Кіріспе
Валь-д'Изер (Val dizɛʁ, сөзбе-сөз – Изер аңғары), «Вальди» деп лақапталған, Францияның Овернь-Рон-Альпі аймағындағы Савойя департаментіне қарасты Тарентаза аңғарындағы коммуна. Ол Италиямен шекараға жақын орналасқан. 1963 жылы құрылған Ваноаз ұлттық паркінің шекарасында жатыр, Лион, Женева және Шамбери қалаларымен жақсы көлік байланысы бар. Альбервильдегі 1992 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында «Face de Bellevarde» ерлер арасындағы тау шаңғысымен сырға түсу жарысының өткізілген орны болды. Сол ойындар барысында ерлер арасындағы гигант слалом және альпинистік комбинация сияқты тау шаңғысы жарыстары да өткізілді. Валь-д'Изерде Әлем кубогының альпилік шаңғы жарыстары үнемі өтеді, әдетте ерлер үшін желтоқсан айының басында, ал 2009 жылы Әлем чемпионаты қабылдады. Валь-д'Изер және Тинь шаңғы аймағы үш дүркін Олимпиада чемпионы, Валь-д'Изерде өскен Жан-Клод Киллидің құрметіне аталған «Килли кеңістігін» құрайды. Валь-д'Изер аумағында Ваноаз ұлттық паркіне тиесілі екі тау шатыры («refuges» деп аталады, француз тілінде): le Refuge du Prariond және le Refuge du Fond des Fours.
Шаңғы және қар спорты
Валь-д'Изердің батыс және орталық аймақтары "шале" стиліндегі архитектурасымен ерекшеленеді, ал қаланың шығыс бөлігінде көтеріңкі ғимараттар ландшафтқа басымдық береді. Жақын орналасқан Тиньмен бірге бұл аймақ "l'Espace Killy" аймағының бөлігі болып табылады, ол өзін-өзі "Әлемдегі ең әдемі шаңғы курорты" деп жариялайды. Писсайяс мұздығы жазғы шаңғы тебуге, сондай-ақ әдеттегі қысқы мүмкіндіктерге мүмкіндік береді. Көп қар жауған кезде шаңғы тебуге қолайлы болу үшін кейбір баурайларға қар жасау машиналары орнатылған. Шаңғы трассалары жоғары сыйымдылыққа ие гондоламен, тік тұрып шаңғы тебуге болатын, Ла-Дейльден Беллевард тауының басына тоннель арқылы өтетін Funival фуникулерімен, алдыңғы әйнектері бар және көптеген ажыратылатын, түймелі/дискілі және сүйреу арқандары бар дәстүрлі кресло лифтілерімен жабдықталған. Жасалған трассалармен қатар, пистадан тыс шаңғы тебуге де мүмкіндік бар. Трассалардың қиындық деңгейі ерекше жоғары. Дегенмен, Тиньестегідей, бастауыш және орта деңгейдегі шаңғышылар үшін де кең және жүруге оңай жаяу жолдар бар. Валь-д'Изерде әлемдегі ең жақсы лифттерге қол жеткізілетін пистадан тыс шаңғы тебуге арналған аймақтар бар және пистадан тыс шаңғы тебуге және нұсқау беруге маманданған көптеген тәуелсіз нұсқаушылар мен гидтер жұмыс істейді. Тиньесте де осыған ұқсас мүмкіндіктер бар, мұнда фуникулер шаңғышыларды таудың бірі арқылы Гранд Мот мұздығына жеткізеді. Аймақтағы елді мекендер арасында тегін шаттл автобусы қатынайды, ол Валь-д'Изер және Ла-Дейль қалаларында тегін көлікпен қамтамасыз етеді.
Тарих
Өзенде адам қоныстануы Рим дәуірінен бұрынғы кезеңге дейін жетеді, аймақта кельт тайпаларының іздері табылды. Қала 1637 жылы приход құқығын алды, ал 1664 жылы қала орталығында әлі күнге дейін маңызды нысан болып табылатын приход шіркеуі салынды. Валь-д'Изер тарихи Савойя жерінің бір бөлігі болды, ол 11-14 ғасырларда Савойя үйінің феодалдық иелігі ретінде қалыптасты. Тарихи аймақ бүгінгі Франция, Италия және Швейцария мемлекеттері арасында бөліскен. Савойя әулеті Еуропадағы ең ұзақ сақталған патшалық үй болды. Ол 1416 жылға дейін Савойя графтығын, ал 1416 жылдан 1860 жылға дейін Савойя герцогтығын басқарды. Валь-д'Изердегі шаңғы спортының тамыры 1930 жылдарға дейін жетеді, сол кезде Солейздің беткейлерінде сүйремелі көтергіш орнатылды. Одан кейін әуедегі трамвай (кабельді жол) салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыл еврей балаларын жасырын түрде баптады; ауылдың бұрынғы мэрі, доктор Фредерик Петри, өзінің шалесінде жас әйелге пана беріп, оның сынған аяғын емдеді.
Климат
Валь-д'Изердің субарктикалық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc). Валь-д'Изердегі орташа жылдық температурасы , ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – . Ең жауын-шашынды ай – желтоқсан. Орташа температура шілдеде шамамен , ал қаңтарда шамамен . Валь-д'Изерде тіркелген ең жоғары температура 2019 жылдың 27 маусымында , ал ең төменгі температура 2000 жылдың 31 желтоқсанында тіркелген.
Тарентайз аңғарындағы шаңғы спорты
Тарентайз аңғарында әлемдегі ең көп шоғырланған, әлемдік деңгейдегі шаңғы курорттары орналасқан. Ең белгілі көршілес аймақтар – Парадиски (Лес Арк, Ла Плань) және Ле Трой Валле (Куршевель, Мерибель, Валь-Торанс және тағы да басқалары). Бұрын барлық жүйелер мен курорттарды байланыстырып, әлемдегі ең ірі шаңғы зонасын құру жоспары болған. Дегенмен, Вануаз ұлттық паркінің құрылуымен бұл арман орындалмады.
Олимпиада ойындары, әлем кубогы және әлем чемпионаттары
Курортта жыл сайын ерлер мен әйелдер арасында FIS тау шаңғысы әлем кубогінің кезеңі өткізіледі. 1992 жылғы Альбервиль қысқы Олимпиадасының ерлер арасындағы құлау, супер-G және гигант слалом жарыстары Валь-д'Изердегі Бельварде беткейінде өтті. 2009 жылғы FIS тау шаңғысы әлем чемпионаты да Валь-д'Изерде өткізілді.
Франция турнирі
Курорт 2007 жылғы "Тур де Франс" жарысының 9-шы кезеңінің бастапқы нүктесі Брайансон қаласы болды. 2019 жылғы "Тур де Франс" 26 шілдеде Валь-д'Изерден өтіп, Тиньге қарай бағытталды, сол кезде Кол-де-л-Исеран төбесінен түсті. Күтпеген нашар ауа райы – ақ жаңбыр салдарынан "Лак-дю-Шевриль" көлі маңындағы жолда тасқын жүрді – "Тур" ұйымдастырушылары Кол-де-л-Исеран арқылы өтетін кезеңді жоюға мәжбүр болды. Велошабандылар Валь-д'Изер ауылында тоқтады.
GEM Altigliss сынағы
Val d'Isère – Гренобль менеджмент мектебі ұйымдастыратын жыл сайынғы GEM Altigliss Challenge қысқы спорттық жарысының өтетін орны. Әр жылғы ақпан айында Францияның 30 үздік білім ордасынан 1000-нан астам студент Val d'Isère-де бір апта бойы шаңғы және сноубордпен айналысады.
Танымал мәдениет
Британдық "Абсолютно фантастикалық" комедиясындағы Эдина мен Пэтси кейіпкерлері шаңғы тебуге белгенде, Валь-д'Изерді таңдады. Францияда "Бронзалы тау саңғысы" (Les Bronzés font du ski) (Француздық "Көктемгі демалыс 2") фильмі үлкен жетістікке ие болғанымен, оның Валь-д'Изерде түсірілгенін білетін адамдар аз. 1994 жылы курорттың атымен аталған "Val d'Isere Championship" видео ойыны Super NES платформасы үшін шығарылды, бұрын ол "GamesMaster" бағдарламасының бір эпизодында көрсетілген болатын. 1995 жылы "Val d'Isère Skiing and Snowboarding" атты тағы бір ойын Atari Jaguar үшін жарық көрді. "Мен сенен бұрын" фильмінің экранизациясында Валь-д'Изер, бұрынғы Courchevel орнына алынған.