Кіріспе

Француз аристократы, жазушы, заңгер және мемлекеттік қайраткер Франсуа Антуан, Империя графы (1756–1826) – Франция революциясы мен Империя кезіндегі француз жазушысы, заңгері және саясатшысы.

Ерте мансап

Ардеше провинциясындағы Сен-Жан-Шамбрде протестант отбасында дүниеге келген ол заң оқыды және әдебиетке талпынғаннан кейін Париж Парламентінің адвокаты болды. 1789 жылы ол Аннонай сенешаузесінің үшінші қабатынан Бас кеңеске депутат болып сайланды. 1789 жылдың 17 маусымында өзін Ұлттық Ассамблея деп жариялауға ықпал еткендердің бірі болды және бірнеше сөйлеген сөздерінде Бастилияға шабуыл жасауды және патша отбасын Парижге әкелуді қолдады (1789 жылдың қазаны). Бойси д’Англас Оңтүстік Францияда құпия сөз байласып отырған роялистерге қарсы қатаң шаралар қабылдауды талап етті және қаржылық мәселелер бойынша бірнеше памфлеттер жариялады. Заң шығарушы жиналыста ол Ардеш департаменті директориясының прокурор-синдигі қызметін атқарды.

Революция кезінде

Ұлттық конвенцияға сайланған ол орталықта, Ле-Мараиде, Луи XVI-ның ісін қарағанда, оны мемлекетке депортациялау тиімді деп табылғанға дейін қамауда ұстау туралы дауыс берді. Ол Лионға миссиямен жіберілді, Альп армиясын жабдықтаумен байланысты алаялықтарды тергеумен айналысты. Бойси д'Англас бірнеше Жирондистермен жақын болғанымен, 1793 жылғы 2 маусымда Франсуа Анрионың көтерілісінен кейін тұтқындалудан құтылды және Террор билігінің алғашқы кезеңдерінде Максимилиан Робеспьерді қолдаған бірнеше орталықшы депутаттардың бірі болды. Бірақ, ол Робеспьерге қарсы "Тау" мүшелерінің ықпалына ілігіп, оның қолдауы, сондай-ақ Мараидың басқа да бірнеше жетекшілерінің көмегімен Термидориялық реакцияның болуына мүмкіндік жасады. Бойси д'Англас кейіннен Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі болып сайланды және Парижді азық-түлікпен қамтамасыз етуді бақылауына берілді. Ол III жылдың 3 Вентоз (1795 жылғы ақпан) декретін қолдаған, дін бостандығын орнату туралы баяндама ұсынды. III жылдың Герминаль және Прериал айларындағы қиын күндерде ол батылдығымен көзге түсті. 12 Герминаль күні, III жылғы 12 Герминаль көтерілісі кезінде, ол трибунада азық-түлікпен жабдықтау туралы есеп оқып жатқанда, Конвент залына шабуыл жасалды; олар шегінген кезде ол үзілген жерден тыныш жалғастырды. 1 Прериал көтерілісі кезінде ол Конвентке төрағалық етіп, көтерілісшілердің қорлаулары мен қауіп-қатерлеріне қарамастан, өз орнында тұрды. Оған Жан Бертран Фероның басы сұғымда ұсынылғанда, ол оған эмоциясыз сәлемдеді.

Тізбе бойынша

Ол француз директориясын құрған III жылғы Конституцияны дайындаған комитеттің хатшысы болды; оның баяндамасында Террордың қайта оралуынан қаушады, ал "тирандық пен анархияның" жаңадан орнауына қарсы сақтық шаралары ретінде реакциялық шараларды ұсынады. Бұл есеп, оның 1795 жылғы 27 тамызда революциялық заңдардың қатаңдығын жеңілдету туралы жасаған ұсынысы, сондай-ақ патшалыққа көзқарасы күдікті деп саналған бірнеше париждік бөлімдерден алған мақтаулары, оның өзін ақтауына (1795 жылғы 15 қазанда) себеп болды. Бес жүздік кеңесінің мүшесі ретінде Бойси д'Англас өзі де патшалыққа бейімділікке күдік тудырды. Ол сол кезде басым көбінесе реакциялық болған баспасөздің толық еркіндігін қолдаған шара ұсынды, елге оралған эмигранттарды заңсыз деп жариялауға қарсылық білдірді, жер аударылған дін қызметкерлерін қорғап сөйледі және Директорияны сынады. Осының нәтижесінде, 18 Фруктидор төңкерісінен кейін ол дереу қуылды және Франция консулдығы орнағанға дейін Ұлыбританияда тұрды.

Кейінгі өмірі

1801 жылы ол Трибунат мүшесі, ал 1805 жылы Империя сенаторы аталды. 1814 жылы ол Наполеонның тақтан басқанын қолдады, осының арқасында Бірінші Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін Пирлер палатасына өкіл болып сайланды. Бірақ, «Жүз күн» кезеңінде ол Наполеонға қайта қызмет етуге көшті. Ватерлоо шайқасындағы жеңілістен және Наполеонның 1815 жылы тақтан басқанынан кейін Бойси д’Англас Уақытша үкімет тарапынан жіберілген бес комиссардың бірі болды. Олар Веллингтон герцогы мен принц Блюхермен бейбіт келісім шарттарын талқылауға тырысты. Екінші реставрация кезінде Людовик XVIII-ге адал болмағаны үшін ол қысқа мерзімге шеттетілді. Палатада ол әлі де баспасөз бостандығын қамтамасыз етуге ұмтылды – осы тақырыпта ол сөздерінің жинағын жариялады (Париж, 1817). Ол Франция институтының құрылған күнінен бастап мүшесі болды, ал 1816 жылы институт қайта ұйымдастырылғаннан кейін Académie des Inscriptions et Belles Lettres мүшесі аталды. 1819–1821 жылдары ол екі томдық «М. де Малешербтің өмірі мен ой-пікірлері» атты еңбегін жариялады.