Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1863–1953 жылдар аралығында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы протекторат.
1863–1953 protectorate in Southeast Asia
Камбоджаның француз протектораты (;) – Француз Индокитайы құрамындағы француз протектораты болған Камбоджа Корольдігін білдіреді. Бұл протекторат 1863 жылы Камбоджа королі Нородом өз елі үшін француз протекторатын орнатуды сұрағанда құрылды. Осы орайда Сиам (қазіргі Таиланд) Камбоджа үстінен жоғары билігінен бас тартып, Камбоджадағы француз протекторатын ресми мойындады. Камбоджа 1887 жылы Вьетнамдағы (Кохинхина, Анам және Тонкин) француз колониялары мен протектораттарымен бірге Француз Индокитайы одағына енді. 1946 жылы Камбоджаға Француз одағы шеңберінде өзін-өзі басқару құқығы берілді және 1949 жылы протекторат мәртебесі жойылды. Кейін Камбоджа тәуелсіздікке ие болды. 1953 жылдың 9 қарашасы тәуелсіздік күні ретінде тойланды.
The French protectorate of Cambodia (; ) refers to the Kingdom of Cambodia when it was a French protectorate within French Indochina, a collection of Southeast Asian protectorates within the French colonial empire. The protectorate was established in 1863 when the Cambodian King Norodom requested the establishment of a French protectorate over his country, meanwhile Siam (modern Thailand) renounced suzerainty over Cambodia and officially recognised the French protectorate on Cambodia. Cambodia was integrated into the French Indochina union in 1887 along with the French colonies and protectorates in Vietnam (Cochinchina, Annam and Tonkin). In 1946, Cambodia was granted self rule within the French Union and had its protectorate status abolished in 1949. Cambodia later gained its independence. The day was celebrated as independence day on 9 November 1953.
Француз билігінің басталуы
19 ғасырда Камбоджа корольдігі Сиам корольдігінің (Раттанакосин билігі) вассалды мемлекетіне айналды, ол батыс провинцияларын, соның ішінде Ангкорды да аннексиялады, ал Вьетнамның Нгуен әулетінің күшейіп келе жатқан ықпалы елдің шығыс бөлігіне қауіп төндірді. 1862 жылы Кочинкинада (қазіргі Оңтүстік Вьетнам) француз колониясын құрғаннан кейін Камбоджа королі Нородом өз патшалығына француз протекторатын орнатуды сұрады. Сол кезде Кочинкинаның колониялық губернаторы Пьер Пол де Ла Грандьер француз билігін бүкіл Вьетнамға тарату жоспарларын жүзеге асырып жатқан болатын және Камбоджаны Вьетнам мен Сиамдағы француз иеліктері арасындағы буферлік аймақ ретінде қарастырды. 1863 жылдың 11 тамызында Нородом өз патшалығына француз протекторатын мойындайтын шартқа қол қойды. Шарт бойынша Камбоджа монархиясы сақталуға рұқсат етілді, бірақ биліктің көп бөлігі Пномпеньде орналасқан резидент-генералға берілді. Франция Камбоджаның сыртқы және сауда қатынастарын басқарумен қатар, әскери қорғауды да қамтамасыз етуге міндетті болды. Кейіннен Франция Камбоджаның Баттамбанг провинциясын Сиамға бергеннен және Ангкорға тайлық бақылауды мойындағаннан кейін Сиам протекторатты мойындады.
During the 19th century, the kingdom of Cambodia had been reduced to a vassal state of the Kingdom of Siam (Rattanakosin rule) which had annexed its western provinces, including Angkor while growing influence from the Vietnamese Nguyễn dynasty threatened the eastern portion of the country. After the French establishment of a colony in Cochinchina (present day southern Vietnam) in 1862, King Norodom of Cambodia requested a French protectorate over his kingdom. At the time, Pierre Paul de La Grandière, colonial governor of Cochinchina, was carrying out plans to expand French rule over the whole of Vietnam and viewed Cambodia as a buffer between French possessions in Vietnam and Siam. On 11 August 1863, Norodom signed a treaty acknowledging a French protectorate over his kingdom. Under the treaty, the Cambodian monarchy was allowed to remain, but power was largely vested in a resident general to be housed in Phnom Penh. France was also to be in charge of Cambodia's foreign and trade relations as well as provide military protection. Siam later recognised the protectorate after France ceded the Cambodian province of Battambang and recognised Thai control of Angkor.
Француз отаршылдық билігі
Бүкіл Француз Индокитайының генерал-губернаторының резиденциясы 1902 жылы астана Ханойға көшкенге дейін Сайгонда орналасқан. Камбоджа Француз Индокитайының құрамындағы протекторат болғандықтан, Камбоджаның Резидент-генералы (Résident Supérieur) басқарды, оны тікелей Париждегі Теңіз және Колониялар министрлігі тағайындады. Резидент-генералға өз кезегінде Батамбанг, Пурсат, Одонг және Сием Рип сияқты провинциялық орталықтардағы резиденттер немесе жергілікті губернаторлар көмектесті. Астана Пномпень тікелей Резидент-генералдың басқаруында болды.
The seat of the Governor General for the whole of French Indochina was based in Saigon until the capital moved to Hanoi in 1902. Cambodia, being a constituent protectorate of French Indochina, was governed by the Résident Supérieur (Resident General) for Cambodia, who was directly appointed by the Ministry of Marine and Colonies in Paris. The Resident General was in turn assisted by Residents, or local governors, who were posted in all the provincial centres, such as, Battambang, Pursat, Odong, and Siem Reap. Phnom Penh, the capital, was under the direct administration of the Resident General.
1885 жылғы көтеріліс
Француз үкімшілігінің алғашқы онжылдықтары Камбоджа саясатына көптеген реформалар әкелді, мысалы, монархтың билігін шектеу және құлдықты жою. 1884 жылы Кохинхинаның губернаторы Шарль Антуан Франсуа Томсон Пномпеньдегі патша сарайына шағын күш жіберіп, монархты құлатуға және Камбоджаны толық француз бақылауына алуға тырысты. Бұл әрекет толыққанды нәтиже бермеді, себебі француз Индокитайының генерал-губернаторы камбоджалықтармен қақтығысқа түсу мүмкіндігінен қорқып, толық отарлауға жол бермеді. Монархтың билігі тек номиналды деңгейге дейін төмендетілді. 1885 жылы Си Вота, Нородомның жартылай бауыры және таққа талапкер, Сиамдағы жер аударылыстан оралғаннан кейін француздықтар қолдаған Нородомды құлату мақсатымен көтеріліс ұйымдастырды. Нородом мен француз билігінің қарсыластарынан қолдау жинаған Си Вота Камбоджаның орманды аймақтарында және Кампот қаласында қарсылық қозғалысын басқарды, онда Окнах Кралахом "Конг" басшылық етті. Кейін француз әскерлері Нородомға Си Вотаны жеңуге көмектесті, бұл үшін камбоджалық халқының қаруын алып қою және резидент-генералды протектораттың жоғары билігі ретінде мойындау туралы келісімге қол жеткізілді. 1897 жылы биліктегі резидент-генерал Парижге Камбоджаның қазіргі королі Нородом билік етуге жарамсыз екенін хабарлады және салық жинау, жарлықтар шығару, тіпті патшалық шенеуніктерді тағайындау және тәж мұрагерін таңдау үшін корольдің өкілеттіктерін алуға рұқсат сұрады. Осыдан бастап Нородом және Камбоджаның болашақ корольдері тек Камбоджадағы буддизм дінінің қамқоршыларына айналды, бірақ шаруалар оларды әлі де құдай-корольдер деп есептеді. Қалған барлық билік резидент-генерал мен отарлық бюрократияның қолында болды. Бұл бюрократия көбінесе француз шенеуніктерінен құралды, ал үкіметке еркін қатысуға рұқсат етілген жалғыз азиялықтар – Вьетнамдықтар болды, олар Индокитай одағында үстем азиялықтар ретінде қарастырылды. 1904 жылы король Нородом қайтыс болды және француздар тақты Нородомның ұлдарына емес, оның бауыры Сисоватқа берді. Сисоваттың әулеті Нородомның әулетіне қарағанда француз билігіне көбірек мойынсұнып, ұлтшылдық көзқарастардан алыс болды. Сондай-ақ, Нородом француз билігіне қарсы Камбоджадағы үнемі болатын көтерілістерге жауапты деп есептелді. Тағы бір себеп – Нородомның сүйікті ұлы, ханзада Юкантор, таққа отыруы тиіс деп ойлаған, Еуропаға сапары барысында француз отаршылдығының қатыгездігі туралы халық арасында пікір тудырды. Франция 1902 және 1904 жылдары Сиаммен жасасқан келісімдер арқылы Камбоджаға бақылауын күшейтіп, протектораттың аумағын кеңейтті. Бұл келісімдер Камбоджаға Преа Вихер және Чампасак провинцияларын қосты және Францияға Басак өзенін толық бақылауға беруге мүмкіндік берді. Камбоджаның Стунг Трен провинциясына тарихи құқығы болғанға дейін, 1904 жылы Камбоджа Чампасакты Сиамға беріп, француз Лаосынан Стунг Тренді алды. Кейін Франция мен Сиам арасындағы Баттамбанг және Сием Рип провинциялары үшін аумақтық даулар 1904 жылы Францияның Трат провинциясын аннексиялауына әкелді. Франция мен Сиам 1907 жылғы франко-сиамдық келісім негізінде аумақтық алмасуға келісті. Осы келісімге сәйкес француздар 18 ғасырдың соңына дейін Камбоджаның аумағы болған Баттамбанг және Сием Рип провинцияларын алды. Бұл провинцияларды иелену Францияның Индокитайдағы аумақтық кеңеюінің соңғы кезеңі болды, себебі Сиам аймақтағы британдықтармен ынтымақтастыққа түсті, олар француздықтардың бақылаусыз кеңеюінен және Сиамды бақылауынан қорқып, Индокитайдағы күштер тепе-теңдігін бұзуы мүмкін деп санады.
The first decades of French rule in Cambodia included numerous reforms into Cambodian politics, such as the reduction of the monarch's power and abolition of slavery. In 1884, the governor of Cochinchina, Charles Antoine François Thomson, attempted to overthrow the monarch and establish full French control over Cambodia by sending a small force to the royal palace in Phnom Penh. The movement was only slightly successful as the governor general of French Indochina prevented full colonisation due to possible conflicts with Cambodians and the monarch's power was reduced to that of a figurehead. In 1885, Si Votha, half brother of Norodom and contender for the throne, led a rebellion to dispose of the French backed Norodom after coming back from exile in Siam. Gathering support from opposers of Norodom and the French, Si Votha led a rebellion that was primarily concentrated in the jungles of Cambodia and the city of Kampot where Oknha Kralahom "Kong" led the resistance. French forces later aided Norodom to defeat Si Votha under agreements that the Cambodian population be disarmed and acknowledge the resident general as the highest power in the protectorate. In 1897, the ruling Resident General complained to Paris that the current king of Cambodia, King Norodom was no longer fit to rule and asked for permission to assume the king's powers to collect taxes, issue decrees, and even appoint royal officials and choose crown princes. From that time, Norodom and the future kings of Cambodia were figureheads and merely were patrons of the Buddhist religion in Cambodia, though they were still viewed as god kings by the peasant population. All other power was in the hands of the Resident General and the colonial bureaucracy. This bureaucracy was formed mostly of French officials, and the only Asians freely permitted to participate in government were ethnic Vietnamese, who were viewed as the dominant Asians in the Indochinese Union. In 1904, King Norodom died and rather than pass the throne on to Norodom's sons, the French passed the succession to Norodom's brother Sisowath, whose branch of the royal family was less nationalistic and more submissive to French rule than Norodom's. Likewise, Norodom was viewed as responsible for the constant Cambodian revolts against French rule. Another reason was that Norodom's favourite son, whom he wanted to succeed him as king, Prince Yukanthor, had, on one of his trips to Europe, stirred up public opinion about French colonial brutalities in occupied Cambodia. France later tightened its control over Cambodia while expanding the protectorate's territory in 1902 and 1904 through treaties with Siam, which added Preah Vihear Province and Champasak Province to Cambodia and gave France full control over the Bassac River respectively. Prior to Cambodia's historical claim over Stung Treng Province, in 1904 an exchange occurred wherein Cambodia ceded Champasak and obtained Stung Treng from French Laos. Later territorial disputes between France and Siam over Battambang and Siem Reap Provinces led to the accidental French annexation of Trat Province in 1904. Both France and Siam agreed to do a territorial exchange based on the Franco Siamese treaty of 1907. From this, the French gained the provinces of Battambang and Siem Reap, originally Cambodian territory until the latter part of the 18th century. The acquirement of these provinces would be the last phase of French territorial expansion in Indochina as Siam would later co operate with the British in the region, who feared uncontrolled French expansion and control of Siam would upset the balance of powers in Indochina.
Француз отаршылдығы кезінде экономика
Бастапқыда Францияның маңызды Виетнам колониялары мен Сиам арасындағы буферлік аймақ ретінде қызмет еткен Камбоджа, бастапқыда экономикалық тұрғыдан маңызды аймақ деп қарастырылмаған. Колониялық үкіметтің бюджеті бастапқыда Камбоджадағы салық жиналымдарына негізделген, ал камбоджалықтар Индокитайдағы француз колонияларының арасында жан басына шаққанда ең жоғары салық төледі. Француз үкіметінің алғашқы жылдарында Камбоджадағы нашар және кейде тұрақсыз басқару, инфрақұрылым мен қала құрылысының Вьетнамға қарағанда әлдеқайда баяу дамуына және ауылдардағы дәстүрлі әлеуметтік құрылымдардың сақталуына себеп болды. Француз автомобиль өнеркәсібінің өсуімен бірге, Кочинчина мен Анамдағыдай резеңке плантациялары француз инвесторларымен салынып, басқарылды. 1920 жылдары жүгері мен мақта дақылдары да өсірілгендіктен экономикалық әртараптандыру жалғасты. Экономикалық өсім мен инвестицияларға қарамастан, камбоджалықтар жоғары салық төлеуді жалғастырды және 1916 жылы салықты төмендетуді талап ететін наразылықтар болды. Француз үкіметі кезінде инфрақұрылым мен қоғамдық жұмыстар дамыды, Камбоджа аумағында жолдар мен теміржолдар салынды. Ең маңыздысы, Пномпеньді Таиланд шекарасындағы Баттамбангпен байланыстыратын теміржол салынды. Кейіннен өнеркәсіп дамыды, бірақ ол негізінен жергілікті тұтынуға немесе экспортқа шикізатты өңдеуге бағытталған. Жақын маңдағы Британдық Бирма мен Британдық Малайядағыдай, француз дискриминациясының салдарынан камбоджалықтардың маңызды экономикалық лауазымдарға тағайындалуына кедергі келтірілді, сондықтан шетелдіктер экономиканың жұмыс күшіне басымдық берді. Көптеген вьетнамдықтар резеңке плантацияларында жұмыс істеу үшін тартылды, ал кейінірек иммигранттар балықшылар мен кәсіпкерлер ретінде отарлық экономикада маңызды рөл атқарды. Қытайлық камбоджалықтар негізінен саудамен айналысып тұрды, бірақ жоғары лауазымдар француздарға берілді.
Originally serving as a buffer territory for France between its more important Vietnamese colonies and Siam, Cambodia was not initially seen as an economically important area. The colonial government's budget originally relied largely on tax collections in Cambodia as its main source of revenue, and Cambodians paid the highest taxes per capita among the French colonies in Indochina. Poor and sometimes unstable administration in the early years of French rule in Cambodia meant infrastructure and urbanisation grew at a much lesser rate than in Vietnam and traditional social structures in villages still remained. As the French automobile industry grew, rubber plantations like the ones already in Cochinchina and Annam were built and run by French investors. Economic diversification continued throughout the 1920s, when corn and cotton crops were also grown. Despite economic expansion and investment, Cambodians still continued to pay high taxes and in 1916, protests broke out demanding for tax cuts. Infrastructure and public works were also developed under French rule, and roads and railroads were constructed in Cambodian territory. Most notably, a railway connected Phnom Penh with Battambang on the Thai border. Industry was later developed but was primarily designed to process raw materials for local use or for export. As in nearby British Burma and British Malaya, foreigners dominated the work force of the economy due to French discrimination against the Cambodians from holding important economic positions. Many Vietnamese were recruited to work on rubber plantations and later immigrants played key roles in the colonial economy as fisherman and businessmen. Chinese Cambodians continued to be largely involved in commerce but higher positions were given to the French.
Кхмерлік ұлтшылдықтың пайда болуы
Вьетнамнан өзгеше, Камбоджа ұлтшылдығы француз үкімдігінің көп бөлігінде, көбінесе білім берудің аздығынан салыстырмалы түрде үнсіз қалды, бұл сауаттылық деңгейінің төмендігіне және Вьетнамдағыдай ұлтшылдық қозғалыстардың қалыптасуына кедерес келтірді. Дегенмен, француз білімі алған камбоджалық элита арасында демократия және өздік басқару туралы батыстық идеялар, сондай-ақ Ангкор-Ват сияқты ескерткіштерді француздықтардың қалпына келтіруі Камбоджаның бұрынғы қуатты мәртебесі туралы мақтаныш пен сезімділікке оянды. Білім беру саласында камбоджалық студенттердің арасында азшылық құраған вьетнамдықтардың артықшылықтарына наразылық күшейді. 1936 жылы Сон Нгок Тхань мен Пак Чоюн «Нагараватта» (Notre cité) газетін француз тілінде антиколониалдық және кейде вьетнамдықтарға қарсы бағытталған басылым ретінде шығара бастады. 1940 жылы Таиландтағы камбоджалықтар арасында ұсақ тәуелсіздік қозғалыстары, әсіресе Кхмер Иссарак қозғалысы, өздерінің отанында әрекет етсе, жазаланамыз деп қорқып, дамуға көшті.
Unlike in Vietnam, Cambodian nationalism remained relatively quiet during much of French rule mostly due to lesser education influence, which caused literacy rates remain low and prevented nationalist movements like those taking place in Vietnam. However, among the French educated Cambodian elite, the Western ideas of democracy and self rule as well as French restoration of monuments such as Angkor Wat created a sense of pride and awareness of Cambodia's once powerful status in the past. In education, there was also growing resentment among Cambodian students of the minority Vietnamese holding a more favoured status. In 1936, Son Ngoc Thanh and Pach Choeun began publishing Nagaravatta (Notre cité) as a French language anti colonial and at times, anti Vietnamese newspaper. Minor independence movements, especially the Khmer Issarak, began to develop in 1940 among Cambodians in Thailand, who feared that their actions would have led to punishment if they had operated in their homeland.
Камбоджадағы Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы Францияның құлауынан кейін Камбоджа және қалған Француз Индокитайы Виши Франция үкіметінің билігінде болды. Француз Индокитайына басып кіргеніне қарамастан, Жапония француз отарлық шенеуніктерге жапондық бақылауда өз колонияларында қалуға рұқсат берді. 1940 жылдың желтоқсанында француз-тай соғысы басталды және Жапонияның қолдауымен келген тай әскерлеріне қарсы француздық қарсылыққа қарамастан, Жапония француз билігін Баттамбанг, Сисофон, Сием Рип (Сием Рип қаласын қоспағанда) және Преа Вихер провинцияларын Таиландқа беруге мәжбүр етті. Жапондықтардың «Азия азиялықтар үшін» деген ұраны камбоджалық ұлтшылдардың арасында жақсы қабылданды, бірақ Токионың Индокитайдағы саясаты отарлық үкіметті номиналды түрде билікте қалдыру болды. 1942 жылдың шілдесінде белгілі, саяси белсенді буддалық монах Хем Чие француз билігімен тұтқындалып, діни санатынан айырылған кезде, «Нагараватта» газетінің редакторы оны босатуды талап етіп, демонстрация ұйымдастырды. Олар, сондай-ақ басқа ұлтшылдар, жапондықтардың оларды қолдайтынына сеніп, артық бағалағандықтан, Виши билігі дереу демонстрацияшыларды тұтқындап, «Нагараватта» редакторының бірі Пач Чоюнға өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Екінші редакторы Сон Нгок Тан Пномпеньден Токиоға қашып кетті. Азиядағы еуропалық колониялар мәселесі соғыс кезінде Ұлы Үштік одақтас көшбасшылары – Франклин Д. Рузвельт, Сталин және Черчилльдің Каир, Тегеран және Ялта конференцияларында талқыланды. Ең ірі колониясы Үндістанға қатысты Рузвельт соғыс аяқталғаннан кейін тәуелсіздік жариялау туралы мәлімдеме жасауды қатты талап етті, бірақ Черчилль оған қарсы тұрды. Азиядағы британдық емес колонияларға қатысты Рузвельт пен Сталин Тегеранда француздар мен голландтар соғыстан кейін Азияға қайта оралмайтынына келісті. Рузвельт соғыс аяқталуына дейін қайтыс болғаннан кейін, оның күткенінен мүлдем басқа жағдайлар орын алды. Британдықтар Азиядағы француз және голланд билігінің қайта орнатылуын қолдады және осы мақсатта британдық қолбасшылық астындағы үндістандық әскерлерді жіберді. Соғыстың соңғы айларында жергілікті қолдау алуға тырысқан жапондықтар 1945 жылдың 9 наурызында француз отарлық әкімшілігін таратып, Камбоджаны Ұлы Шығыс Азияның өркендеу аймағы шеңберінде тәуелсіздік жариялауға шақырды. Төрт күннен кейін Сиханук патша Кампучияның (Камбоджаның түпнұсқа кхмерше айтылуы) тәуелсіздігін жариялады. Мамыр айында Токиодан келген Сон Нгок Тан сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 1945 жылдың 15 тамызында, Жапония капитуляциялаған күні, жаңа үкімет құрылды, Сон Нгок Тан премьер-министр болып тағайындалды. Қазан айында одақтас күштер Пномпеньді басып алған кезде, Тхан жапондықтармен ынтымақтастық жасағаны үшін тұтқындалып, Францияға жер аударылды, онда ол үй қамауында болды. Оның жақтастарының кейбіреуі солтүстік-батыс Камбоджаға, ол кезде әлі Таиландтың бақылауында болған жерге барып, «Кхмер Иссарак» қозғалысының бір фракциясы ретінде бірікті.
After the Fall of France in 1940, Cambodia and the rest of French Indochina were ruled by the Axis puppet Vichy France government and despite an invasion of French Indochina, Japan allowed French colonial officials to remain in their colonies under Japanese supervision. In December 1940, the French Thai War erupted and despite French resistance against the Japanese backed Thai forces, Japan compelled French authorities to cede Battambang, Sisophon, Siem Reap (excluding Siem Reap town) and Preah Vihear provinces to Thailand. Japanese calls of "Asia for the Asiatics" found a receptive audience among Cambodian nationalists, although Tokyo's policy in Indochina was to leave the colonial government nominally in charge. When a prominent, politically active Buddhist monk, Hem Chieu, was arrested and unceremoniously defrocked by the French authorities in July 1942, the editors of Nagaravatta led a demonstration demanding his release. They, as well as other nationalists, apparently overestimated the Japanese willingness to back them, for the Vichy authorities quickly arrested the demonstrators and gave Pach Choeun, one of the Nagaravatta editors, a life sentence. The other editor, Son Ngoc Thanh, escaped from Phnom Penh to Tokyo. The subject of European colonies in Asia was among those discussed during the war by the Allied leaders of the Big Three , Franklin D. Roosevelt, Stalin, and Churchill at the three summit meetings Cairo Conference, Tehran Conference and Yalta Conference. With regard to the largest colony of India, Roosevelt pressed very strongly for a declaration of grant of independence by war's end, a pressure doggedly resisted by Churchill. In regards to non British colonies in Asia, Roosevelt and Stalin had decided in Tehran that the French and the Dutch would not return to Asia after the war. Roosevelt's untimely death before the war's end, was followed by developments very different from what Roosevelt had envisaged. The British backed the return of French and Dutch rule in Asia and organised dispatches of Indian soldiers under British command for this purpose. In an effort to enlist local support in the final months of the war, the Japanese dissolved the French colonial administration on 9 March 1945, and urged Cambodia to declare its independence within the Greater East Asia Co Prosperity Sphere. Four days later, King Sihanouk decreed an independent Kampuchea (the original Khmer pronunciation of Cambodia). Son Ngoc Thanh returned from Tokyo in May, and was appointed foreign minister. On 15 August 1945, the day Japan surrendered, a new government was established with Son Ngoc Thanh acting as prime minister. When an Allied force occupied Phnom Penh in October, Thanh was arrested for collaboration with the Japanese and was sent into exile in France to remain under house arrest. Some of his supporters went to north western Cambodia, then still under Thai control, where they banded together as one faction in the Khmer Issarak movement.
Кхмерлердің бірлігі үшін күрес
Соғыс аяқталғаннан кейін Камбоджаның жағдайы хаостық болды. Генерал Шарль де Голль басқаратын еркін француз армиясы Индокитайды қайтарып алуға ниеттенді, бірақ Камбоджа мен басқа Индокитай протектораттарына мұқият шектелген өзін-өзі басқару мүмкіндігін ұсынды. Олардың "мәдениеттік миссиясы" бар екеніне сенімді болғандықтан, Индокитайдың француз мәдениетін ортақ тәжірибе еткен бұрынғы отарлардан құралған француз одағына қатысуын көздеді. Дегенмен, қалалық кәсіби топтары да, қарапайым халық та бұл ұсынысқа қызығушылық танытпады. Камбоджалықтардың барлық топтары үшін 1945 жылдың наурыз айынан қазан айына дейінгі қысқа мерзімді тәуелсіздік кезеңі ләззатты болды. Кхмерлердің әлсіздігі мен жалқаулығы өткенге кетті.
Cambodia's situation at the end of the war was chaotic. The Free French, under General Charles de Gaulle, were determined to recover Indochina, though they offered Cambodia and the other Indochinese protectorates a carefully circumscribed measure of self government. Convinced that they had a "civilizing mission," they envisioned Indochina's participation in a French Union of former colonies that shared the common experience of French culture. Neither the urban professional elites nor the common people, however, were attracted by this arrangement. For Cambodians of practically all walks of life, the brief period of independence, from March to October 1945, had been enjoyable. The lassitude of the Khmer was a thing of the past.