Кіріспе
Күздегі қалыпты емес жылы ауа райының кезеңі
"Үнді жазы" – Солтүстік жарты шардың орташа белдеулерінде күзде кейде болатын, қалыпты емес жылы және құрғақ ауа райының кезеңі. Көптеген дереккөздер нағыз "Үнді жазының" алғашқы аяз болғаннан кейін, немесе тіпті алғашқы "қырылдатып аяз" болғаннан кейін ғана басталатынын көрсетеді.
Этимология
XIX ғасырдың аяғында сөздік жазушы Альберт Мэтьюс бұл тіркесті кім ойлап тапқанын анықтау үшін американ әдебиетін жан-жақты зерттеді. Ол тапқан ең ерте дерек 1851 жылға жатады. Ол бұл тіркесті 1778 жылы Англияда жазылған хатта да тапты, бірақ оны сөз тіркесінің кездейсоқ қолданылуы деп есептеді. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, қазіргі мағынадағы «үнді жазы» туралы ең алғашқы сілтеме 1778 жыл шамасында АҚШ-та жазылған эсседе кездеседі. Эссе күздің мінезін сипаттайды және осы тіркестің кеңінен қолданылуын көрсетеді. «Үлкен жаңбырлар соңғыда бұлақтарды, арналарды, батпақтарды толтырып, жерді құнарландырады. Содан кейін қатаң қырау келеді, ол қардың көп қабатталуына дайындалады, бірақ көбінесе «үнді жазы» деп аталатын қысқа уақытқа дейін түтін мен жылылықпен алмасады. Бұл, әдетте, өзгермейтін ереже: қыс осы бірнеше қоңыр күн мен судың көтерілуі жарияланғанға дейін басталмайды. Эссе алғаш рет 1788 жыл шамасында француз тілінде жарық көрді, бірақ 1920 жылдарға дейін АҚШ-та қолжетімді болмады. Терминнің нақты шығу тегі белгісіз болса да, ол алғаш рет американдықтар қоныстанған аймақтарда байқалған болуы мүмкін, немесе жергілікті тұрғындар оны еуропалықтарға алғаш рет сипаттаған, немесе күзгі жылы және тұманды ауа-райымен байланысты болған, сол кезде американдықтар аң аулаған. Американың түпкілікті халқының аңыздарында құдай немесе «Өмір сыйлаушы» әртүрлі жауынгерлерге немесе халықтарға жылы күзге ие болуға мүмкіндік берген, осылайша олар егін шығымы сияқты үлкен қайғыдан кейін аман қалған.
text=Great rains at last replenish the springs, the brooks, the swamp and impregnate the earth. Then a severe frost succeeds which prepares it to receive the voluminous coat of snow which is soon to follow; though it is often preceded by a short interval of smoke and mildness, called the Indian Summer. This is in general the invariable rule: winter is not said properly to begin until those few moderate days & the raising of the water has announced it to Man. The essay was first published in French around 1788, but remained unavailable in the United States until the 1920s. Although the exact origins of the term are uncertain, it was perhaps so called because it was first noted in regions inhabited by Native Americans, or because the natives first described it to Europeans, or it had been based on the warm and hazy conditions in autumn when Native Americans hunted. Native American legends mention the god or "Life Giver" bestowing warm autumnal weather to various warriors or peoples, enabling them to survive after great misfortune, such as loss of crops.
Қолданылуы
Ауа райы тарихшысы Уильям Р. Дидлер "үнді жазын" "қазан және қараша айларында болатын жылы, тыныш, тұманды ауа райының кез келген мерзімі" деп түсіндіруге болады деп жазды, бірақ ол "желтоқсан мен қаңтар айларында да үнді жазының ыстық мерзімдеріне есім берілгенін оқып таң қалғанын" айтты. Дидлер сондай-ақ кейбір жазушылар үнді жазын тек Жаңа Англиядағы ауа райына қатысты қолданатынын, ал "басқалары бұл АҚШ-тың көп бөлігінде, тіпті Тынық мұхитының жағалауында да болады деп мәлімдейді" деп атап өтті. Уильям Дин Хауэллстің 1886 жылғы "Үнді жазы" романында бұл термин жастық шақтағы бақытты қайта баю мүмкіндігі бар уақыт ретінде қолданылады. Жас кезінде тастап кетілген басты кейіпкер ерте орта жаста романтиканы қайта тапқанша жалғыз өмір сүреді. Британ тілінде бұл термин Солтүстік Америкадағыдай қолданылады. Ұлыбританияда ол алғаш рет 19 ғасырдың басында қолданылды, алғашқы мысалы – 1837 жылы The Guardian газетінде жарияланған, АҚШ-та тұрған, бірақ түпкіліктің шығу тегіне үндістердің әсері болды ма деген күмәнді білдірген автордың "үнді жазы" фразасын түсіндіретін мақаласы. 1916 жылы жарық көрген Ұлыбритания метеорологиялық сөздігінде үнді жазы "күз айларында, әсіресе қазан және қарашада болатын жылы, тыныш ауа райының мерзімі" деп анықталған. Борис Пастернактың "Дәрігер Живаго" романының ағылшын тіліне аудармасында бұл термин қазан революциясына дейін болған ерекше жылы ауа райын сипаттау үшін қолданылады.
In the English translation of Boris Pasternak's Doctor Zhivago, the term is used to describe the unseasonably warm weather leading up to the October Revolution.
Басқа атаулар мен ұқсас құбылыстар
Жергілікті жерлердегі ауа райының ұқсас жағдайлары да бар, бірақ олар жергілікті ерекшеліктерге ие. Күздің жылы мезгілі Германияда, Австрияда, Швейцарияда, Литвада, Венгрияда (vénasszonyok nyara), Эстонияда және көптеген славян тілдерінде «алтвейберсоммер» («қарт әйелдер жазы») деп аталады. Мысалы, Чехияда, Украинада, Польшада, Словакияда, Ресейде және Словенияда бұл «қарт әйелдер жазы» (бабине літо, babie lato) деп белгілі. Болгарияда оны «цыган жазы» немесе «кедейлер жазы» деп, ал Сербияда – «Михольское лето» деп атайды, себебі 12 қазанда Әулие Михаил немесе «Михольдан» тойланады. Швецияда «Brittsommar» («Биргитта» және «Бриттадан») бар, олардың мерекелері шамамен 7 қазанда келеді. Финляндияда бұл кезең қазір тікелей аудармада , деп аталады, бірақ тарихи тұрғыдан күзгі жылы кезең Бартоломейдің құрметіне аталған, оның мерекесі тамыз айының соңында болады. Ирланд тілінде бұл құбылыс fómhar beag na ngéanna («қаздардың кішкентай күзі») деп аталады. Испанияда оны el veranillo del Cydonia oblonga («күлтегін ағашының кішкентай жазы») немесе el sol del membrillo («күлтегін ағашының күні») деп те атайды. Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігінде – Бразилияда, Аргентинада, Чилиде және Уругвайда – бұл құбылыс «Веранико», «Веранито» немесе «Веранильо» (сөзбе-сөз «кішкентай жаз») деп белгілі және әдетте күздің басында, сәуірдің соңы мен мамырдың ортасы аралығында «Веранико де Майо» («Мамырдың кішкентай жазы») немесе «Веранито де Сан-Хуан» («Сан-Жоанның кішкентай жазы») деп аталады. Оның басталуы мен ұзақтығы тікелей Эль-Ниньо құбылысымен байланысты. Басқа елдерде бұл күзгі есімдер күндерімен немесе қасиетті күндермен байланысты, мысалы, Тереза Авила (Португалия, Испания және Франция), Сент-Мартиннің жазы (Испания, Франция, Италия, Португалия және Мальта), Сент-Михаилдің жазы (Испанияда Веранилло де Сан-Мигель, Михольское лето, Сербия, Черногория және Босния және Герцеговина), Сент-Мартин күні (Нидерланды және Италия), Сент-Деметрий (Грекия және Кипр), Швецияда Бриджит және Уэльсте Архангел Михаил (haf bach Mihangel). Түркияда оны «pastırma yazı» («пастрма жазы») деп атайды, өйткені қараша айы пастрма (біраз өзгеше болғанымен, пастрманың тегі – ет) жасауға ең қолайлы уақыт деп есептелген. Америка метеорологиялық қоғамы (AMS) сондай-ақ осыған ұқсас құбылысты грек мифологиясынан шыққан «halcyon days» («тыныш күндер») терминімен поэтикалық түрде атауға болатынын айтады. Грекиядағы тыныш күндер қыс айларында, әдетте 16-31 қаңтарда болады және 4-7 күнге созылып, өте жылы және күннөлді болады. «All Hallow's summer» немесе «All Saints' summer» ағылшын халық әдебиетінде және Шекспирдің шығармаларында да кездеседі, бірақ оның қолданылуы тоқтаған сияқты.
Үстел ойындары
Уве Розенберг жасаған "Күзгі Индия жазы" осы құбылысқа байланысты аталған және тақырыпталған. Ойыншылар орман төңірегіне жапырақтармен толтырылған тайызшаларды орналастырады.
Комикстер
Үндістан жазы, Хьюго Пратт, Нантиер Билл Миноустчин, 1993 жылдың 1 қазаны. Инджин жазы, Джон Т. МакКатчон, Чикаго Трибюн, 1907 жылдың 30 қыркүйегі.
Музыка
Виктор Герберттың осы атаумен жасалған фортепиано солосы 1919 жылы жазылған. Ол 1930 жылдары Аль Дубиннің сөзін алды және бірнеше поп әншілері мен би тобы жазды. 1945 жылы Коулман Хокинс Виктор Герберт/Аль Дубиннің тенор саксофонда орындалған күйінің джаз нұсқасын жазды. 1966 жылы The Doors "Indian Summer" (Моррисон/Кригер) әнін жазды, ол 1970 жылы Morrison Hotel альбомында жарық көрді. 1969 жылы Brewer & Shipley "Indian Summer" әнін Weeds альбомына жазды. 1975 жылы Джо Дассен "Indian Summer" әнін француз, ағылшын, испан және неміс тілдерінде жазды. "L'Été indien" Toto Cutugno-ның "Africa" әніне негізделген, сондықтан кейбір сингл жариялымдарында "L'Été indien (Africa)" деген атаумен берілген. Ол Дассеннің ең үлкен хиті болып, бүкіл әлемде 2 миллионнан астам дана сатылды. Нэнси Синатра мен Ли Хейзлвуд әннің ағылшын тіліндегі нұсқасын 1976 жылы сингл ретінде шығарды. 1977 жылы Poco "Indian Summer" альбомын шығарды, онда Пол Коттон жазған атау трегі бар. 1977 жылы Jay Ferguson-ның "Thunder Island" әнінде "Ол үнді жазының түсі еді" деген сөздер кездеседі. 1978 жылы Джо Уолш "Indian Summer" әнін But Seriously, Folks альбомына жазды. 1981 жылы Аль Стюарт "Indian Summer" әнін өзінің алғашқы концерттік альбомы Live/Indian Summer-да шығарды. 1983 жылы Belle Stars "Indian Summer" атты сингл шығарды. Ол Belle Stars альбомында да бар. 1983 жылы Пер Гессл өзінің дебюттік альбомында "Indiansommar" (швед тілінде "Үнді жазы") атты аспаптық ән шығарды. 1984 жылы U2 "Indian Summer Sky" әнін The Unforgettable Fire альбомына енгізді. 1985 жылы Ларри Гатлин мен Барри Гибб "Indian Summer" әнін жазды, ол Ларри Гатлин & The Gatlin Brothers альбомы Smile (1985) альбомында жарық көрді, оны Ларри, Барри және Рой Орбисон орындады. 1985 жылы Channel 3 (тобы) "Indian Summer" әнін Last Time I Drank альбомына енгізді. 1987 жылы Opal тобы The Doors әнінің Chemical Imbalance Limited Edition 45 (#003) альбомында өз нұсқасын шығарды. 1987 жылы The Dream Academy "Indian Summer" әнін Remembrance Days альбомына жазды. 1988 жылы Beat Happening "Indian Summer" атты Calvin Johnson жазған әнін Jamboree альбомында шығарды. 1992 жылы Go West "Indian Summer" атты альбомын шығарды. 1992 жылы Виктор Герберт/Аль Дубин күйін Тони Беннетт өзінің Франк Синатраға арналған Perfectly Frank альбомына жазды. 1992 жылы The Rippingtons "Indian Summer" әнін Weekend in Monaco альбомының төртінші трегі ретінде шығарды. 1993 жылы Пол Вестерберг "First Glimmer" әнін шығарды, ол үнді жазын еске алады. 1993 жылы Luna Beat Happening әнінің нұсқасын Slide EP-інде шығарды. 1993 жылы Калифорнияның Окленд қаласында Indian Summer эмо тобы құрылды. Олар 1994 жылы тарады. 2002 жылы Pedro the Lion өзінің Control альбомында Дэвид Базан жазған "Indian Summer" әнін шығарды. 2004 жылы Carbon Leaf Vanguard Records компаниясы шығарған Indian Summer альбомындағы барлық түпнұсқа әндердің жинағын шығарды. 2004 жылы Тори Амос "Indian Summer" әнін Scarlet's Hidden Treasures EP-ге жазды. 2007 жылы Бен Гиббардтың "Beat Happening" әнінің нұсқасы Курт Кобейн туралы: Ұл туралы: Музыка кинофильмнің саундтрегіне енгізілді. 2007 жылы классикалық композитор Пайарлал Шарма "Indian Summer: 8 Enchanting Pieces for String Quartet" атты шығармасын жазды. 2007 жылы джаз музыканты Дейв Брубек өзінің 50 жылдағы тұңғыш соло фортепианолық альбомын шығарды, оны Виктор Герберт пен Аль Дубиннің атау әнінің нұсқасынан кейін "Indian Summer" деп атады. 2007 жылы Manic Street Preachers "Indian Summer" әнін Send Away the Tigers альбомынан шыққан үшінші сингл ретінде шығарды. 2009 жылы ел дуэті Брукс пен Данн өзінің "Indian Summer" әнін өзінің бесінші ең үлкен хиттер топтамасының басты синглі ретінде шығарды, #1s and Then Some. 2009 жылы Мэнди Мур "Amanda Leigh" альбомын шығарды, оған Майк Виола мен Инара Джорджбен бірге жазған "Indian Summer" әнін қосты. 2010 жылы австралиялық продюсер Габриэль Глисон электронды музыка шығара бастады және Indian Summer деген атпен өнер көрсетті. 2011 жылы Loaded (кейде Duff McKagan's Loaded деп аталады) "Indian Summer" әнін The Taking деп аталатын альбомында шығарды. 2013 жылы Stereophonics Келли Джонстың "Indian Summer" әнін Graffiti on the Train альбомының екінші синглі ретінде шығарды. 2014 жылы Тайлер Хилтон өзінің өзі жазған атаулық тректі қамтитын Indian Summer альбомын шығарды. 2015 жылы Джей Вольф өзінің дебюттік синглін "Indian Summer" Foreign Family Collective лейблінде шығарды. 2018 жылы голланд әншісі Шарон ден Адель өзінің My Indigo жобасы бойынша Indian Summer әнін шығарды. 2020 жылы No Germ Candy Beat Happening әнін Straight Talk синглінің B-жағы ретінде шығарды. Кэти Перридің 2009 жылғы "Thinking of You" әнінде "Сен қыстың ортасында үнді жазына ұқсайсың" деген сөздер кездеседі. Виктор Герберт күйіне негізделген Аль Дубиннің әндерін басқа джаз нұсқаларын Джинни Симмс Кей Кизер және оның оркестрімен бірге жазды (1939 жылғы желтоқсанда Columbia 78rpm синглі үшін жазды), Джин Крупа оркестрі (1940 жылғы қаңтарда радиода тікелей эфирде жазды), Бинг Кросби (1950 жылы Decca үшін Bing Crosby – Victor Herbert 7" 45rpm қорапта жазды), Ли Конитц және Билли Бауэр (1951 жылы Lee Konitz: The New Sounds 10" және 1956 жылы Conception LP үшін Prestige үшін жазды), Стэн Гетц (1949 жылғы маусымда Prestige LP үшін жазды, 1955 жылы шықты), The Hi Lo's (1956 жылы On Hand LP-ден, Starlite), Джо Пума мен Билл Эванс (1957 жылы Joe Puma Jazz Trio and Quartet альбомынан, Jubilee), Дейв Брубек (1957 жылы Dave Brubeck Plays and Plays and Fantasy Records альбомынан), Элла Фитцджеральд (1972 жылы тікелей эфирде Count Basie Orchestra және Tommy Flanagan Trio қатысуымен жазды), Пол Десмонд (1973 жылы Skylark альбомында), және Сара Воан (1974 жылы Send in the Clowns альбомында Count Basie Orchestra қатысуымен жазды). Сидни Беше 1940 жылы Виктор Герберт/Аль Дубин күйінің джаз нұсқасын сопрано саксофонда жазды. Гленн Миллердің үлкен оркестрі Виктор Герберт пен Аль Дубиннің әнін Рей Эберле вокалымен орындады, ол 1939 жылдың соңынан 1940 жылға дейін 8-орынға көтерілді. Виктор Герберт/Аль Дубин күйі 1939 жылы Томми Дорсидің үлкен оркестрінде Джек Леонард вокалымен орындалғанда 1-орынға шықты. Виктор Герберт/Аль Дубин күйін Фрэнк Синатра 1968 жылы Дюк Эллингтонмен бірге жазған альбомында Francis A, and Edward K. жазды. Виктор Герберт "Indian Summer" әнін 1919 жылы классикалық оркестр үшін жазды, ал Аль Дубин 1939 жылы оған сөз жазды.
In 1981 Al Stewart released his song "Indian Summer" on his first live album Live/Indian Summer. In 1983 Belle Stars released a single called "Indian Summer". It also features on the Belle Stars album. In 1983 Per Gessle released an instrumental song called "Indiansommar" (Swedish for Indian summer) on his self titled debut album. In 1984, U2 included "Indian Summer Sky" on their The Unforgettable Fire album. In 1985 Larry Gatlin and Barry Gibb wrote their song "Indian Summer", which was released on the Larry Gatlin & The Gatlin Brothers album Smile (1985), as performed by Larry, Barry and Roy Orbison. In 1985, Channel 3 (band) included "Indian Summer" on their Last Time I Drank album. In 1987 the band Opal released their version of The Doors song on the Chemical Imbalance Limited Edition 45 (#003). In 1987 The Dream Academy recorded their song "Indian Summer" for the album Remembrance Days. In 1988, Beat Happening released the Calvin Johnson penned "Indian Summer" on their album Jamboree. In 1992 Go West released an album called Indian Summer. In 1992 the Victor Herbert/Al Dubin tune was recorded by Tony Bennett for his Frank Sinatra tribute album, Perfectly Frank. In 1992, The Rippingtons released "Indian Summer" as the fourth track on their album Weekend in Monaco. In 1993, Paul Westerberg released "First Glimmer," a song that references an Indian Summer. In 1993 Luna released their version of the Beat Happening song on their EP Slide. In 1993, the emo band Indian Summer was formed in Oakland, California. They disbanded in 1994. In 2002 Pedro the Lion released the David Bazan penned "Indian Summer" on their album Control. In 2004 Carbon Leaf released a collection of all original songs on their album, Indian Summer released on Vanguard Records. In 2004 Tori Amos recorded her song "Indian Summer" for the EP Scarlet's Hidden Treasures. In 2007 Ben Gibbard's version of the "Beat Happening" song was included on the Kurt Cobain About a Son: Music from the Motion Picture soundtrack. In 2007 classical composer Pyarelal Sharma wrote Indian Summer: 8 Enchanting Pieces for String Quartet. In 2007 jazz musician Dave Brubeck released his first solo piano album in 50 years on Telark, called "Indian Summer", after his version of the title song by Victor Herbert and Al Dubin. In 2007 Manic Street Preachers released their song "Indian Summer" as the third single released from their album Send Away the Tigers. In 2009 country duo Brooks and Dunn released their own "Indian Summer", as the lead single to their fifth greatest hits package, #1s and Then Some. In 2009, Mandy Moore released the album Amanda Leigh which includes the song "Indian Summer" that she co wrote with Mike Viola and Inara George. In 2010 Australian record producer Gabriel Gleeson began releasing electronic music and performing under the name Indian Summer. In 2011 Loaded (sometimes called Duff McKagan's Loaded) released their song "Indian Summer" on the album called The Taking. In 2013 Stereophonics released the Kelly Jones penned "Indian Summer", as the second single from their album Graffiti on the Train. In 2014 Tyler Hilton released the album Indian Summer, containing his self penned title track. In 2015 Jai Wolf released his debut single "Indian Summer" on the Foreign Family Collective label. In 2018 Dutch singer Sharon den Adel released the song Indian Summer under her My Indigo project. In 2020 No Germ Candy released their version of the Beat Happening as a b side to the Straight Talk single. Katy Perry's 2009 song "Thinking of You" contains the passage "You're like an Indian summer in the middle of a winter". Other jazz versions based on the Victor Herbert tune with Al Dubin lyrics were recorded by the Ginny Simms with Kay Kyser & his Orchestra (December 1939 recording for Columbia 78rpm single), Gene Krupa Orchestra (recorded live on radio, January 1940), Bing Crosby (on Bing Crosby – Victor Herbert 7" 45rpm box set, for Decca in 1950), Lee Konitz and Billy Bauer (recorded for Prestige on 1951 Lee Konitz: The New Sounds 10" and 1956 Conception LP), Stan Getz on the Stan Getz Quartets LP (recorded June 1949 for Prestige LP in 1955), The Hi Lo's from their On Hand LP (Starlite 1956), Joe Puma with Bill Evans (from the album Joe Puma Jazz Trio and Quartet, on Jubilee, 1957), Dave Brubeck on his first solo piano album Dave Brubeck Plays and Plays and (Fantasy Records 1957), Ella Fitzgerald with the Count Basie Orchestra featuring the Tommy Flanagan Trio (recorded live in 1972), Paul Desmond (1973 on Skylark), and Sarah Vaughan with the Count Basie Orchestra (on Send in the Clowns 1974). Sidney Bechet recorded a jazz version of the Victor Herbert/Al Dubin tune on soprano sax in 1940. The Glenn Miller Big Band Orchestra version of Victor Herbert and Al Dubin's tune with vocalist Ray Eberle, rose to number 8 from late 1939 into 1940. The Victor Herbert/Al Dubin tune was a number 1 hit for Tommy Dorsey's Big Band Orchestra with Jack Leonard on vocals in 1939. The Victor Herbert/Al Dubin tune was recorded by Frank Sinatra on his album with Duke Ellington, Francis A, and Edward K., in 1968. Victor Herbert composed the song "Indian Summer" in 1919 for classical orchestra and Al Dubin wrote lyrics in 1939.