Кіріспе

Канаданың 29-шы генерал-губернаторы, бұрынғы CSA астронавты (1963 жылы туған)

Джули Пайетт (ʒyli pajɛt; 20 қазан 1963 жылы туған) – 2017 жылдан 2021 жылға дейін Канаданың генерал-губернаторы қызметін атқарған, Канада Конфедерациясынан бері 29-шы генерал-губернатор болған канадалық инженер, ғалым және бұрынғы астронавт. Пайетт Макгилл және Торонто университеттерінде инженерлік білім алған. 1992 жылы Канаданың ғарыш агенттігіне (CSA) Канаданың ғарышкерлер корпусының мүшесі ретінде қосылғанға дейін ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Ол екі ғарыш сапарына – STS 96 және STS 127 ұшуларына қатысты, жалпы 25 күннен астам уақытын ғарышта өткізді. Сонымен қатар, ол Хьюстон қаласындағы НАСА Миссияны басқару орталығында капсулалық байланысшы болып жұмыс істеді және 2000 жылдан 2007 жылға дейін CSA бас астронавты лауазымын атқарды. 2013 жылдың шілдесінде Пайетт Монреаль ғылым орталығының бас операциялық директоры болып тағайындалды. Ол Канада Ұлттық банкі және басқа да бірнеше кеңестерде мүше болып қызмет етті. 2017 жылдың 13 шілдесінде премьер-министр Джастин Трюдо Елизавета II Пайеттті Канаданың келесі генерал-губернаторы етіп тағайындауға келісім бергенін мәлімдеді. Ол 2017 жылдың 2 қазанында қызметке кірісті. Пайетт 2021 жылдың 21 қаңтарында жұмыс орнындағы жағдайды тексерудің нәтижесі бойынша, ол "Ридо Холл қызметкерлерін кемсіткені, сөгіс бергені және жазалағандығы" және "улы, тілдік зорлық-зомбылыққа толы жұмыс ортасын құрғандығы" анықталғаннан кейін, қызметтен кетті. Бұл тексеруді Бас кеңес кеңсесі Бас губернатор кеңсесіндегі мемлекеттік қызметкерлерді мазақтау туралы айыптауларды тергеу үшін бастады. Есептің ресми мақсаты – фактілерді растау немесе анықтау емес, тек сұхбат берушілердің мәлімдемелеріне сүйену болды. Ол Ромео ЛеБланнан кейін (денсаулығына байланысты) қызметтен кеткен екінші генерал-губернатор, жанжалға байланысты қызметтен кеткен бірінші адам және қызметтен кеткеннен кейін лауазымды бос қалдырған бірінші адам.

Білім және ерте мансап

Пайетт 1963 жылғы 20 қазанда Монреаль қаласында, Квебек провинциясында дүниеге келді. Ол Ахунсик ауданында тұрып, Мон-Сен-Луи және Регина Ассумпта колледждерінде оқыды. 1982 жылы Ұлыбританияның Оңтүстік Уэльстегі Атлантикадағы Біріккен әлем колледжінде Халықаралық бакалавриат дипломын алды. Жоғары білімін алу үшін Пайетт Макгилл университетіне түсып, 1986 жылы электротехника мамандығы бойынша инженерлік бакалавр дәрежесін, ал 1990 жылы Торонто университетінде компьютерлік инженерия бойынша ғылым магистрі дәрежесін аяқтады. Оның диссертациясы жасанды интеллект саласындағы есептеу лингвистикасына арналған. Ол Квебек инженерлер орденінің зейнеткер мүшесі. Оқу кезеңінде, 1986-1988 жылдары Пайетт IBM Canada компаниясының Ғылым және инженерия бөлімінде жүйелік инженер болып жұмыс істеді. 1988 жылдан 1990 жылға дейін Торонто университетінде аспирант ретінде жоғары өнімді компьютерлік архитектура жобасына қатысып, сонымен қатар оқытушының көмекшісі болып жұмыс істеді. 1991 жылдың басында Пайетт Швейцариядағы IBM Цюрих зерттеу зертханасының коммуникация және ғылым бөліміне бір жылдық ғылыми қызметкер ретінде қабылданды. 1992 жылдың қаңтарында Канадаға оралғаннан кейін Монреальдегі Bell Northern Research компаниясының Сөйлеу зерттеу тобына қосылды, онда компьютерлік дауыс тану технологиясын қолдана отырып, телефон арқылы сөйлеуді түсіну жобасына жауапты болды. 1993 жылы Пайетт Канада ғарыш бағдарламасында Адам-компьютерлік өзара әрекеттесу тобын құрды және НАТО-ның сөйлеуді өңдеу жөніндегі халықаралық зерттеу тобының техникалық маманы болды. Ғарышқа дайындық барысында Пайетт коммерциялық ұшқыш лицензиясын алып, төмен гравитациялық ұшақта зерттеу операторы ретінде 120 сағаттан астам уақыт жұмыс істеді. 1996 жылдың сәуір айында Пайетт бір атмосфералық терең суға түсу костюмін пайдаланушы ретінде сертификатталды. 1996 жылдың ақпанында Пайетт CFB Moose Jaw әскери базасында CT 114 Tutor әскери ұшағының капитаны болды және 1997 жылы әскери приборлар бойынша рейтинг алды. Пайетт 1300 сағаттан астам ұшу уақытын тіркеді, ал 1998 жылдың сәуірінде астронавттарға арналған бастапқы дайындықты аяқтады.

Ғарышқа ұшу тәжірибесі

Пайетт 2000 жылдан 2007 жылға дейін Канада ғарыш агенттігінің бас астронавты қызметін атқарды. Ол сондай-ақ бірнеше жыл бойы Хьюстон қаласындағы Миссиялық басқару орталығында капсулалық коммуникатор ретінде жұмыс істеді, оның ішінде STS-114 рейсіне қайта оралу миссиясы да бар. STS-121 рейсінде ол капсулалық коммуникатордың жетекшісі болды. STS-96 миссиясы 153 айналымда Жер шамасын 9 күн, 19 сағат және 13 минутта шарлады. Пайетт Халықаралық ғарыш станциясын құрастыруға қатысқан және ғарыш станциясына алғашқы болып кірген канадалық астронавт атанды. Сол кезде Роберт Тирск ғарыш станциясындағы 20-шы экспедиция құрамында болды. "Эндевор" ғарыш станциясына доктанған кезде екі канадалық астронавт ғарышта алғаш рет кездесті. Екінші миссиясы барысында Пайетт әйгілі "Монреаль Канадиенс" хоккей клубының ойыншысы Морис Ришардың қол қойылған свитерін алып келді. Ол "Ракета" атымен танылған Ришарды хоккей командасының 100 жылдығын тойлау үшін ракетаға алып келгенін мәлімдеді.

КҚА-дан кейінгі кезең

2011–2013 жылдары ол Вашингтондағы Вудро Вильсон халықаралық ғалымдар орталығында жұмыс істеді, сондай-ақ Квебек үкіметінің АҚШ-тағы ғылыми делегаты болды. Сол кезде ол Канада жер компаниясының вице-президенті де болды. Ұзаққа созылған ереуілден кейін ол Ғылым орталығын кенеттен тастап кетті, себебі лауазымымен байланысты туындаған қиындықтардан шаршаған еді. Кетуі алдында көптеген қызметкерлер оның сөздік зорлық-зомбылық жасағанын, оның салдарынан жағымсыз жұмыс ортасы қалыптасқанын айтты, өйткені Пейеттің мінез-құлқы "қорқытушы" және "барлық нәрсені өз бақылауына алуға тырысқан" деп сипатталды. 2016 жылдың сәуірінде Пейетт Канада Олимпиада комитетінің құрамына енгізіліп, 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. 2017 жылы ол қызметкерлерге қатысты ұстанымына қатысты, соның ішінде сөздік қысым көрсеткеніне байланысты екі ішкі тергеуден кейін Канада Олимпиада комитетінен кетіп қалды. Шамамен 2017 жылы ол Халықаралық Олимпиада комитетінің Спорттағы әйелдер комиссиясына тағайындалды. Пейетт директорлар кеңесінде Куинс университетінде, Канаданың «Подиум» Олимпиада бағдарламасында, Монреаль ғылым орталығының қорында, Robotique FIRST Québec, Drug Free Kids Canada, Монреаль Бах фестивалінде, Канада Ұлттық банкінде, Développement Aéroport Saint Hubert de Longueuil және тағы да басқа ұйымдарда қызмет етті. Ол Квебек инженерлер орденінің және Халықаралық Астронавтика академиясының мүшесі. Сонымен қатар, Пейетт Макгилл университетінің Инженерлік кеңес тақтасының мүшесі болып табылады.

Канаданың генерал-губернаторы

Пейеттің Канаданың 29-шы генерал-губернаторы болу үшін Премьер-министр Джастин Трюдоның ұсынысы ретінде 2017 жылдың 13 шілдесінде жарияланды. Ол 2017 жылдың 2 қазанында, қолданыстағы генерал-губернатор Дэвид Джонстонның брифтингі аяқталғаннан кейін, қызметке кірісуге жоспарланған. Жарияланғаннан кейін Джонстон Пейетті құттықтап, оны "барша жұрттың құрметіне ие болған, ерекше жетістіктерге жеткен канадалық" деп қарсы алды. Генерал-губернатор болып тағайындалған Пейетт 2017 жылдың 20 қыркүйегінде Балморал сарайында Елизавета II-мен алғашқы ресми кездесуін өткізді, онда Ол Мажарәттің өзі Канада орденінің ерекше серігі (CC), Әскери Еңбек орденінің ерекше қолбасшысы (CMM) және Полиция күштерінің Еңбек орденінің қолбасшысы (COM) дәрежесіне ие болды. Пейетт 2017 жылдың 2 қазанында генерал-губернатор болып тағайындалды. Содан кейін ол канадалықтарды климаттың өзгеруі, көші-қон және кедейлік сияқты мәселелер бойынша бірлесіп жұмыс істеуге шақырды. "Егер адамдар басқалармен жұмыс істеуге, жеке мүдделерін ұмытуға, биік мақсатқа жетуге және жалпы жақсылық үшін дұрыс іс жасауға дайын болса, олар кез келген қиындыққа жеңіп шыға алады және кез келген нәрсені іске асыра алады. Генерал-губернатор ретіндегі мандатымның осыны көрсететініне үміттенемін", - деді Пейет.

Қызмет мерзімі

2018 жылдың қыркүйегінде вице-корольдік өкілі ретінде бірінші жылын аяқтаған кезде, Пейетт креационизмге сенетіндерге және климаттың өзгеруіне сенбейтіндерге қарсы айтқан даулы пікірлері үшін сынға ұшырады. Келесі айда Канада ғылыми саясаты конференциясында ол ғылымды көпшілік қабылдауының артуын қатты талап етті, себебі көптеген адамдар астрологияға сенеді, климаттың өзгеруін жоққа шығарады және "әлдебір қант таблеткасы қатерлі ісікті емдейді" деп ойлайды. Skeptical Inquirer журналында оның сөздері "жаңартушылық" деп сипатталды. Gizmodo.com сайтынан Георг Дворски "Оның сөздері жаңа леп болды" деп мәлімдеді. Кейінгі пікірлерінде Пейетт пікірталас пен сыншыл ойлаудың маңыздылығын атап өтті, бірақ ол әлі де өз рөліне енсіп келе жатқанын және оған бейімделу үшін уақыт керек екенін мойындады. "Не айтуға емес, қалай айтуға көңіл болу керек екенін түсіндім", - деп қосты ол. Біраз уақыттан кейін ол CPAC-ке қосымша түсіндірме берді: "Мен ғарышкер ретінде сөйледім, енді мен ғарышкер емеспін, мен генерал-губернатормын. Мен барлық канадалықтардың өкілімін. Осы сабақтарды алдым". Бірнеше аптадан кейін ол өзінің жұмыс этикасы үшін сынға ұшырады, кейбіреулер генерал-губернатор лауазымына жеткілікті уақыт пен күш жұмсамағанын, шамамен 12 айлық қызметі ішінде бірнеше провинцияға бармағанын айтты. Ридо-холл өкілі Мари Эв Летурно "әр мандаттың бірінші жылы генерал-губернатор мен Ридо-холл қызметкерлері үшін оқу, бейімделу және түзету кезеңі болып табылады" деді. Генерал-губернатор кеңсесінің ұзақ жылдар бойы дәстүр бойынша жасалып келген меценаттық іс-шараларды тексеруі, бірнеше беделді коммерциялық емес ұйымдарды кеңседен қолдаусыз қалдырып, ұйымдық өзгерістерге ұшыратты. Кейін қыркүйек айында генерал-губернатор кеңсесі Пейетт 2018 жылғы генерал-губернатордың тарих сыйлықтарын табыстау рәсіміне төрағалық етпейтінін растады. 27 қыркүйекте Пейетт қызметкерлерге электрондық хат жолдап, "біздің жұмысымыздың жағымсыз бейнесін" көрсеткен мақалаларды мақұлдады, сынның моральдық жағдайға тигізген әсеріне өкініш білдірді және оларға "біздің бүгінгі күнге дейін жеткен барлық жетістіктерімізге қатты мақтан тұтатынымызды" жеткізді. Шығындардың ішінде "салынбаған жеке баспалдақты зерттеу және жобалау" үшін 140 000 доллар және "Пейетт кеңсесіне кірген адамдарды ұстап тұру үшін қақпа мен есіктер сериясы" үшін 117 500 доллар болды. Алайда, Ридо-холлдың көп бөлігі жұртшылыққа ашық болғандықтан, қолжетімділік, құпиялылық және қауіпсіздік мәселелері бар екені мойындалды, әсіресе 2 шілдеде Кори Хурреннің қауіпсіздік ережелерін бұзуына байланысты.

Отставка

2020 жылдың 21 шілдесінде CBC News телеарнасы Пейеттің Rideau Hall-да қызметкерлерді сөзбен кемсіту арқылы жағымсыз жұмыс ортасын құрғанын хабарлады. Екі күннен кейін, CBC News хабарламасының ықпалымен, Мемлекеттік хатшылар кеңесі оның әрекеттерін ресми түрде тергеуді бастады. Монреаль ғылыми орталығының көптеген бұрынғы қызметкерлері National Post газетіне Пейеттің сол кезде ұқсас агрессивті мінез-құлқына куә болғанын айтты, бірақ басқалары оның мінез-құлқын өте жоғары талаптардың нәтижесі деп сипаттады. Бас губернатордың хатшысы Пейеттің құлдырауына елеулі үлес қосты. Канаданың Бас судьясы Ричард Вагнер 2021 жылдың 23 қаңтарында әкімші қызметін атқаруға ант берді. CBC арнасы сұхбаттасқан 15 дереккөз Трюдоны Пейетті тиісті деңгейде тексермегендігі үшін сынады, себебі Премьер-министр кеңсесі (PMO) Пейеттің бұрынғы жұмыс берушілерімен (Монреаль ғылыми орталығы және Канадалық Олимпиада комитеті) тексеру жүргізбеді, бұл оның мінез-құлқы мен темпераменті дипломатиялық тұрғыдан сезімтал және көпшілікке танымал генерал-губернатор лауазымына сай еместігін анықтаған болар еді.

Жеке өмір

Пайетт екі рет тұрмысқа шығып, ажырасқан, алғаш 1990 жылдары Франсуа Бриссетпен, екіншісі 2003 жылы ұлы болған Уильям Флиннмен, ал 2015 жылы ажырасқан. Пайетт фортепианода ойнайды және Монреаль симфониялық оркестрімен, Tafelmusik камералық хорымен ән шырқаған. Қазір ол Оттава Бах хорында ән салады. Оның басқа хоббилері – жүгіру, шаңғы тебу, ракеткамен ойнау және суға батыру. Сондай-ақ, ол 2011 жылдың 24 қарашасында Мэриленд штатында екінші дәрежелі дене жарақаттауға қатысты айыптау алған. Кем дегенде бір анонимді дереккөз шабуыл құрбанының сол кездегі күйеуі Билли Флинн болғанын мәлімдеді. Айыптаулар кейіннен алынып тасталғанымен, жұбайлар бірнеше аптадан кейін ажырасып кетті. Пайетт айыптаудың "негізсіз" екенін айтты, бірақ шабуылға қатысты айыптауға әкелген жағдайлар туралы қосымша мәлімет беруден бас тартты. Бұл оқиғалар сарапшылар комитетімен кеңеспей-ақ премьер-министр Трюдо оны таңдауына байланысты тексеру процесіне қатысты сұрақтар туғызды. Мұндай комитет Стивен Харпердің консервативтік үкіметі шығып бара жатқан генерал-губернатор Дэвид Джонстонды таңдаған. Пайетт генерал-губернаторлыққа тағайындалғаннан кейін, бұқаралық ақпарат құралдары ажырасу туралы құжаттарды жариялауды талап етті, ал Пайетт бастапқыда оларды жасыруға тырысты, бірақ кейін бұл әрекеттен бас тартты.

Басқа марапаттар

Пайетт 2010 жылы Ванкуверде (Британдық Колумбия) өткен қысқы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Олимпиада туын алып жүруге көмектесті. Ол сегіз жыл өткен соң Пхенчхан Олимпиадасының ашылу салтанатына да қатысты.