Кіріспе

1949 жылғы мюзикл.

"Жұлдыздарда жоғалғандар" мюзиклі – Алан Патонның 1948 жылғы "Cry, the Beloved Country" романы негізінде Максвелл Андерсонның кітабы мен өлеңдері және Курт Вейлдің музыкасымен жазылған туынды. Мюзиклдің тұңғыш қойылымы 1949 жылы Бродвейде болды; бұл композитордың келесі жылы қайтыс болғанға дейін сахнадағы соңғы жұмысы еді.

Өндірістер

Lost in the Stars 1949 жылғы 30 қазанда Музыкалық қорап театрында Бродвейде ашылды және 1950 жылғы 1 шілдеде 281 қойылымнан кейін жабылды. Қойылымды Рубен Мамулиан қадағалап, режиссерлік етті, ал хореографияны Ла Верн Френч жасады. Мамулианның өндіріске тигізген әсері соншалықты зор болғандықтан, Фостер Хирш оны «шоудың үшінші авторы» деп атады. Стивен рөлін Тод Дункан сомдады, ал Ирина рөлін Инес Мэтьюс орындады. 1958 жылғы сәуір айында Нью-Йорк операсы мюзиклді қойды. Жозе Квинтероның режиссерлігімен сахнада Лоренс Винтерс (Стивен Кумало) және Ли Чарльз (Лидер) ойнады. (Осы қойылымдардың дирижері Джулиус Рудель 1992 жылы Санкт-Луканың оркестрімен музыканың толық жазбасын жасады: Music Masters 01612 67100.) Бродвейдегі қайта қойылым 1972 жылғы 18 сәуірде Император театрында ашылып, 39 қойылым мен 8 алдын ала көрсетілімнен кейін 20 мамырда жабылды. Джин Франкель режиссерлік етті, ал Луис Джонсон хореография жасады. Род Перри жетекші рөлін, Брок Петерс Стивен Кумало рөлін, Лесли Бэнкс Джеймс Джарвис рөлін, ал Розетта ЛеНойр Грейс Кумало рөлін сомдады. Петерс «Музыкалық сахнадағы ең үздік актер» және «Драмалық үстел» сыйлығының «Үздік қойылым» номинацияларына ие болды, ал Гилберт Прайс «Музыкалық сахнадағы ең үздік актер» номинациясына ұсынылды. Lost in the Stars 1974 жылы экранда пайда болды, режиссері Дэниел Манн. Фильм «Американ кинотеатры» сериясы аясында көрсетілді. Пікірлер қарама-қайшы болды. 1986 жылғы сәуірде Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Лонг Уорф театры Арвин Браунның режиссерлігімен қайта қойылым ұйымдастырды. 1988 жылдың 25 наурызынан 17 сәуіріне дейін Нью-Йорк театры Алекс Дмитриевтің режиссерлігімен қайта қойылым көрсетті. Daily News газетінің Хауард Киссел: «Йорк театры Курт Вайльдің «Жұлдыздарда жоғалған» романын қайта жаңғырту арқылы үлкен қызмет етті. Осы мюзиклді тыңдағанда, оның «опера» екеніне қатысты сұрақтар маңызсыз. Шоу басталған сәттен бастап сіз ұлы нәрсеге куә болып отырғаныңызды сезінесіз». Бұл қойылым «Драма Деск» сыйлығының «Ең үздік музыкалық қайта қойылым» номинациясын алды. Музыкалық жетекшісі – Лоренс У. Хилл. Орындаушылар құрамында Джордж Мерит Стивен Кумало, Кен Примус Лидер, Эйприл Армстронг Ирини рөлін сомдады, ал қызықты дерек ретінде, Рэйчел Лемански (Рэйчел Йорк) ансамбльде ойнады. Киімдерді Холли Хайнс, декорацияны Джеймс Морган, жарықтандыруды Мэри Джо Дондлингер жасады. Нью-Йорк қаласының орталық ансамблі жартылай сахналанған концерт ұсынды! 2011 жылдың 3-6 ақпаны аралығында. Нью-Сассекс операсы 1991 жылы Сассекс университетінің Гарднер өнер орталығында британдық сахналық премьерасын өткізді. Нью-Йорк штатының Куперстаун қаласындағы Glimmerglass фестивалі 2012 жылдың 22 шілдесі мен 25 тамызы аралығында Оңтүстік Африканың Кейптаун операсымен бірлесіп, Эрик Оуэнс, Уинн Хармон және Шон Паниккар ойнаған Lost in the Stars мюзиклін қойды. Лос-Анджелес камералық оркестрі мен Саратога халықаралық театр институтымен серіктестікте CAP UCLA 2017 жылдың 28 және 29 қаңтарында Ройс-холлда «Жұлдыздарда жоғалған» мюзиклін көрсетті. Бұл қойылымды Энн Богарт сахналады, ал музыкалық жетекшісі Джеффри Кахан болды.

Сюжет

1949 жылдың тамызында Оңтүстік Африканың Ндоцени ауылында (Бұл жерде "Иксопо төбелері" әні орындалады.), Санкт-Марк шіркеуінің қара нәсілді англикан дін қызметкері, пастор Стивен Кумало, Жоханнесбургте тұратын ағасы Джон Кумалодан келген хаттан әпкесінің қиын жағдайда екенін біледі. Стивен әпкесіне көмектесу үшін Жоханнесбургке сапар шешуге шешім қабылдайды; сондай-ақ ол кенде жұмыс істейтін ұлы Абессаломды ("Мыңдаған шақырым") іздейді. Жоханнесбургке келген соң Стивен әпкесі кетпек емес екенін біледі, бірақ ол одан кішкентай ұлы Алекске қарауды сұрайды. Соңында ол түрмеде отырған ұлы Абессаломды табады. Абессалом достарымен бірге ұрлық жасауды жоспарлайды, себебі алтын кендердегі ауыр еңбектен қашу үшін ақша табу қажет. Абессаломның жүкті әйелі Ирина оны бұл іске қатыспауға көндіруге тырысады, бірақ ол жоспарын іске асырады ("Қиын жағдай"). Ұрылық кезінде Абессалом, пастор Стивеннің ақ нәсілді досы Артур Джарвисті өлтіреді. Абессалом түрмеге қамалғаннан кейін Стивен әйелі Грейске бұл жаңалықты қалай жеткізу керектігін ойлайды және ол сенім дағдарысына тап болғанын түсінеді ("Жұлдыздар арасында жоғалған"). Стивен ұлының өтірік айтып құтылуы немесе шындықты айтып өлуі мүмкін екенін біледі. Ол басшылық іздеп дұға етеді ("О, Тиксо, Тиксо, маған көмектес"). Сотта Абессаломның екі досы сотты алдап босатылады, ал Абессалом, өкінішпен, шындықты айтады және оған өлім жазасы беріледі ("Ау, сүйікті елім"). Стивен Абессалом мен Иринаның некесін түрмеде қияды, содан кейін Ирина мен Алекспен бірге Ндоцениге оралады. Алекс пен Артур Джарвистің баласы кездесіп, дос бола бастайды ("Үлкен құрт"). Стивен өз қауымына енді олардың рухани жетекшісі бола алмайтынын айтады, және олардың сенімі де шайқалады ("Құс жолы"). Өлім жазасы орындалатын таңертең Стивен сағаттың ("Төрт сағат") соғуын жалғыз күтеді. Күтпеген жерден өлтірілген адамның әкесі келіп, онымен сөйлеседі. Ол Стивенге екеуінің де ұлдарынан айырылғанын айтады. Олардың ортақ қайғысын мойындап, нәсілдерінің айырмашылығына қарамастан, ол достығын ұсынады, және Стивен оны қабылдайды.

Музыкалық талдау

Бірнеше ән, соның ішінде атау әні, Уилл мен Андерсонның бұрынғы, сәтсіз "Улисс Африканский" пьесасынан қайта өңделген. Атау әні бастапқыда 1938 жыл шамасында афроамерикандық диалектте басқа пьеса үшін жазылған, бірақ 1943 жылы Уэйлдің әйелі Лотте Ленья әнді алғаш жазған кезде стандартты ағылшын тіліне қайта өңделген болатын. Уилл американдықтарға таныс "том-том" ритмін де, Оңтүстіктің спиричуэлдарын да пайдаланғысы келмеді, сондықтан ол зерттеу үшін Африкадан зулу музыкасының жазбаларын алды. Алайда, "The New York Times" газетіне берген сұхбатында Уэйл: "Американдық спиричуэлдар көп адамдар ойлағаннан да африкалық музыкаға жақын" деп атап өтті. Ол декорацияны көрсетіп: "Бұл Англикан шіркеуі екенін байқаңыз. Бұл да музыкаға әсер етеді. Жалпы, пьесаның барлық сюжеті Киелі кітапқа негізделген, көрермендер ұнатады деп үміттенеміз" деді. Ол рухани әуендерді, блюз бен джазды қолдану арқылы афроамерикандық музыкалық үлгілерге ықпал етті. "Lost in the Stars" әні халық арасында белгілі бір сәттілікке ие болды, оның нұсқаларын Анита О'Дэй, Фрэнк Синатра, Тони Беннетт, Сара Вон, Элвис Костелло, Леонард Нимой, Уильям Шатнер және тағы басқалар жазды. Мюзиклдегі сөздер, яғни рухани көшбасшы Стивен Кумалоның ең қиын сәттегі ойлары, Құдайдың бір кезде "барлық жұлдыздарды алақанында ұстағанын, олар оның саусақтарынан құмдай сырғып, бір кішкентай жұлдыз жалғыз түсіп қалғанын" айтады. Кумало Құдайдың жоғалған жұлдызды іздеп тауып, "қайтадан жоғалмауы үшін оған ерекше қамқорлық жасайтынын" айтқандығын жеткізеді. Бірақ кейде ол Құдай уәдесін ұмытып, "біз жұлдыздар арасында адасып қалдық" деп ойлайды.

Реакциялар

Критик Брукс Аткинсон, The New York Times газетінде жариялаған рецензиясында, 1949 жылғы Бродвейдегі алғашқы қойылым туралы Максвелл Андерсон мен мырза Вейлдің "әдеби өнер туындысын" театрға көшіруде "көзге түсетін қиындықтарға" тап болғанын жазды, және кейде "романның терең мағынасы мен көркемдігін толықты жеткізе алмаған". Романмен таныс емес адамдар "осы трагедиялық оқиғаның ішіндегі күштерді" толыққанды бағалай алмайды деп атап өтті. Андерсоннің "дәмі мен адалдығын" жоғары бағалап, соңғы сахнаны "көңілге терең әсер ететін" деп сипаттады. Роберт Гарланд, American журналында жазғанда, "Пэтонның кітабының әдемілігі мен қарапайымдығы көбінесе көрінбейді" деді. Ал Аткинсон, музыка романның әсерін күшейте түседі деп сақты: "Міне, театр ең есте қаларлық сыйлықтарымен келді. Бұрын мырза Вейл театрға тамаша музыкалар сыйлаған. Бірақ оның шығармаларының арасында осы бай оркестрлік ән музыкасы сияқты көркем әуенді ештеңе есіме түспейді. Бұл музыка, мырза Патон романына салған оның қайырымдылығымен толы. Музыка терең, драмалық және әдемі."