Кіріспе
Лагерстромия (Lagerstroemia), көбінесе крепкүлді (сонымен қатар крепкүлді немесе крепкүлді деп те жазылады) деп белгілі, – Үнді субконтинентінің, Оңтүстік-Шығыс Азияның, Солтүстік Австралияның және Океанияның басқа да аймақтарында өсетін, әлемнің жылы климатты аймақтарында өсірілетін, жапырақты және мәңгі жасыл ағаштар мен бұталардың 50-ге жуық түрі. Ол литралылар тұқымдасына (Lythraceae) жатады, бұл тұқымдыққа босқұмдар да кіреді. Тұқым швед саудагері Магнус фон Лагерстремнің құрметіне аталған, ол Карл Линнейге өзі жинаған өсімдіктерді жеткізген. Бұл гүлдейтін ағаштар әдемі түстерге ие және көбінесе жеке және коммерциялық мақсатта сәндік өсімдік ретінде отырғызылады.
other plants called myrtle
Lagerstroemia (,/l//eɪ//ɡ//ər/'/s//t//r//iː//m//i//ə/), commonly known as crape myrtle (also spelled crepe myrtle or crêpe myrtle), is a genus of around 50 species of deciduous and evergreen trees and shrubs native to the Indian subcontinent, southeast Asia, northern Australia, and other parts of Oceania, cultivated in warmer climates around the world. It is a member of the family Lythraceae, which is also known as the loosestrife family. The genus is named after Swedish merchant Magnus von Lagerström, a director of the Swedish East India Company, who supplied Carl Linnaeus with plants he collected. These flowering trees are beautifully colored and are often planted both privately and commercially as ornamentals.
Сипаттама
Креп-мирт ағашы жаз айында гүлдейтін, әдемі түсті және ұзақ сақталатын гүлдерімен танымал. Лагерстромияның көптеген түрлерінің сабақтары мен бұтақтары жыл бойы қабығы түсіп, өрнекті сыртқы түрін қалыптастырады. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, жай және шеттері бүтін болады. Барлық түрлері ағаш тәрізді болғанымен, биіктігі 30,48 метрден 0,30 метрге дейін жетеді; алайда, көпшілігі кішкентай немесе орташа, бірнеше сабақты ағаштар мен бұталар болып өседі. Жылы аймақтарда өсетін түрлерінің жапырақтары күзде әдемі түстерге боялады. Гүлдері жаз және күз айларында жиырылған, креп матасы сияқты текстурасы бар шоғырларда гүлдейді. Түстері қою қызылдан қызылға, аққа дейін, аралықтағы барлық түстерді қамтиды. Көк түсті гүлдері болмаса да, гүлдердің түсі көк спектріне қарай еңкейеді, тек аталық және аналық мүшелерінде ғана қызғылт сары немесе сары түс кездеседі. Жемісі – қапсула, бастапқыда жасыл және шырынды, кейін қара қоңыр немесе қара түске құрғап піседі. Ол алты немесе жеті бойлық сызықтар бойынша жарылады, гүлдің күлшесі сияқты тістер пайда болады және көптеген ұсақ, қанатты тұқымдарды шығарады.
Экология
Лагерстромия түрлерін кейбір Lepidoptera (күлділер мен көбелектер) түрлерінің дернәсілдері, соның ішінде Endoclita malabaricus, тамақтандыру үшін пайдаланады. L. parviflora жапырақтарын Antheraea paphia көбелегі жейді, ол Үндістанда коммерциялық маңызы бар жабайы жібек түрін – тассар жібегін өндіреді. Крейп-мирт бірнеше зиянкестер мен ауруларға осал, ең бастысы – саңырауқұлақтың тудырған ұн тәрізді шіруі, және соңғы кезде – қабық шөбі, олардың ізінен қара қоңыр саңырауқұлақты инфекция қалдырады.
Қолданылуы
Өздерінің климаттық жағдайларында, субтропиктік және тропиктік түрлер тұрғын және коммерциялық ландшафттарда кең таралған. Кейбір түрлердің ағашы көпірлер, жиһаз және теміржол ұйықтарын жасауға қолданылған, бірақ Вьетнамның Cát Tiên ұлттық паркінде Lagerstroemia calyculata-ның екінші деңгейлі орманды құрайтын басым өсімдіктері ағаш сапасының нашар болуына байланысты (орман шаруашылығы эпизодтарынан кейін) сақталған деп саналады.
Өсіру
Кейбір креп-мирт түрлері ландшафттық жобалау және бау-бақша шаруашылығында экрандар, газон үлгілері, бұталардың шекаралары және контейнерлік өсімдіктер ретінде қолданылады. Креп-мирт көптеген жерлерде өсетіндіктен, оны қалай өсіру керектігі туралы пікірлер әртүрлі. Креп-миртті жылы оңтүстік климатында, АҚШ-тың 7-9 аймақтарында өсіру жақсы, және ол толық күнге ұнайды. Олар гүлдерінің әртүрлі түстері мен мөлшерімен ерекшеленеді. Бұрын креп-миртті қоқымды деп есептегенмен, оның тұқымдары бетонды боямайды, сондықтан оны бассейндерге, террасаларға және тротуарларға отырғызуға болады. Қытай мен Кореяда өсетін қарапайым креп-мирт (L. indica) 1790 жылы француз ботанигі Андре Мишо Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына әкелді. Табиғатта бұл түр көбінесе көп сабақты, ірі бұта ретінде кездеседі, бірақ 200 жылдық өсіру нәтижесінде өте әртүрлі сипаттамалары бар көптеген сорттар пайда болды. Бүгінде креп-мирт сорттары ландшафттық қажеттіліктердің көптеген талаптарын қанағаттандыра алады – әсем көше ағаштарынан бастап тығыз қоршауларға дейін, тіпті 0,61 метрден төмен өсетін, бір маусымда тұқымнан гүлдейтін шағын түрлері де бар (бұл өсімдік қыста шыдамды емес аймақтардағы бағбандарға оның жарқыраған гүлдерінің әсем түстерін тамашалауға мүмкіндік береді). Еуропада креп-мирт Францияның оңтүстігінде, Иберия түбегінде және Италияның көп бөлігінде кең таралған; АҚШ-та ол Оңтүстік АҚШ-тың бақшаларындағы ең танымал өсімдіктердің бірі. Ол Австралияның көптеген аймақтарында өсіріледі, бірақ елдің оңтүстік-шығысы мен батысындағы, Жерорта теңізі климатына тән аймақтарда жиі кездеседі. Жапондық креп-мирт (L. fauriei) орталық және оңтүстік Жапониядан шыққан, ландшафттық өсімдік ретінде де, L. indica-мен күрделі будандастырулардың аталық түрі ретінде де маңыздырақ болып келеді. Бұл түр көбінесе ағаш тәрізді болады, түрлі-түсті, жапырақты қабығы мен қою жасыл жапырақтары саңырауқұлақ ауруларына төзімді. Бұл ағаштың жапонша атауы (猿滑、百日紅) – тегіс, сырғанақ қабығын білдіреді. Гүлдері L. indica-ға ұқсас, бірақ ақ түсті, кейбір түрлерінде аздаған қызғылт реңк байқалады. Жапондық креп-мирт L. indica-ның көптеген сорттарына қарағанда суыққа төзімді, сонымен қатар саңырауқұлаққа төзімділігі, ағаш тәрізді пішіні және түрлі-түсті қабығы оны будандастыру үшін генетикалық материал ретінде бағалы етеді. Қолжетімді сорттарына 'Киова', 'Фантазия' және 'Таунхаус' жатады. L. speciosa, «патшайым креп-мирт», «алып креп-мирт» немесе «банаба» деп аталатын түр субтропикалық және тропикалық Үндістаннан шыққан. Оны ұқсас климатта өсіруге болады, бірақ АҚШ-та ол тек Флорида, Оңтүстік Техас, Оңтүстік Луизиана, жағалаудағы Оңтүстік Калифорния және Гавайи үшін ғана қолайлы. Бұл көп түсті қызғылт гүлдері мен әдемі ақ қабығы бар үлкен мәңгі жасыл ағаш, ол қоғамдық саябақтар мен даңғылдарға өте ыңғайлы; L. indica және L. fauriei сияқты, ондаған сорттары бар, тек тұқымнан өсірілген түрлері ғана сатылымда бар.