Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тұқымдасы

Литралар (Lythraceae) – гүлді өсімдіктер тұқымдасы, 32 туысқа біріктірілген, шамамен 620 түрді қамтиды, олардың ішінде шөптер, бұталар және ағаштар бар. Ірі туыстарға Купея (275 түр), Лагерстроемия (56), Несая (50), Ротала (45) және Литрум (35) жатады. Бұл тұқымдасқа бұрынғы гранат тұқымдасының (Punica granatum, бұрын Punicaceae) және су калтропының (Trapa natans, бұрын Trapaceae) өкілдері де кіреді. Lythraceae бүкіл әлемде тараған, көбінесе тропиктік аймақтарда кездеседі, бірақ қоңыржай белдеулерде де өседі. Тұқымдас типтік туысы – Литрум (Lythrum), оған loosestrifes (мысалы, Lythrum salicaria – қызғылт loosestrife) және хенна (Lawsonia inermis) жатады. Қазір бұл тұқымдасқа бұрын бөлек Punicaceae тұқымдасына жатқан гранат та кіреді. Тұқымдасқа кеңінен егілетін мүрте ағаштары да жатады. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, жапырақтары көбінесе жұптап (қарсы) орналасқан, ал гүлдің жапырақтары тостаған түтігінің жиегінен шығады. Жапырақшалары көбінесе бүгілген болып келеді.

Сипаттамалары

Литрацеялар тұқымдасы көбінесе шөптесін өсімдіктер, сирек бұталар немесе ағаштар; бұталар мен ағаштардың қабығы көбінесе қабыршақты болады. Литрацеялар тұқымдасының түрлерін басқа өсімдік тұқымдастарынан ерекшелейтін ортақ белгілері – гүлдің бүршігінде жиырылған гүл жапырақшалары және тұқымның көп қабатты сыртқы қабығы. Гүлдің тостағаншасы сирек жатады. Екіден көп карпельдер бірігіп (синкарпус) болуы мүмкін, әрбір ұяшада екіден көп тұқым бүршігі орналасқан, тұқым бүршіктерінің орналасуы орталық.

Экономикалық маңызы

Жеуге жарамды дақылдарға анар (Punica granatum) және су кестесі (Trapa bicornis немесе T. natans) жатады. Анар тұқымдарының айналасындағы етті қабықтары үшін, ал су кестесі – тұқымдары үшін өсіріледі. Гена (Lawsonia inermis) оның жапырақтарынан алынатын сол аттас бояу үшін өсіріледі. Сәндік өсімдіктер бірнеше туыстардан өсіріледі, оның ішінде Купея, Лагерстромия (крэп мирт) және Литрум (бояулы жусан).