альтердің байқауларына қызығушылық танытқан ғалымдардың бірі – Кеңес Одағынан Николай Козырев. 1958 жылы Козырев Айда вулкандық құбылыстарды іздеп жүргенде Альфонс ішінде тұманға ұқсас бұлт пайда болатынын көрді. Осы кезде аймақтың спектрі өлшенді, нәтижесінде көміртек заттарының, мүмкін С2 газының белгілері анықталды. Ол мұны жанартаулық немесе оған байланысты белсенділіктің нәтижесі деп есептеді. Алайда, Айға жасалған миссиялардың ешқайсысы бұл құбылыстың дәлелін таба алмады және эмиссия нәтижелері де расталмады.

Аттар

Альфонс Кастилия королі X Альфонсоның (сонымен қатар «Альфонсо дана» деп белгілі) есімімен аталған, ол астрономиямен қызығушылық танытқан. Айдың жақын жағындағы көптеген кратерлер сияқты, оған 1651 жылы номенклатура жүйесі қалыптасқан Джованни Риччоли есім берді; Риччоли бастапқыда оны «Альфонсус Рекс» («Альфонсо патшасы») деп атады, бірақ кейін «Рекс» деген сөз алынып тасталды. Алдыңғы ай картасын жасаушылар бұл нысанға басқаша атаулар берген. Майкл ван Лангреннің 1645 жылғы картасында «Ludovici XIV, Reg. Fran.» деп, Франция патшасы Людовик XIV-тің құрметіне, ал Иоганн Гевелий оны Ликиядағы таулар тізбегінің атымен «Mons Masicytus» деп атады.

Ішкі кратерлер

Алфонс кратерінің ішкі едебінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі бес кішкентай кратерге Халықаралық астрономиялық одақ (ХАО) атау берді. Олар төмендегі кестеде тізімделген.

Кратер | Координаталары | Диаметрі | Атауы | Сілтеме
------- | -------- | -------- | -------- | --------
Чан Нго | 3 км | Қытай ай құдайы
Хосе | 2 км | Испан еркек есімі
Монира | 2 км | Араб әйел есімі
Рави | 2.5 км | Үнді еркек есімі
Сорая | 2 км | Парсы әйел есімі

Спутник кратерлері

Әдет бойынша, бұл ерекшеліктер ай карталарында Альфонс кратерінің ортасына ең жақын жағына әріптерді қою арқылы белгіленеді. АльфонсЕн жартылық14.8° О. 2.3° Б. 4 кмВ13.2° О. 0.2° Б. 24 кмС14.4° О. 4.8° Б. 4 кмD15.1° О. 0.8° Б. 23 кмG12.3° О. 3.3° Б. 4 кмH15.6° О. 0.5° Б. 8 кмJ15.1° О. 2.5° Б. 8 кмK12.5° О. 0.1° Б. 20 кмL12.0° О. 3.7° Б. 4 кмR14.4° О. 1.9° Б. 3 кмX15.0° О. 4.4° Б. 5 кмY14.7° О. 1.8° Б. 3 км