Кіріспе
Гринок (/audio=Гринок.ogg/; Grianaig) – Шотландияның батыс орталық төмендіктерінде орналасқан Инверклид қаласындағы қала. Қазіргі уақытта қала Инверклид кеңесінің әкімшілік орталығы болып табылады. Бұл Ренфрушир тарихи округіне кіретін бұрынғы бург, және батыста Гуррок пен шығыста Порт-Глазгомен біріккен қалалық аймақтың бөлігі. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша Гринокта 44 248 адам тұрады, бұл 2001 жылғы халық санағында тіркелген 46 861 адамнан кем. Қала Клайд өзенінің оңтүстік жағалауында, Клайд фьордына (Firth of Clyde) тереңдейтін "Банктің құйрығы" деп аталатын жерде жатыр.
Атауы
Уотсон жазғандай, «Гринок гэль тілінде Грианайг деп белгілі, бұл сөз грианаг сөзінің дативтік түрі, мағынасы – күнге толы төбешік». Шотланд гэль тіліндегі Grianaig жер атауы салыстырмалы түрде көп кездеседі, тағы бір (Гринок) Калландерге жақын, Ментейтте (бұрын Пертширде) және тағы бірі Кайлдағы Мюркиркте, қазіргі Шығыс Айрширде орналасқан. Р. М. Смит (1921) бұл жердің түпнұсқалық жағалауын дәл сипаттайтындықтан, жалпы бриттондық *Graenag, яғни «ұсақ тасты» немесе «құмды орыннан» шыққан альтернативті түбірін дұрыс деп санады. Джонстон (1934) «кейбір гэльдер теңіз портын Ghónait деп атайды» және оның болу себебі «greannach» болуы мүмкін екенін айтады, бұл сөз «қатаң, қиыршық тасты» білдіреді. Қаланың аты уақыт өте келе әртүрлі жазылған. Ол Парламенттің алғашқы актілерінде Grinok, Greenhok, Grinock, Greenhoke, Greinnock және кейін Greinok деп жазылған. Ескі пресвитериан жазбаларында Grenok деп қолданылған, ол 1700 жылға дейін жиі қолданылған жазу түрі болды. Greenoak жазуы 1717 жылға дейінгі екі фабрика есебінде кездесті, содан бері Уильям көшесіндегі Клайдтың жағасында балықшылар қайықтарын байлап тұратын жасыл емен ағашы туралы аңыз пайда болды. Алайда, жасыл еменге сілтеме жасайтын сенімді дерек табылмады, сондықтан бұл көбінесе ағылшын тілді халықтың қияли этимологиясы ретінде қарастырылды. Дегенмен, бұл бейне жиі эмблема немесе логотип ретінде қолданылады, қоғамдық ғимараттарға ойылып, тулар мен төсбелгілерде пайдаланылды және бір кезде жергілікті кооперативтік қоғамның эмблемасында бейнеленген. 1992 жылы ол жаңа сауда орталығының аты ретінде қайта пайда болды: The Oak Mall, оның логотипінде жасыл ағаш бейнеленген. Бұл атау сондай-ақ жергілікті әнде («Жасыл емен ағашы») еске түсіріледі. Қызығы, бұрынғы қала гербінде жасыл емен жоқ, онда Шоу Стюарттардың үш тостағаны, толық желкенмен жүретін кеме және «God Speed Greenock» ұранының үстіндегі екі шабақ суреттелген.
Ерте тарих
Хью де Гренок 1296 жылы шотланд бароны атанды, ал Гренок феодалдық барониясының орны, көрінеу, Пасхалық Гренок қамалы болды. Шамамен 1400 жылы оның мұрагері Малкольм Галбрайт ұлдары болмай қайтыс болды, ал оның мүлкі екі қызының арасында бөлініп, екі баронияға айналды: үлкені Истер Гриннокқа мұрагерлік етіп, Кроуфурдқа үйленді, ал кіші қызы Вестер Гриннокты Саучидің Шаумен үйленгенге берді. 1540 жылы Финнарттың көрші барониясы Шау отбасына өтті, олардың иеліктері батысқа қарай Гурок шекарасына дейін кеңейді, ал 1542 жылы сэр Джон Шау Вестер Гриннок қамалын салды. 1560 жылғы Шотландия реформациясы шіркеудегі шағын ғибадатханаларды жапты, және шіркеу Инверкипте шамамен 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқандықтан, қысқы уақытта қиын жолмен өту мүмкін болмады. Сондықтан 1589 жылы Джон Шау король Джеймс VI-ден "жеріндегі барлық балықшылардан тұратын және жеткілікті саны бар кедейлер үшін" шіркеу салуға рұқсат алды. Кейін Олт-Кирк немесе Ескі Батыс Кирк деп аталған бұл шіркеу Вест-Бёрн сағасының батыс жағалауында салынды және Реформациядан кейін Шотландияда салынған алғашқы протестант шіркеуі деп есептеледі. Шау, кейін Шоу және Шоу Стюарт отбасы келесі ғасырларда Гринкоктағы жетекші рөлді сақтап келді. 1670 жылы сэр Джон Шоу король Карл II-ден Финнарт жерлерін және Вестер Гриннок барониясын біріктіріп, Гриннок барониясын құру туралы жарғы алды.
Балық аулау ауылдары, порттар және кеме жасау
Гринок жағалауы үш кішігірім ойыспен кең шығанақты құрады: Квик шығанағы 1164 жылдан бері қауіпсіз бекіну орны ретінде белгілі болды. Оның шығысында құмды шығанақ Олд-Кирк пен Вест-Бурннан бастап Вестер Гриннок қамалына дейін шығысқа қарай созылып жатты. Гринок балықшылар ауылы осы шығанақ бойында дамыды, ал 1635 жылы сэр Джон Шау шығанаққа кеме тоқтатуға арналған кемежай салдырды, ол сэр Джон шығанағы деп аталды. Сол жылы ол Гриннокты апталық базар құқығы бар Баронияның қаласына дейін көтеру туралы жарлық алды. Одан әрі шығысқа қарай Сент-Лоренс шығанағы Истер Гринноктағы Кроуфурд барониясының маңынан Гарвел (немесе Гравел) мүйісіне дейін иіліп жатты. Шығанақты маңызды порға айналдырған кемежай (немесе бөгет) салынғаннан кейін, балықшылар ауылы Картсдайк Крауфурдсдайк деген қосымша атауға ие болды. 1642 жылы ол Кроуфурдсдайк Барониясының қаласы болып құрылды және 1697 жылы осы жобадан бастау алған тағдырлы Дариен жобасының бір бөлігі болды. Қаласы Картсберн деп аталды. Балық аулау кәсібі гүлденді, тұздалған шабақ шанының бөшкелері кеңінен экспортталды және кеме қатынасы дамыды. Теңіз кемелері Клайд өзенімен жоғары көтеріле алмайтындықтан, Глазго саудагерлері, соның ішінде Темәкі лордтары портқа қол жеткізуді қалады, бірақ Гриннокпен порт алымдары мен қоймалар туралы дауласты. Олар Гавел иелігін порт үшін сатып алуға тырысты, бірақ Сер Джон Шау оны сатып алды, ол 1670 жылы Истер және Вестер Гриннокты Гриннок Барониясының қаласы етіп біріктірген патша жарлығын алды. Картсберннің жеке Барониясы құрылды, ал оның бірінші бароны Томас Крауфурд болды. 1668 жылы Глазго қаласы Ньюарк қамалына жақын жердегі жерді жалға алды және 1710 жылы негізгі Клайд кеден үйіне ие болған Ньюпорт Глазго портының құрылысы дереу басталды. 1868 жылы, көп шу көтерген оқиғада, жеті жас Гринок тұрғыны Квебекке бағытталған жүк кемесіне жасырын түрде мініп алды. Оларға тіпті сол заман үшін де ерекше қатыгездікпен қаралып, Ньюфаундлендке күштеп түсірілді; Шотландияға қайтарылған кезде олардың үшеуі қайтыс болды. Жүк кемесінің капитаны мен борт серігі сотталу үшін шериф сотына шақырылды және қысқа мерзімге түрмеге жабылды.
Кеден үйі және бу кемелер
1714 жылы Гринок Гласгоу портының филиалы ретінде кеден үйі портына айналды және бір кезеңде ол Гринокте жалға алынған бөлмелерде орналасты. Колониялық сауданың кеңеюімен түсімдер жылдам өсті, ал 1778 жылы кеден үйі пордың Батыс кеуіне жаңадан салынған ғимаратқа көшірілді. 1791 жылы Шығыс кеудеде жаңа айлақ салынды. 1812 жылы Еуропаның алғашқы бу кемесі қызметі Гласгоу, Гринок және Хеленсбург арасында үздіксіз рейстер жасады, ал сауда өркендеген сайын айлақ Steamboat Quay деп аталды. Кеден үйіне кеңірек үй-жай қажет болды және 1817 жылдың мамырында Уильям Берн жобалаған Кеден үйі ғимаратының іргетасы Steamboat Quay-де қаланды, ол 1818 жылы аяқталды. Оның әсем неоклассикалық сәулетінде грек дориялық портигі бар, ол кейін Custom House Quay деп аталған кемежайға қарап тұрды. 1828 жылы Кеден үйі "ең жоғары талғаммен" "ұлы ұлттық құрылым" деп мақталып, бағаланды. Осы кезде Белфаст, Дерри, Ливерпуль, Инвернесс, Кемпбелтаун, Гебрид аралдары және "Жоғарғы жерлердегі барлық маңызды орындарға" бағытталған үздіксіз бу кемесі рейстері жоспарланған. Кеден үйі 1989 жылы аяқталған толықтай қайта жаңартудан өтті және 2010 жылы ғимарат жабылуға дейін жұртшылыққа ашық болған кеден және акциз мұражайына орналасты. 2008 жылдың маусымында HM Revenue and Customs (HMRC) ғимараттың 2011 жылы жабылатынын хабарлады, бұл ұйымдастыру шараларының бір бөлігі болды. Riverside Inverclyde қосымша жөндеу жұмыстарын ұйымдастырды және 2013 жылы PG Paper Company Ltd және Toshiba сияқты компанияларға, ғимаратта кездесу бөлмелері мен басқару кеңсесін құруға рұқсат алған компанияларға орын берілгенін мәлімдеді. Greenock Telegraph бағалауынша, қайта жаңарту жұмыстарына бес жыл ішінде 4,1 миллион фунт стерлинг жұмсалды.
Өнеркәсіп және темір жол
Гринок өнеркәсіп орталығына айналды, импортталған тауарларды өңдеу үшін су энергиясы қолданылды. 1827 жылы Лох Том су қоймасы ретінде, The Cut су тас жолымен бірге салынды, ол қағаз фабрикасын, мақта және жүн фабрикаларын, қант рафинадтарын және кеме жасау үшін сулы тікелей желілерге су жеткізді. Гриннок орталық теміржол станциясы Катхарт көшесінде 1841 жылы ашылды, бұл алғаш рет Глазгодан жағалауға жылдам бағытты қамтамасыз етті, сондай-ақ Клайд кемелерімен байланысты. Бұл жаңа желінің болуы Глазгодан өзен бойымен кемемен толық жол жүру қажеттігін жойды. 1869 жылы Каледония теміржолына қарсылас Гриннок және Эйршир теміржолы шабуыл жасады, ол Альберт порты станциясында (кейіннен Принс Пирс деп аталды) су жағасында станция ашты, Гринноктың батыс жағындағы туннель арқылы қызмет көрсетті. Бұрынғы клиенттерді қайтару үшін Каледония теміржолы (қазіргі Инверклайд желісі) Глазго, Пейсли және Гриннок теміржолын батысқа қарай Гоурокқа дейін ұзартты; бұл желі терең тіліктер мен туннельдер арқылы ішкі жерге өту үшін салынды, Ньютон көшесінің бойындағы туннель басқа теміржол туннелінің астынан өтіп, Форт Матильда теміржол станциясының жанынан шықты. Тіліктер мен туннельдерден алынған шлам Гоурок теміржол станциясындағы ұзын ағаш пирске дейін жағалаудан шығыңқыны салу үшін пайдаланылды, бұл теміржол тікелей желілері үшін кеңістік қамтамасыз етті. Теміржол Батыс Гриннок сарайын және оның қосымшасын, Маншн Хаусты сатып алып, Гриннок орталық станциясының батысындағы туннельді салу алдында оларды бұзды, ол қазір Велл Паркі құрайтын сарайдың жерінен өтті. 1812 жылғы соғыс Ұлыбритания порттарына қарсы американдық шабуылдар туралы қорқынышты қайта оятты. Бұрынғы артиллериялық батареялар таратылды және 1813 жылы Уайтфарленд Пойнтта батарея үшін жер берілді. Матильда форты 1818 жылы аяқталды және ғасыр бойы біртіндеп жаңартылды. Бұл жердің батысындағы жер қала тұрғындары үшін ортақ жер болды, бірақ 1907 жылы Әскери-теңіз министрлігі осы жердің бір бөлігін торпеда фабрикасы үшін мәжбүрлі түрде сатып алды. Қалған жер 1914 жылы қоғамдық саябақ ретінде Гриннок қалалық әкімшілігіне берілді. 1910 жылы "Клайд" торпеда фабрикасы ашылды, 700 жұмысшы "Вулвич" Корольдік арсеналынан ауыстырылды. Бұл орын торпедаларды жобалау және сынау үшін тағайындалды, сынақтар Лох Лонгта өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл орын толығымен торпедаларды өндіруге ауысты. Бастапқы артиллериялық батарея орнына торпеда фабрикасының шығысындағы, негізгі кеңселер орналасқан Әскери-теңіз ғимараты орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1947 жылы, орын Торпеда тәжірибелік мекемесі (ТТМ) ретінде ғылыми-зерттеу жұмыстарына толығымен берілді. ТТМ 1959 жылы жабылды, барлық торпеда зерттеулері, әзірлемелері және жобалары жаңадан құрылған Әскери-теңіз су асты қарулары мекемесіне (АСҚМ), Портлендке шоғырландырылды. 1591 жылы Джон Шоудың қамқорлығымен Гриннокта Ескі Батыс шіркеуі құрылды, ол Реформациядан кейін Шотландияда салынған алғашқы шіркеу болды. Ол жылдар бойы кеңейтілді, алғашқы кезеңде Шоу дәлізі Баронияның лорды үшін орындықтарды қамтамасыз етті, ол шіркеудің шығысына галерея ретінде салынған. Оның қарама-қарсысында, алдыңғы кіреберіс үстінде Кроуфардсберн немесе Хоры галереясы орналасқан. Оңтүстік жағында, 1698 жылы салынған Теңізші галереясы орналасқан, онда 19 ғасырдың фрегатының моделі бар, ол бұрынғы модельдерді алмастырды. Солтүстік жағында Фермерлер галереясы негізгі отыру орнынан жоғары орналасқан. 19 ғасырдың ортасында мұнара қосылды. 1926 жылы Harland & Wolff кеме жасау шебінің кеңейтуіне (қазіргі Container Way орналасқан жері) орын беру үшін Ескі Батыс шіркеуі Эспланададағы жаңа орынға көшірілді, онда ол әлі де тұр. Кеме жасаушылар осы орынның оңтүстігінде Пирри залын ұсынды: ол 1925 жылдың ақпанында ашылды, ескі шіркеу жұмыс басталуы үшін жабылғаннан кейін ғана, және жұмыс кезінде қызметтерге арналды, қауым қайта салынған шіркеудің ілгерілеуін көруге мүмкіндік берді. Содан кейін ол шіркеу залы ретінде пайдаланылды. Шіркеу Данте Габриэль Россетти және сэр Эдвард Берн-Джонс сияқты суретшілердің жасаған боялған шыныларымен ерекшеленеді. Шіркеудің веб-сайты бар.
Greenock Central railway station at Cathcart Street opened in 1841, for the first time providing a fast route from Glasgow to the coast linking up with Clyde steamer services. The provision of this new line meant there was no need to take the steamer all the way down river from Glasgow. In 1869 the Caledonian Railway was bypassed by the rival Greenock and Ayrshire Railway which opened a station on the waterfront at its Albert Harbour station (later renamed Princes Pier), served by a tunnel under Greenock's west end. To regain custom, the Caledonian Railway extended (what is now known as the Inverclyde Line) the Glasgow, Paisley and Greenock Railway west to Gourock; this line was built to run inland through deep cuttings and tunnels, with a tunnel under the whole length of Newton Street crossing under the other railway tunnel to emerge near Fort Matilda railway station. Spoil from the cuttings and tunnels was used to build an embankment out from the shore to a long timber wharf at Gourock railway station, providing space for railway sidings. The railway bought Wester Greenock castle and its extension, the Mansion House, and demolished them before constructing the tunnel immediately west of Greenock Central station, running under the castle grounds which now form Well Park. The War of 1812 reawakened fears of American raids against Britain's ports. Earlier gun batteries had been dismantled and in 1813 ground was granted for a battery at Whitefarland Point. Fort Matilda was completed in 1818 and was sporadically modified over the century. The land to the west of this was common ground for inhabitants of the town, but in 1907 the Admiralty compulsorily purchased part of this land for a torpedo factory. The remaining space was handed over to Greenock Corporation in 1914 as a public park. The Clyde Torpedo Factory opened in 1910, with 700 workers transferred from the Royal Arsenal, Woolwich. The site was tasked with designing and testing of torpedoes, the testing taking place in Loch Long. During the Second World War the site switched entirely to manufacturing torpedoes. The original gun battery site was occupied by the Navy Buildings, the main offices, just to the east of the torpedo factory buildings. Following WW2, in 1947, the site became fully committed to R&D as the Torpedo Experimental Establishment (TEE). TEE was closed in 1959, when all torpedo research, development and design were concentrated at the newly formed Admiralty Underwater Weapons Establishment (AUWE), Portland. A church which became known as the Old West Kirk had been established in Greenock in 1591 under the patronage of John Schaw, the first built in Scotland since the Reformation. It was extended over the years, at an early stage the Schaw aisle provided pews for the Laird of the Barony, built as a gallery to the east of the nave of the church. Opposite it, above the front entrance, is the Crawfurdsburn or Choir Gallery. At the south end of the nave, the Sailor's Loft gallery was built in 1698 and features a 19th century model frigate, which replaced earlier models. At the north end, the Farmer's Gallery is above the main seating area. A tower was added in the mid 19th century. In 1926, to make way for expansion of the Harland & Wolff shipyard (the present day location of Container Way), the Old West Kirk was relocated to a new site on the Esplanade where it still stands. The shipbuilders provided the Pirrie Hall to the south of the site: this was opened in February 1925, just after the old church closed for work to commence, and was used during the works to accommodate services, enabling the congregation to see progress on the rebuilt kirk. It then came into use as the church hall. The church is notable for stained glass by artists such as Dante Gabriel Rossetti and Sir Edward Burne Jones. The Church has a website.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Гринок Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр зардап шекті және Банктің құйрығындағы тірегі Отандық флоттың базасымен қатар Атлантика конвойлерінің негізгі жиналу ортасы болды. 1940 жылдың 30 сәуірінде француздық "Вокелен" классының эсминеці "Майлле Брезе" Гринок жанында өзінің екі торпедосынан болған апат салдарынан жарылып, көптеген адам қаза тапты. Бұл апат еркін француз теңіз күштері құрылмас бұрын болғанмен, көптеген адамдар Лайл төбесіндегі Лотарингия кресін "Майлле Брезе" кемесінің қазасына, сондай-ақ қаладан шыққан еркін француз теңіз күштерінің кейінгі жоғалтуларына арналған ескерткіш деп санайды. 1941 жылдың 6 және 7 мамыр түндері Гринок шабуылы кезінде 300-ге жуық Люфтваффе ұшағы қалаға шабуыл жасады. 1940 жылдың 10 қазанында RAF Greenock әуе кемелерінің ұшу қайықтарына техникалық қызмет көрсету базасы ретінде құрылды. База 1941 жылдың 7 мамырында Гринок шабуылы кезінде зардап шекті. Коуанның жеріне муниципалдық ғимараттардың бұрышында салынған үлкен ғимарат қатты зақымданып, қиратылды, бос кірпіш бұрышы әлі күнге дейін "Коуан бұрышы" деп аталады. Кейіннен бұл жер көріктендіріліп, бақ ретінде пайдаланылды.
Соғыстан кейінгі жылдар
Гриннок соғыстан кейінгі жылдары гүлденді, бірақ 1970-ші және 1980-ші жылдары ауыр индустрияның құлдырауымен жұмыссыздық маңызды мәселеге айналды. Жергілікті экономика соңғы он жылда ғана қайта инвестициялау және қаланың үлкен бөліктерін қайта дамыту арқылы жандана бастады. Клайдпорт контейнер портының Атлантика мұхитында круиздік кемелерге арналған «Оушен Терминал» жолаушылар терминалы ретінде дамуымен туризм күтпеген сыйлық ретінде пайда болды. Оқу үшін басқа жерге бармаған студенттер көбінесе Батыс колледжінің (бұрынғы Джеймс Уатт жоғары және қосымша білім беру колледжі) Гриннок кампусына қабылданады. Гриннок 1921 жылы халық санының ең жоғарғы шегіне (81 123 адам) жетті және бір кезде Шотландияның алтыншы ірі қаласы болған.
Басқару
1974 жылға дейін Гринок өз алдына парламенттік бург болып келді. Ол Порт-Глазгомен біріктіріліп, Гринок және Порт-Глазго сайлау округін құрады. 1997 жылы ол Гринок және Инверклидке өзгертілді. Шотландиядағы орындықтардың қайта бөлінуінен кейін, ол кеңейтілген Инверклид сайлау округіне қосылды – саяси тарихында Гриноктың парламенттік округ аталымында болмаған алғашқы жағдай. Гринок және Инверклид Шотландия Парламентінің сайлау округі болып қалады. Гринок – Инверклид кеңесінің әкімшілік орталығы, ол Гринок орналасқан, ауқымды Инверклид аймағына жауапты жергілікті билік органы. Кеңес Гринок қалалық ғимаратында орналасқан.
Климат
Гринкок климаты - теңіздік қоңыржай климат, негізінен салқын жаздары және жұмсақ қыстары бар. Жағалау орналасқандықтан, теңіз суының жылу сыйымдылығы қысқы температураны бірнеше шақырым ішкі аудандарға қарағанда жоғары ұстауға көмектеседі. Солтүстік Атлантика ағысының, жылы мұхит ағысының – Гальф ағысының шығыс тармағының – әсерін әлсірету туралы пікірлер болғанымен, Гринкок климатының орташа температурасы 55.94 градус солтүстік ендіктегі Шотландияның шығыс жағалауындағы қалалардан шамамен бір градус Цельсийге жоғары; ал қыста Гринкок сол ендіктегі Мәскеу сияқты континенттік аймақтардан әлдеқайда жылы. Гринкок орташадан көп жауын-шашын алады деген репутациясы бар (бұл туралы "Жасыл емен" әнінде айтылады). Жауын-шашын мөлшері Шотландиядағы метеостанцияларда тіркелген орташа көрсеткіштен жоғары болғанымен, Шотландиядағы ең көп жауын-шашын Лохабер тауларының батыс беткейлерінде, Форт-Уильямға жақын, биік таулы аймақта түседі. Гринкок ендігі жазғы маусымда ұзақ күндізгі жарық сағаттарын, ал қыста керісінше қысқа күндізгі жарық сағаттарын білдіреді. Жазғы күн тоғысы, әдетте 21 маусымда, күн 04:31-де шығып, 22:07-де батумен, ал қысқы күн тоғысы, әдетте 21 желтоқсанда, күн 08:46-да шығып, 15:44-те батумен сипатталады.
Білім
Хайлендтер академиясы 1837 жылы, ішінара жазылым арқылы, ішінара үкіметтік грант арқылы, марқұм сэр Майкл Шоу Стюарттың сыйлаған жеріне салынған. Аурухана Гринок Корольдік ауруханасын, Көз ауруханасын, Гейтсайд ауруханасын, Дункан Макферсон ауруханасын және Бродстон Юбилей ауруханасын алмастыру үшін салынды. Құрылыс жұмыстары 1970 жылдың тамыз айының соңында басталып, 1979 жылы аяқталды. 2007 жылдың ақпан айында NHS Greater Glasgow and Clyde сараптамадан кейін, Инверклид Корольдік ауруханасындағы апат және шұғыл көмек бөлімін, сондай-ақ травматология және жедел медицина бөлімдерін қоса алғандағы, негізгі стационарлық қызметтерді сақтап қалуды ұсынды және бұл ұсынысты Шотландия үкіметінің бекітуіне жіберді. Инверклид Корольдік ауруханасының артында орналасқан Лэнгилл клиникасы қазіргі таңда негізгі психиатриялық аурухана болып табылады, онда IPCU бөлімі мен күндізгі стационар және негізгі психиатриялық палатасы бар.
Кеме жасау
17 ғасырдың басында Гринкокта алғашқы пирс салынды. Кеме жасау саласы осы кезге дейін маңызды жұмыс беруші болып келді. Бірінші толыққанды порт 1710 жылы салынды, ал алғашқы танымал кеме жасаушылар – Скоттс Кеме жасау және Инженерлік компаниясы келесі жылы құрылды. Олар 1806 жылдан бастап Корольдік Әскери-теңіз флотымен көптеген келісімшарттар жасады, мысалы, 1967 жылы Скоттс Литгоумен біріктірілді (1874 жылы құрылған, кейін әлемдегі ең ірі жеке меншік кәсіпорын болған), сол жылы Скотт Литгоу болып қайта аталды, ал 1977 жылы Британдық кеме жасаушылардың құрамына еніп, мемлекеттік меншікке айналды. 1800 жылдан 1980 жылға дейін мыңдаған адам кемелерді жобалау, құрастыру және жөндеу жұмыстарында еңбек етті. 1970-ші және 1980-ші жылдардағы кеме жасау саласының төмендеуі осы компаниялардың ешқайсысының қазіргі таңда сауда жасамайтынын білдірді. Гриннок кеме жасаушылары: Скоттс, Браунс, Уильям Литгоус, Фергюсонс, қайық жасаушы (құтқару кемелері). Басқа теңіз инженерлік компанияларының қатарында қозғалтқыш өндірушілер – Кинкейдс, Скоттс, Ранкин және Блэкмор (оның ішінде Игл қорыту зауыты), кеме жөндеу (Ламонтс) және рульдік механизмдер үшін Хастис компаниялары болды. Яхта жасаушылардың ішінде Адамс пен Маклин (Кардвелл шығанағында) бар еді. Басқа кемежайлардың қатарында Картсберн, Картсдайк және Клондайк болды, олардың барлығы 1970-ші және 1980-ші жылдары Оңтүстік Корея және Жапония тарапынан бәсекелестік күшейгеніне байланысты жабылды. Скоттс кемежайының бір бөлігі қазір EE колл-орталығы болып табылады, ал Кингстон кемежайы тұрғын үйлер салу үшін қайта жаңартылды. Кеме жасау қазір Порт-Глазгодағы Фергюсон Теңіз Инженериясында Джим Макколлдың Фергюсон кеме жасаушыларды сатып алып, жаңғырту жұмыстарын бастағаннан кейін жалғасуда. Кеме жөндеу жұмыстары Гринноктың Ұлы портындағы Гарвел құрғақ догында жалғасуда. Инчгрин құрғақ догы 1964 жылы ашылды, ол әлемдегі ең ірі құрғақ доктардың бірі болып есептеледі, ұзындығы 305 метр, ені 48 метр. Ол QE2 кемесін қайта жаңарту және жабдықтау үшін пайдаланылды. 1966 жылы ол мемлекеттік Clydeport компаниясының қарамағына өтті, ол 1982 жылы жекешелендіріліп, 2003 жылы The Peel Group компаниясының Peel Ports компаниясына сатылды. Олар кейіннен құрғақ докты Cammell Laird кеме жасау еншілес компаниясының бөлігі ретінде пайдаланды. Peel Ports 2014 жылы құрғақ докты жалға беру үшін нарыққа шығарды, ал Джим Макколл Фергюсонның кеме жасау саласын кеңейту үшін докты жалға алу мүмкіндігін талқылады, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. 2017 жылдың 1 мамырында Clydeport құрғақ док крандарын бұшуға тиіс екенін мәлімдеді.
In 1967 Scott's was merged with Lithgows (founded 1874, later the largest privately owned yard in the world) the same year becoming Scott Lithgow, which was later nationalised as part of British Shipbuilders in 1977. From 1800 to 1980 many thousands of people worked to design, build and repair ships. The reduction in shipbuilding in the 1970s and 1980s meant that none of these companies are still trading. Greenock Shipbuilders included: Scotts, Browns, William Lithgows, Fergusons, Head the Boat Builder (lifeboats). Other marine engineering related companies included engine makers – Kincaids, Scotts, Rankin and Blackmore (which included the Eagle Foundry) – ship repair (Lamonts) and Hasties for steering gear. Yacht builders included Adams and McLean (at Cardwell Bay). Other yards included Cartsburn, Cartsdyke, and Klondyke – all of which closed during the 1970s and 1980s due to competition from South Korea and Japan. Part of the site of the Scott's yard, is now an EE call centre, and the Kingston Yard was redeveloped for housing. Shipbuilding is now continued at Ferguson Marine Engineering in nearby Port Glasgow, after Ferguson Shipbuilders was taken over by Jim McColl and began modernisation. Ship repair work continues at the Garvel Drydock in Greenock's Great Harbour. The Inchgreen Drydock was opened in 1964 as one of the largest in the world at 305 m long and 48 m wide. It was used to re fit the , and to fit out the QE2. In 1966 it came under the nationalised Clydeport, which was privatised in 1982 and in 2003 was sold to Peel Ports of The Peel Group. They subsequently operated the drydock as part of their Cammell Laird shipbuilding subsidiary. Peel Ports put the drydock on the market for a lease in 2014, and Jim McColl opened discussions on leasing the dock to expand Fergusons' shipbuilding, but nothing came of the negotiations. On 1 May 2017, Clydeport stated that the drydock cranes are to be demolished.
Теңіз қатынасы
Жүк тасымалы Гринок мұхит терминалының контейнерлік крандарында, Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жолы үшін салынған Принс-Пирде жүзеге асырылады. Сол терминал Шотландияның батысына кеме сапарларымен келетін круиздік кемелер үшін әдеттегі тоқтау орны болып табылады. Гринок 1950-1960 жылдары Cunard Line және Canadian Pacific компанияларының үнемі тоқтау орны болған. Монреальден Ливерпульге қатынайтын кемелер Клайд шығанағындағы Гринок маңындағы Банктің соңында тоқтаса, бу машинасымен жұмыс істейтін паромдар лайнерлерге қызмет көрсеткен. Cunard компаниясы RMS Ivernia (1954), RMS Saxonia (1955), RMS Carinthia (1956) және RMS Sylvania (1957) кемелерін пайдаланған. Бұл төрт кеме John Brown & Company кеме жасаушылықтарында салынған, әдеттегідей 22 000 тонна салмақты, екі бұрандалы, 600 жолаушыға арналған. CP компаниясы Ұлыбритания императрицасын (1956), Канада императрицасын және Англия императрицасын басқарған. Гриноктың Ұлы порты – Корольдік теңіз күштеріне теңіз қызметтерін қолдауды қамтамасыз ететін үш негізгі порттың бірі, ол Гаре Лохтағы HMNB Clyde-дегі Faslane портымен бірлесіп жұмыс істейді. Бұрынғы Корольдік теңіз көмекші қызметінің 240 қызметкері 2007 жылдың желтоқсанында жасалған 15 жылдық 1 миллиард фунт стерлингтік PFI шарты бойынша Serco Denholm компаниясына ауыстырылды. Бұл құрылыс "Адмиралтейство" қайықтары мен буксирлерін Клайдта жиі кездестіруге мүмкіндік береді. Гриноктың әдемі эспланадасы – мұхит терминалынан басталып, батысқа қарай, шамамен бір мильден (1,6 км) астам созылатын, өзен бойындағы серуендеу жолы. Ол Шотландияның Корольдік батысындағы әуесқойлар қайық клубының желкендеу, каноэ және ескек тарту құрылған жеріне дейін жалғасады. Бұл клуб 1866 жылы Форт Матильданың шығыс қабырғасына салынған ескек клубы ретінде құрылған және 1885 жылы қазіргі атауы берілген. Қазіргі клуб ғимараты 1878 жылға дейін салынған және кейіннен кеңейтілген. Форт Матильда әртүрлі мақсаттарға бейімделді, соңында ол 2012 жылдың желтоқсанында жабылған Корольдік теңіз күзетінің бас кеңсесі орналасқан ғимаратқа айналды, сонымен қатар Корольдік теңіз резервінің базасы да болды. Қазір ғимараттар бұзылып, Елдсон көшесінде пәтерлер салу үшін жаңа алаңшаға айналдырылды.
Қант
1765 жылы Гринокта қант тазарту жұмыстары басталды. Джон Уокер 1850 жылы Гринокта қант өңдеу зауытын ашты, ал кейін белгілі жергілікті шебер-құмырашы және кеме иесі Абрам Лайл төрт серігімен бірге 1865 жылы Глейб қант өңдеу зауытын сатып алды. Бір кезде тағы 12 қант зауыты жұмыс істеген. Олардың ең табыстысы – Tate & Lyle. Ол 1921 жылы Plaistow-қа кеңейген Абрам Лайл мен Ливерпульде қант зауытын құрып, Лондонға кеңейген Генри Тейт компанияларының бірігуінен құрылды. 1886 жылы ашылған Джеймс Уатт догы кеме қабылдау және кеме жасау мүмкіндіктерін, сондай-ақ импортталған шикі қант пен өңделген қантты сақтауға арналған үлкен қойманы (қазіргі «Шәкер үйі» деп аталады) қамтамасыз етті. 19 ғасырдың соңында жылына шамамен 400 кеме Кариб аймалындағы қант плантацияларынан қантты Гринокқа өңдеуге тасымалдаған. The Westburn, Walkers, The Glebe, Lochore, Ferguson және Dempster сияқты 14 қант зауыты, сонымен қатар Инглстон көшесіндегі қант қызылшасы зауыты болды. Америкадан темекі де осы жерге жеткізілді. Tate and Lyle 1997 жылы Гриноктағы қант зауытын жапқанда, қаланың 150 жылдық қант өндірісімен байланысы аяқталды. Гринок мұхит терминалында жаңадан салынған қант қоймасы кеме қабылдау жұмыстарын жалғастырды. Джеймс Уатт догындағы бұрынғы қант қоймасы ерте өнеркәсіптік сәулеттің көрнекті үлгісі ретінде А санатындағы ескерткіш ретінде тіркелді, оның ерекшелігі – теңіз жағасындағы жүк түсіру алаңын құрайтын құйма темір бағаналардың колоннадасы. Бұл ғимарат содан бері бос тұр, оны қайта жаңарту және қалпына келтіру үшін әртүрлі жобалар ұсынылып келеді. Фотосуреттерде ғимарат 2006 жылдың ақпанында бұрынғы күйінде көрініп тұр, бірақ 2006 жылдың 12 маусымында болған өрт ғимараттың көп бөлігіне ауыр зақым келтірді, ал 13 маусымның таңертеңінде өрт толығымен сөндірілді. Жергілікті кеңес ғимараттың кейбір бөліктерін қауіпсіздік үшін бұзуға тура келетінін растады, бірақ тергеу жүргізілетінін уәде етті және осы әлемдік мұра нысанының маңыздылығын атап өтті. 2007 жылы ірі қайта құру жобасы мақұлданды. 2018 жылы ғимарат пен док аймағында марина орналасқан. Алайда, өндіріс Шығыс Еуропа мен Азияға көшкендіктен, жұмыс қызмет көрсету саласына, әсіресе колл-орталықтарға ауысты. EE және IBM-нің Гринокта ірі колл-орталықтары бар, ал Корольдік Банк Шотландиясының ипотекалық орталығы Ұлыбритания мен Ирландияның барлық аймандарынан ипотекалық өтініштерді өңдейді. IBM Гриноктағы зауытын жапты, ол қазір бұзуға дайын тұр. Sanmina тағы бір электроника компаниясы IBM-нің көп бөлігін иеленді, бірақ 2006 жылы 370 жұмыс орнын Венгрияға көшірді. Бұрынғы IBM AMDC (автоматтандырылған материалдарды тарату орталығы) және 1-ден 5-ке дейінгі модульдер ғимараттарынан тұратын Sanmina зауыты жұмысын тоқтатты және 2009 жылы бұзылды. Спанго аңғары 2009 жылдың соңында «Долина паркі» деп қайта аталды. Lenovo да Гриноктан көшіп кетті, ал зауыттың қуаты 1999/2000 жылдардағы қуатының 10%-на төмендеді. 2020 жылы Спанго аңғарындағы IBM орны толығымен бұзылды.
Сауда және коммерция
Гриноктың басты сауда көшесі – Гамильтон көшесі болатын, ол батыстағы Батыс Блэкхолл көшесін шығыстағы Клайд алаңымен байланыстырды. 1975 жылы ол, тағы бірнеше орталық көшелермен бірге, жойылып, аймақ Гамильтон жолы ретінде жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналды. 1992 жылы Covell Matthews компаниясы бұл аймақты сол кездегі тапсырыс беруші Ossory Road Estates үшін 85 дүкеннен тұратын The Oak Mall сауда орталығы ретінде жапты (2013 жылдың 21 қарашасынан бастап әкімшілік басқаруда). Содан бері Порт Глазгодағы сауда паркі Инверклидтің басты сауда аймағына айналды. Қазіргі кезде сауда орталығында Boots, Argos, The Body Shop, Clarks және New Look дүкендері орналасқан. Marks and Spencer өзінің 1936 жылғы бастапқы ғимаратында болды, ол жаяу жүргіншілерге арналған аймақ құрылысының бірінші кезеңінде жай ғана жаңадан салынды, және дүкен Порт Глазгодағы жаңа бөлімге көшкенге дейін сол жерде қалды. Оның орнында қазір жеке шағын базарлар тобы бар. Tesco және Morrisons та қалада өкілдіктері бар. Waterfront бассейні мен ойын-сауық орталығының қарсы бетінде шағын сауда орталығы орналасқан. Қаланың көптеген аудандарында күнделікті қажеттіліктерді қамтамасыз ететін шағын дүкендер тобы бар. Қалада бір дипломатиялық миссия – Италия консулдығы бар.
Көлік
Гринок – Шотландиядағы теміржол станцияларының саны бойынша ең жақсы қамтамасыз етілген қала. Онда сегіз станция бар: Богстон, Картсдайк, Гринок Орталық, Гринок Батыс, Форт Матильда, Уинхилл, Драмфрочар және Бранктон. Бұрынғы IBM кешенінде орналасқан тоғызыншы станция, учаскені қайта құруға дейін уақытша тоқтатылған. Тек Глазгода ғана станциялар саны одан да көп, ал Эдинбургте бар болғаны екі станция ғана бар. Гринокта 1.2 миль (2 км) ұзындығындағы теміржол туннелі бар. Қаланың Ньютон көшесінің астында орналасқан бұл туннель, теміржолды Гуррокқа дейін созуға мүмкіндік берді. Гринокты Гриннок, Горок және Порт-Глазгоның көп бөлігін қамтитын бірнеше жергілікті автобус маршруттарымен қамтамасыз етеді. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар Глазго, Ларгс және Дунун қалаларына үнемі қатынайды. Көптеген маршруттарды Макгиллдің автобус қызметі жүзеге асырады. Ларгс пен Глазго арасындағы бағытта 901 және 906 екі қызмет жұмыс істейді, олар күннің көп бөлігінде әр 15 минут сайын автобуспен қамтамасыз етеді. 531 қызметі де Гринноктан Глазгоға саяхат жасауға мүмкіндік береді, ол X7 қызметімен қосылудан бұрын Порт-Глазгоның Слеймуир аймағын қамтиды, содан кейін Вейр, Хьюстон және Линвуд арқылы өтіп, Брейхедке дейін автожолға қосылып, Глазго қаласының орталығына жетеді. Гринок Эдинбургтен басталатын A8 тас жолының/M8 автожолының соңында орналасқан. Бұл сонымен қатар Англия, Франция және Испания арқылы оңтүстікке қарай өтетін Е05 Еуромаршрутының солтүстік терминалы, ол Испанияның Альгесирас порты мен контейнерлік терминалында аяқталады.
Мәдениет
Гринок қаласында әлемдегі алғашқы Бернс клубы, "Ана клубы" орналасқан. Оны 1801 жылы Айрширде туған саудагерлер құрды, олардың кейбіреулері Роберт Бернсті жеке білген. Олар алғашқы Бернс кешін 1802 жылғы 29 қаңтарда оның туған күні деп ойлап өткізді, бірақ 1803 жылы Айр шіркеу жазбаларынан дұрыс күнің 1759 жылғы 25 қаңтар екенін анықтады. Виктория дәуірінің пейзаж суретшісі Джон Аткинсон Гримшоу өзінің бірнеше суреттерінде Гриннокты сәл идеалдандырып бейнелеген. Уатт институты (Мклин мұражайы) – Инверклид аймағындағы ең ірі мұражай, онда Джеймс Уаттқа арналған көрмелер мен ежелгі Египет артефакттарының жинағы бар. Beacon Arts Centre 2013 жылы Гриноктың Custom House Quay-дегі жаңа ғимаратта ашылды. Онда 500 орындық театр бар, онда тұрақты түрде пьесалар, концерттер, музыкалық шаралар, комедиялық өнер және басқа да іс-шаралар ұйымдастырылады, сондай-ақ студиялық театр бар. Галереялық кешен репетициялар мен жиналыстар өткізуге арналған бөлмелерді біріктіріп, шаралар немесе қойылымдар үшін кеңістік құрады, сонымен қатар Клайд өзеніне көрініс ашады. Бірінші қабатта кафе мен бар да кең көріністерге ие. Beacon Greenock Arts Guild-ке тиесілі және бұрынғы Arts Guild театрының орнын басты. Гринок 1904 және 1925 жылдары Ұлттық Модты қабылдады.
Теледидарда
1974 жылы BBC Шотландиясының "Para Handy" романдары бойынша "The Vital Spark" атты телеспектаклі Гринкокта түсірілді. 2012 жылы "Уотерлоо жолы" теледрамасы Рочдейл қаласынан, Үлкен Манчестерден көшірілген соң Гринкок қаласында түсірілді. Сериал қаланың батысында орналасқан, бұрынғы орта мектеп – Гринок академиясында түсірілді. Британдық "Annika" телесериалы кісі өлтіру бөлімінің базасы ретінде Beacon Arts Centre-ді пайдаланады.
Фильмде
Гринок бірнеше фильмнің түсірілім алаңы болған: "Жай ғана балалар ойыны" (1979), "Буффало қайда кетеді" (1988) және "Үлкендер арасында" (1993) телефильмдері, сондай-ақ "Sweet Sixteen" (2002), "Dear Frankie" (2004) және "Badla" (2019) кинофильмдері. Дэнни Бойлдың ерте туындысы "Кету" (1988) осы қалада түсірілген. "Роб Рой" фильмінде, оқиғасы 18 ғасырдың ортасында өтетін, Гринок "жаңа дүниеге қақпа" деп сипатталады.
Әдебиетте
Гринвок Алан Шарптың 1965 жылғы «Геддедегі жасыл ағаш» романының оқиға орындарының бірі. Робин Дженкинс 1979 жылғы «Фергус Ламонт» романында оны «Ганток» деп бейнелеген (Ганток – Дунун қаласының жанындағы Клайд теңізіндегі тасты жартас). Аласдер Грейдің 1984 жылғы «1982, Жанин» романы Гринвок қонақ үйінің бөлмесінде өтеді. Мэтью Фитттің киберпанк романы «Бут н Бен А Го Го» жаһандық жылыну салдарынан суға батқан Гринвокты көрсетеді. В. С. Грэм (балалық шағын еске түсіре отырып) және Дуглас Даннның поэзиясында Гринвок туралы айтылған. Чарльз Нодьенің 1832 жылғы «La fée aux miettes» романтикалық ертегі романында Гринвок «Crumb Fairy» атты кейіпкердің бастапқы үйі және соңғы бағыты ретінде суреттелген, ол оқиғаның басында Францияда тұтқынға алынады. 1821 жылы Шотландияға 50 күндік саяхаты туралы жазған «Дипптен Шотландия тауларына саяхат» еңбегінде Нодье Гринвокті «Ренфрюширдің әшекейлерінің бірі» («la charmante ville de Greenok [sic], un des ornements de Renfrew») деп сипаттаған. Киран Джеймстің 2021 жылғы «Гриноктағы кісі өлтірулер» романы Гринвокта, әсіресе Гросвенор көшесі маңындағы Картсдайк ауданында және Гороктағы пабтарда, оның ішінде Кемпок және Монтейт (қазір жабық) пабтарында өтеді.
Медиа
Қалада 1857 жылдан бері күн сайын шығатын кешкі газет – The Greenock Telegraph бар. Жергілікті жаңалықтар мен телеарналар BBC Scotland және STV Central арқылы ұсынылады. Телевизия сигналдары Black Hill TV таратушысынан немесе Rosneath және Ravenscraig сияқты жергілікті қайталағыш таратушылардан алынады. Гринок қаласындағы Батыс Шотландия колледжінің шығармашылық сала студенттері Inverclyde TV интернеттік телеарнасын жүргізеді. Inverclyde FM онлайн – еріктілер басқаратын қоғамдық интернет радиостанциясы. Қалаға сонымен қатар BBC Radio Scotland, Clyde 1, Greatest Hits Radio Glasgow & The West, Heart Scotland және Capital Scotland радиостанциялары да қызмет көрсетеді.
Басқа байланыстары бар адамдар
Пират Уильям Кидд өлім жазасына кесілгенде Гриннокта туылғанын мәлімдеді, бірақ кейіннен нақтыланған мәліметтер оның Белфаст немесе Дандиде туғанын көрсетті. Роберт Бернстің сүйіктісі Мэри Кэмпбелл (Хайленд Мэри) және оның әкесі 1786 жылдың қазан айының басында Гринноктағы інісіне бару үшін Кемпбелтауннан кемеге отырды. Оның інісі тифпен ауырып, оны күтіп емдегенде Мэри де жұқтырып алды. Ол 1786 жылдың 20 немесе 21 қазанында тифтен қайтыс болды және Ескі Батыс шіркеуінің зиратына жерленді. 1842 жылы олардың махаббатына деген қызығушылық артып, қабір үстіне халық ақшасына ескерткіш орнатылды. 1920 жылы шіркеудің жері Харланд пен Вольф кеме жасау зауытын кеңейтуге қажет болғандықтан, ескерткіш Гриннок зиратындағы қазіргі орнына көшірілді, оның денесі табутқа салынып, тиісінше рәсіммен қайта жерленді. Шіркеудің өзі 1926 жылы көшіріліп, Эспланаданың батыс жағындағы қазіргі орнында қайта салынды. 1827 жылы Онтариодағы Гюльф қаласын құрған жазушы Джон Гальт осы қалада тұрып, өзінің көптеген шығармаларын, әсіресе «Annals of the Parish» (1821) романын Гриннок пен айналасындағы қалаларға негіздеп жазды. Ол Инверкип көшесіндегі зиратта жерленген. Америкалық комедияшы және жазушы Джей Леноның анасы Кэтрин Мьюр Гриннокта дүниеге келіп, бала кезінде АҚШ-қа көшіп кеткен. Америкалық актриса Джулианна Мур – бұрынғы психиатр әлеуметтік қызметкері және Гринноктан эмиграциялаған Энн Лавтың қызы. Уильям С. Хьюитт (Гринноктағы Вестберн шіркеуінің пасторы), 2009–2010 жылдардағы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы, Гринноктағы шіркеуде қызмет ететін алғашқы пастор болып тағайындалды. 1929 жылы Гриннокта туған Элизабет Киннибург 1970 жылы Шотландия шіркеуінің пасторы болып тағайындалған алғашқы әйелдердің бірі болды. Ливиялық барлау қызметкері және Локербидегі жарылысқа кінәлі деп танылған Абдельбасет аль-Меграхи 2005 жылдан бастап 2009 жылдың 20 тамызында босатылғанға дейін Гриннок түрмесінде қамауда болды.