Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ит тұқымы
Dog breed
Американдық Кеннел Клубының (AKC) Ньюфаундленд стандарты бойынша түстері – қара, қоңыр, сұр және ақ-қара (кейде Ландсиер деп аталады). Басқа түстер де кездесуі мүмкін, бірақ олар сирек немесе құнды саналмайды. Кеннел клубы (KC) тек қара, қоңыр және ақ/қара түсті қабылдайды; ал Канадалық Кеннел клубы (CKC) тек қара және ақ/қара түсті қабылдайды. "Ландсиер" өрнегі – суретші сэр Эдвин Генри Ландсиердің құрметіне аталған, ол осы тұқымды көптеген суреттерінде бейнелеген. Халықаралық кинологиялық федерация (FCI) ECT Landseer ("Еуропалық континенталды тип") жеке тұқым деп есептейді. Бұл – қара белгілері бар, биік және жіңішке денелі ақ ит, ол Ньюфаундлендпен будандастырылмаған.
The American Kennel Club (AKC) standard colours of the Newfoundland are black, brown, grey, and white and black (sometimes referred to as a Landseer). Other colours are possible but are not considered rare or more valuable. The Kennel Club (KC) permits only black, brown, and white/black; the Canadian Kennel Club (CKC) permits only black and white/black. The "Landseer" pattern is named after the artist, Sir Edwin Henry Landseer, who featured them in many of his paintings. Fédération Cynologique Internationale (FCI) consider the ECT Landseer ("European Continental Type") to be a separate breed. It is a taller, more narrow white dog with black markings not bred with a Newfoundland.
Денсаулық
Ұлыбританиядағы тұқымдық клуб мүшелері арасында жүргізілген сараптамада Ньюфаундлендтің орташа өмір сүру ұзақтығы 9,67 жыл екені анықталды. Өлімнің ең көп кездесетін себебі – қатерлі ісік, ол өлімнің 27% құрады. Ньюфаундлендке тән бірнеше жағдайлар бар: акралды жалау дерматиті, аллергиялық тері аурулары, гипотиреоз, ихтиоз және бастапқы себорея. АҚШ-тағы ветеринариялық клиникаға бару туралы мәліметтерді зерттеу Ньюфаундлендтің кеңейтілген кардиомиопатияға бейім екенін көрсетті, яғни иттердің 1,3%-ы осы ауруға шалдыққан. Швециядағы зерттеуде ДКМ-і бар Ньюфаундлендтердің 16%-ында қарыншалық эктопия анықталды. Англиядағы зерттеуде DCM-і бар Ньюфаундлендтердің 77%-ында жүрекшелік фибрилляция болды. Солтүстік Америкадағы 27 ветеринариялық оқу ауруханасына ұсынылған миллионнан астам жағдайды қарастырған американдық зерттеу Ньюфаундлендтің иттің жамбас дисплазиясына ең бейім екенін анықтады, бұл жағдай иттердің 17,16%-ында кездеседі, ал жалпы көрсеткіш 3,52% құрайды. Осы зерттеуде Ньюфаундлендтің бас сүйегінің круциаттық байланысының жетіспеушілігі (CCLD) ең көп таралғаны анықталды, ол иттердің 8,9%-ында кездеседі, ал жалпы көрсеткіш 2,55% болды. Екі жағдайдың да анықталған иттер арасында Ньюфаундлендтің жамбас дисплазиясы және CCLD-нің таралу деңгейі ең жоғары болды – 2,86%, жалпы көрсеткіш 0,3% болғанмен салыстырғанда. Екінші американдық зерттеуде 2 жастан асқан иттердің 1 миллион 250 мыңнан астам жамбас және шынтақ тексеру нәтижелері бойынша жамбас дисплазиясының көрсеткіші 24,8% болды (бұл зерттеудегі ең жоғары көрсеткіш), ал шынтақ дисплазиясы 22,7% құрады. Ньюфаундленд асқазанның кеңеюі және бұрылуы (GDV) ауруына бейім. Ұлыбританиядағы тұқымдық клуб мүшелері арасында жүргізілген сараптамада Ньюфаундлендтің өлімдерінің 10%-ы GDV-ге байланысты болды, ал жалпы көрсеткіш 2,5% болды. Алайда, зерттеудің ерікті негізде жүргізілуі және үлкен емес үлгі көлемі салдарынан бұрыс деректер болуы мүмкін екені атап өтілуі керек. Ньюфаундленд бастапқыда Ньюфаундлендтегі балықшылар үшін жұмыс иті ретінде өсіріліп, қолданылған. 1880 жылдардың басында Ирландия мен Англиядан келген балықшылар мен зерттеушілер Ньюфаундлендтің Гранд Банкіне сапар шекті, онда олар екі түрлі жұмыс итін сипаттады. Бірі – ірі денелі, ұзын жүнді, ал екіншісі – орташа денелі, сергелек, қысқа жүнді су иті. Ірі тұқым үлкен Ньюфаундленд немесе жай ғана Ньюфаундленд деп аталды. Кіші тұқым кішірек Ньюфаундленд немесе Сент-Джонс су иті деп аталды. Сент-Джонс су иті қазіргі ретриверлердің негізін қалаушы тұқым болып табылады. Екі тұқым да балық аулау үшін жұмыс иті ретінде қолданылды, ал Үлкен Ньюфаундленд сонымен қатар арбалар мен басқа да жабдықтарды тарту үшін пайдаланылды. Сондай-ақ, аралда өмір сүрген алғашқы Ньюфаундленд кішірек болған деген болжам бар; теория бойынша, кішірек жергілікті тұқым ағылшыздарға сатылғанда мастифтермен шағылыстырылып, нәтижесінде бүгінгі таңда Ньюфаундленд деп білетін тұқым пайда болды.
A survey in the UK of breed club members found the Newfoundland to have an average life expectancy of 9.67 years. The most common cause of death was cancer at 27% of deaths. Several conditions the Newfoundland is predisposed to include: acral lick dermatitis, allergic skin disease, hypothyroidism, ichthyosis, and primary seborrhoea. A study of referrals to a veterinary clinic in the US found the Newfoundland to be predisposed to dilated cardiomyopathy, with 1.3% of dogs having the condition. A Swedish study found 16% of Newfoundlands with DCM to have ventricular ectopy. An English study found 77% of Newfoundlands with DCM to have atrial fibrillation. An American study reviewing over a million cases presented to 27 veterinary teaching hospitals in North America found the Newfoundland to be the most prediposed to canine hip dysplasia, with 17.16% of dogs having the condition compared to 3.52% overall. This same study found the Newfoundland to also have the highest prevalence of cranial cruciate ligament deficiency (CCLD) with 8.9% of dogs having the condition compared to an overall rate of 2.55%. For dogs diagnosed with both conditions the Newfoundland once again had the highest prevalence with 2.86% having both hip dysplasia and CCLD compared to 0.3% overall. Another American study of over a million and a quarter of a million hip and elbow evaluation records in dogs over the age of 2 years found a prevalence of 24.8% for hip dysplasia — the highest in the study — and 22.7% for elbow dysplasia. The Newfoundland is predisposed to gastric dilation volvulus (GDV). In a survey of breed club members in the UK it was found that 10% of Newfoundland deaths were due to GDV compared to the overall rate of 2.5% Although it should be noted the study reported bias due to its voluntary nature and small sample size. The Newfoundland was originally bred and used as a working dog for fishermen in Newfoundland. In the early 1880s, fishermen and explorers from Ireland and England travelled to the Grand Banks of Newfoundland, where they described two main types of working dogs. One was heavily built, large with a longish coat, and the other medium sized in build – an active, smooth coated water dog. The heavier breed was known as the greater Newfoundland, or Newfoundland. The smaller breed was known as the lesser Newfoundland, or St. John's water dog. The St. John's water dog became the founding breed of modern retrievers. Both breeds were used as working dogs to pull fishnets, with the Greater Newfoundland also being used to haul carts and other equipment. It has also been proposed that the original Newfoundland that lived on the island was smaller; in theory, the smaller landrace was bred with mastiffs when sold to the English, and the English version was popularized to become what is thought of as a Newfoundland today.
Беделі
Бұл тұқымның жұмыстық қызметі әртүрлі болды. Жаңафаундлендтердің қаһармандықтары мен өмір сақтап қалудағы батылдықтары туралы көптеген әңгімелер айтылған. Соңғы екі ғасыр бойы бұл көптеген суретшілерді шабыттандырып, олар иттерді сурет, тас, қола және фарфордан жасалған мүсіндерде бейнелеген. Бір танымал ньюфаундлендтің аты – Сейман, ол адамзат тарихындағы ең көп сапар шеккен иттердің бірі. Ол американдық саяхатшылар Льюис пен Кларкпен Миссисипиден Тынық мұхитына және кері жолға үш жылдық сапарларында бірге болған. Оның мүсіні Льюис пен Кларк ескерткіштерінің көптеген түрлерінде кездеседі. Ол туралы көптеген балалар кітаптары жазылған. Бұл тұқым 1914 жылға дейін және 1939 жылға дейін Ұлыбританияда гүлденді, бірақ соғыс кезеңіндегі шектеулер оның санын қатты азайтты. 1950 жылдан бері олардың саны мен танымалдылығы тұрақты түрде өсіп келеді, бірақ Ньюфаундлендтің үлкен денесі мен лай мен суға деген құштарлығы оны көптеген отбасылар үшін үй жануары ретінде ұстауға қолайсыз етеді.
The breed's working role was varied. Many tales have been told of the courage displayed by Newfoundlands in adventuring and lifesaving exploits. Over the last two centuries, this has inspired a number of artists, who have portrayed the dogs in paint, stone, bronze, and porcelain. One famous Newfoundland was named Seaman, one of the most traveled dogs in human history, who accompanied American explorers Lewis and Clark on their expedition from the Mississippi to the Pacific and back, a journey that took three years. A statue of him is included in many Lewis and Clark monuments. Many children's books have been written about him. The breed prospered in the United Kingdom, until 1914 and again in 1939, when its numbers were almost fatally depleted by wartime restrictions. Since the 1950s there has been a steady increase in numbers and popularity, despite the fact that the Newfoundland's great size and fondness for mud and water makes it unsuitable as a pet for many households.
Судағы құтқару
2006 жылдың 3 желтоқсанында Discovery Channel телеарнасының American Kennel Club Eukanuba National Championship жарысын көрсетудің екінші күнінде жүргізуші Боб Гоэн Ньюфаундлендтердің адамдарды судан құтқаруға өте жоғары бейімділігі бар екенін мәлімдеді. Гоэн Ньюфаундлендтің бір ғана иті 63 кеме апаттан зардап шеккен теңізшіні құтқаруға көмектескенін айтты. Бүгінде АҚШ-тағы кіндік клубтар Ньюфаундлендті құтқару көрсетулерін өткізеді және даладағы оқулар ұйымдастырады. Сент-Джонс портындағы көптеген кеме саяхаттарында жергілікті әсемдік үшін де, жолаушылардың қауіпсіздігі үшін де иттер болады. 1815 жылы Наполеон Бонапартты құтқарып қалған аты белгісіз Ньюфаундленд болған деседі. Ол Эльба аралынан жер аударылғаннан кейін қашып бара жатқанда, қатты теңіз Наполеонды суға құлатты. Балықшының иті теңізге секіріп, Наполеон қауіпсіз жерге жеткенше оны су бетінде ұстады. 1828 жылы Isle aux Morts аралынан Энн Харви, оның әкесі, ағасы және Ньюфаундлендтен келген Hairyman атты ит 160-тан астам ирланд иммигрантын Despatch бригінің апатынан құтқарды. 1881 жылы Австралияның Мельбурн қаласында Ньюфаундлендтен келген Nelson атты ит 15 қараша күні түнде Swanston көшесінде су тасқынынан ағысып кеткен такси жүргізушісі Томас Браунды құтқаруға көмектесті. Nelson не болғаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның аты жазылған мыс мойлық сақталған және құтқарудан кейін 130 жыл өткен соң Австралияның Ұлттық мұражайына қосылды және қазір Ұлттық тарихи жинақтың бөлігі болып табылады. 20 ғасырдың басында Ньюфаундленд болған деп есептелетін ит SS Ethie кемесіндегі 92 адамды құтқарды, ол Ньюфаундленд түбегінің солтүстігіндегі қырауда сүзіп кеткен. Ит палубадан лақтырылған арқанды судан алып, жағада күтіп тұрған адамдарға жеткізді. Арқанға breeches buoy бекітілді және кемедегілердің барлығы, тіпті пошта сөмкесіндегі нәресте де жағаға өтті. Кеменің қиындылары әлі де Gros Morne ұлттық саябағында көрініп тұр. E.J. Pratt-тың "Carlo" атты өлеңі, 1920 жылғы қараша айындағы Canadian Forum журналында осы итқа арналған. 1995 жылы 10 айлық Boo атты Ньюфаундленд Солтүстік Калифорниядағы Yuba өзенінде суға батып бара жатқан есту қабілеті бұзылған ер адамды құтқарды. Ер адам алтын іздеу кезінде өзенге құлап түсті. Boo иесімен бірге өзен бойымен келе жатқанда, күресіп жатқан ер адамды байқады. Ньюфаундленд дереу өзенге секіріп, суға батып бара жатқан ер адамды қолынан ұстап, қауіпсіз жерге жеткізді. Ньюфаундлендті өсіруші Janice Anderson-ның айтуынша, Boo судан құтқару бойынша ешқандай жаттығудан өткен жоқ. 2007 жылы BBC мақаласында Ньюфаундлендтердің құтқаруға немесе өмірді сақтауға қабілетіне қосымша дәлелдер келтірілді.
During the Discovery Channel's second day of coverage of the American Kennel Club Eukanuba National Championship on December 3, 2006, anchor Bob Goen reported that Newfoundlands exhibit a very strong propensity to rescue people from water. Goen stated that one Newfoundland alone aided the rescue of 63 shipwrecked sailors. Today, kennel clubs across the United States host Newfoundland Rescue Demonstrations, as well as offering classes in the field. Many harbour boat tours in St John's have a dog on board for local charm as well as for passenger safety. An unnamed Newfoundland is credited for saving Napoleon Bonaparte in 1815. During his famous escape from exile on the island of Elba, rough seas knocked Napoleon overboard. A fisherman's dog jumped into the sea, and kept Napoleon afloat until he could reach safety. In 1828, Ann Harvey of Isle aux Morts, her father, her brother, and a Newfoundland named Hairyman saved over 160 Irish immigrants from the wreck of the brig Despatch. In 1881 in Melbourne, Australia, a Newfoundland named Nelson helped rescue Thomas Brown, a cab driver who was swept away by flood waters in Swanston Street on the night of November 15. While little is known about what became of Nelson, a copper dog collar engraved with his name has survived and 130 years after the rescue it was acquired by the National Museum of Australia and is now part of the National Historical Collection. In the early 20th century, a dog that is thought to have been a Newfoundland saved 92 people who were on the SS Ethie which was wrecked off of the Northern Peninsula of Newfoundland during a blizzard. The dog retrieved a rope thrown out into the turbulent waters by those on deck, and brought the rope to shore to people waiting on the beach. A breeches buoy was attached to the rope, and all those aboard the ship were able to get across to the shore including an infant in a mailbag. Wreckage of the ship can still be seen in Gros Morne National Park. E. J. Pratt's poem "Carlo", in the November 1920 issue of the Canadian Forum, commemorates this dog. In 1995, a 10 month old Newfoundland named Boo saved a hearing impaired man from drowning in the Yuba River in Northern California. The man fell into the river while dredging for gold. Boo noticed the struggling man as he and his owner were walking along the river. The Newfoundland instinctively dove into the river, took the drowning man by the arm, and brought him to safety. According to Janice Anderson, the Newfoundland's breeder, Boo had received no formal training in water rescue. Further evidence of Newfoundlands' ability to rescue or support life saving activities was cited in a 2007 article by the BBC.
Басқа тұқымдармен туыстық қатынасы
Ньюфаундленд мастифтер мен Молоссер типті иттермен, мысалы, Сент-Бернард пен ағылшын мастифтерімен көптеген физикалық ерекшеліктерді бөліседі, оның ішінде мықты аяқтар, өте кең мұрынды алып бас, бұқа сияқты қалың мойын және өте күшті сүйек құрылымы. Көптеген Сент-Бернардтардың тегінде Ньюфаундлендтер кездеседі. 18 ғасырда, індеттен қоршалып қалған кезде Ньюфаундлендтер Сент-Бернард тұқымын құтқару үшін әкелінді және енгізілді. Олар Ұлы Пиренейлер сияқты мал күзетуші иттерге тән көптеген қасиеттерді де бөліседі. Күштілігіне байланысты Ньюфаундлендтер Леонбергер тұқымының негізін құрады (ол суда құтқару ісінде өте жақсы нәтижелер көрсетті және осы мақсатта Канада үкіметімен импортталды); сондай-ақ, қазір жойылған Мәскеу су итінің құрылуына қатысты, ол Ресей мемлекеттік кенелдің өмірді сақтап қалатын ит жасауға жасаған сәтсіз әрекеті болды – Кавказдық овчаркамен жасалған сәттісіз будандастыру нәтижесінде құтқарудан гөрі шабуға бейім ит туды.
The Newfoundland shares many physical traits with mastiffs and Molosser type dogs, such as the St. Bernard and English Mastiff, including stout legs, massive heads with very broad snouts, a thick bull like neck, and a very sturdy bone structure. Many St. Bernards have Newfoundlands in their ancestry. Newfoundlands were brought and introduced to the St. Bernard breed in the 18th century when the population was threatened by an epidemic of canine distemper. They share many characteristics of many livestock guardian dog breeds, such as the Great Pyrenees. Because of their strength, Newfoundlands were part of the foundation stock of the Leonberger (which excelled at water rescue and was imported by the Canadian government for that purpose); and the now extinct Moscow Water Dog, a failed attempt at creating a lifesaving dog by the Russian state kennel—the unfortunate outcross with the Caucasian Shepherd Dog begat a dog more adept at biting than rescuing.
Керемет ит Наполеон
Танымал қара түстес Ньюфаундленд 1862 жылдан бастап Ван Харенің сиқырлы циркінде жұлдыздық тартымдылық ретінде және одан кейін көптеген жылдар бойы Англияның алғашқы цирк қойылымдарының бірінде, Еуропаны аралап жүрді. Цирктегі ит "Мың гвинеялық Наполеон" немесе "Ғажайып Наполеон" деп аталды. Цирк иесі Г. Ван Хэр басқа Ньюфаундленд итттерін жокей киімдерін киген бабуиндермен бірге тікұшақпен жүгіруге үйретті. Дегенмен, оның "шебер иті" Наполеон оның сүйіктісі болды және Сиқырлы циркке ерекше мән берді. Наполеон адамдармен секіруде, аттың үстінен секіруде және музыкамен билеуде жарысқа түсті. Ғажайып Наполеон 1862 жылдың 4 сәуірінде Павильон театрында дебют жасағаннан бастап Лондонның өте танымал артисіне айналды және көп жылдардан кейін цирк жаттығулары кезінде сырғанап құлап, ерте қайтыс болды. Оның даңқының шарықталу кезінде оның өнері Лондонның "Illustrated Sporting News" және "Theatrical and Musical Review" басылымдарында былай деп сипатталды: "Оның қойылымының мазмұны: Ол өзінің және Уэльс принцінің есімін әріптермен жазады; ал одан оның Ең Көктемдік Мажарлығы туралы не ойлайтынын сұрағанда, ол «Құдай патшайымды сақтасын» деген сөздерді құрастырады. Ол кез келген мырзамен карта ойнайды және шеберлікпен үш карталы трюк жасап, иесі оған 100:1 тігіс тігеді. Сондай-ақ, Робин стиліндегі «Жоғалу». Ол цирктегі трюктерді ат сияқты орындайды, en liberté, музыкамен испандық серуенін орындайды, сондай-ақ жолақтардан, шарлардан секіріп, көптеген қызықты трюктер жасайды». Наполеон ғажайып иті 12 жасында қайтыс болғанда, оның өлімі туралы көптеген британдық газеттерде хабарланды, соның ішінде Шеффилд Daily Telegraph газеті 1868 жылдың 5 мамырында осы оқиғаны былай деп жазды: «ТӨРТ АЯҚТЫ КӨРКЕМСУАР ӨЛІМІ. Ван Хардың әйгілі иті Наполеон, «Шебер ит» деп аталған, өткен 24-ші күні он екі жасында қайтыс болды. Ол Ньюфаундленд тұқымының көрнекті өкілі болды (салмағы шамамен 200 фунт) және алғашқы Ауыл шаруашылығы залының иттер көрмесінде жүлде алды. Оның әдемі сымбаты мен пропорционалдығынан басқа, ол бұрын-соңды болмаған ең ақылды және жақсы оқытылған жануар болды. Қазір оны белгілі ғалым Эдвин Уорд мырза сақтап, әдемілеп безендіруде. — Era».
A famous all black Newfoundland performed as the star attraction in Van Hare's Magic Circus from 1862 and for many years thereafter in one of England's founding circus acts, traveling throughout Europe. The circus dog was known as the "Thousand Guinea Dog Napoleon" or "Napoleon the Wonder Dog." The circus owner, G. Van Hare, trained other Newfoundland dogs to perform a steeplechase routine with baboons dressed up as jockeys to ride them. Nonetheless, his "wizard dog" Napoleon was his favourite and held a special position in the Magic Circus. Napoleon would compete at jumping against human rivals, leaping over horses from a springboard, and dancing to music. Napoleon the Wonder Dog became a wildly popular act in London from his debut at the Pavilion Theatre on April 4, 1862, and onward until his untimely death many years later when he slipped and fell during a circus practice session. At the peak of his fame, his performance was described in London's Illustrated Sporting News and Theatrical and Musical Review as follows: "Synopsis of his entertainment:— He spells his own name with letters, also that of the Prince of Wales; and when he is asked what he would say of her Most Gracious Majesty, he puts down letters to form 'God save the Queen.' He plays any gentleman a game of cards and performs the celebrated three card trick upon which his master backs him at 100 to 1. Also 'The Disappearance,' a la Robin. He performs in a circus the same as a trick horse, en liberté, giving the Spanish trot to music, also leaping over bars, through balloons, with numerous other tricks of a most interesting character." When Napoleon the Wonder Dog died at the age of 12 years old, his death was announced in a number of British newspapers, including the Sheffield Daily Telegraph, which mentioned the loss on May 5, 1868, as follows: "DEATH OF A CELEBRATED FOUR FOOTED ARTISTE. — Mr. Van Hare's renowned dog, Napoleon, designated 'The Wizard Dog,' died on 24th ult., aged twelve years. He was a noble specimen of the Newfoundland breed (weighing near 200 lbs.) for which he took the prize at the first Agricultural Hall Dog Show. Besides his magnificent appearance and symmetry, he was the most extraordinary sagacious and highly trained animal ever known. He is now being preserved and beautifully mounted by the celebrated naturalist, Mr. Edwin Ward. — Era."