Кіріспе

Солтүстік Америка құстарының түрлері. Сары қарны бар ағаштікен (Sphyrapicus varius) – Канада мен АҚШ-тың солтүстік-шығысында көбейетін орташа мөлшердегі тоқылдақ.

Сипаттама

Сарықарны шөлқұрттың ұзындығы шамамен , ал орташа салмағы , бірақ бұл көрсеткіштен кез келген жаққа ауытқуы мүмкін. Сарықарны шөлқұрттың қанаттарының ұзындығы - аралығында болады. Еркекте маңдай жарқын қызыл түсті (кейде сары), ал аналығында – қызылдың ашық түсімен боялған. Кейде аналығында қызыл түс тек осы жерде ғана кездеседі, егер болса, себебі аналықтарында қара дақтармен араласқан қара түсті басы сирек болады. Бас қара жиекпен шектелген, әдетте қызыл түсті, ал аналықтарында қара түс араласқан. Көздің үстінен басталатын ақ жолақ мойынға қарай созылып, кеңейеді, артқы мойында жұқа қара сызықпен бөлінеді. Құлақ үстінен мойынның бүйіріне дейін жалғасқан кең қара жолақ бар. Осы қара жолақтың төменінен мұрын түктерінен кеудеге дейін созылатын ақ жолақ өтеді. Жыныстық ерекшеліктерін анықтау үшін тамақ пен жақ аймағын қарастыруға болады, себебі аналықтарында ақ, ал аталарында қызыл түс басым.

Ұқсас түрлер

Қызыл мойынды сорғыш құстың ерекшелігі – мойнының (басының артқы жағының) қызыл түсті болуы. Қалың қауырсынды тоқылдақтың басында (басының алдыңғы жағында) немесе тамағында қызыл түс жоқ, сондай-ақ арқасы қара түстірек. Жұмсақ қауырсынды тоқылдақ, қалың қауырсынды тоқылдақ сияқты белгілерге ие, бірақ одан әлдеқайда кішідірек.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Сарықарны шөлқұрт Канада, Алясканың шығысы және АҚШ-тың солтүстік-шығысында таралған. Бұл құстар қыстау үшін АҚШ-тың шығысына, Батыс Индияға және Орталық Америкаға ұшып барады. Бұл түр Ирландия мен Ұлыбританияда өте сирек кездесетін, жабылып ұшқан құс ретінде тіркелген. Шөлқұрт көбейетін кезде жапырақты және аралас қылқан жапырақты орманды биіктікте кездеседі. Көбеймейтін маусымда орманды мекендейді, бірақ орман шеттері, ашық орман және жартылай ашық жерлер де пайдаланылады. Одан басқа, жайылымдардағы, далалардағы және қала маңындағы үлкен ағаштарда, тіпті пальма тоғайларында да көріледі. Осы кезеңде сарықарны шөлқұрт теңіз деңгейінен бастап, кейбір аймақтарда тіпті биіктікке дейін жетеді, бірақ әдетте биіктік аралығында ұсталады. Кейде жидектерді жейді, ал Солтүстік жарты шарда көктемде бүршіктермен қоректенеді. Бунақденелілердің жемі жәндіктер (лепидоптералар, одонаталар) немесе аралар мен құмырсқалардың дернәсілдері мен ересек түрлері болуы мүмкін. Ұялау маусымында жәндіктер ересек құстардың рационының шамамен жартысын құрайды. Солтүстік жарты шардағы жаздың соңында және күзінде ағаш шырыны негізгі тағам болып табылады. Бұл дыбыстарды әдетте ең аш балапан шығарады, ал қалғандары ата-ана ұяда болғанда ғана қосылады. Сондықтан, ең аш балапанға бірінші болып тамақ беріледі. Сарықарны шөлқұрттар Populus, Betula және Acer тұқымдастарының ағаштарынан басқа, Salix, Carya, Alnus тұқымдастарының жапырақты және Pinus, Picea, Abies тұқымдастарының қылқан жапырақты ағаштарын да пайдаланады.

Өсіру

Сары ішті шырынсорғыштар үлкен қуыста ұялайды. Populus және Betula туыстас ағаштар бұл үшін танымал таңдаулар болып табылады. Алайда, АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы зерттеу бұл құстың идеалдық қасиеттері бар ағаштарды іздеуге бейім екенін көрсетті; осы қасиеттердің бірі DBH-тың белгілі бір деңгейі болуы еді. Зерттеу сондай-ақ, осындай критерийлерге сай ағаштардың сирек кездесуі осы іздеу бейнесінен ауытқуға себеп болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Қуысты қазу жұмысын көбінесе еркек жүзеге асырады, ал көбейту маусымы сәуірден шілдеге дейін созылады. Ұя қазу кезінде құс жұптасу биін орындай алады. Бұл биде шырынсорғыш жұбайының төменгі жағында қанаттарын жылдам қағу арқылы билейді. Бұл жұптық байланысты нығайтуға және ұяға деген құштарлықты арттыруға көмектеседі. Жұптың мүшелері бас-мойынды шайқап, қанаттарын жартылай ашып би билейтін ритуалды да орындайды. Олар мүңкілерімен бір-біріне тиісу арқылы да жұптасу рәсімін өткізеді. Сонымен қатар, олар "квирк" дыбыстарын шығарып, алыстан "кви урк" деп шақырады. Жыныстық қатынас кезінде ұрғашы бұтаққа тік тұрып, еркек оның арқасына мініп, біртіндеп артқа және солға қарай құлайды, тік бұрышқа дейін жеткенше. Осы уақыт ішінде құстар тыныш, бірақ алаңдаулы болады. 25-29 күннен кейін жас құстар ұядан алғаш рет ұшып шығады және шамамен екі аптадан кейін дербес болады. Бұл түр Philopterus californiens, филоптерид биттеріне де бейім. Ересектер мен жас құстарды егер ұя тым төмен немесе жеткіліксіз терең болса, егерлер өлтіруі мүмкін. Шырынсорғыштар, сондай-ақ, F. fomentarius жұқтырған P. tremuloides емес ағаштарда ұя салғанда егерлердің шабуылына көбірек ұшырайды. Бұл идеалды ұялайтын ағаштарды іздеу бейнесінің эволюциясына ықпал ететіні болжанып отыр. Шырынсорғыштардың салдарынан ағаштардың белдеуінен кейін кейбір ағаш түрлері өлуге бейім. Мысалы, USDA орман зерттеуінде сары ішті шырынсорғыштардың зиян келтіргеніне байланысты Betula populifolia-ның 67%-ы, B. papyrifera-ның 51%-ы және Acer rubrum-ның 40%-ы қырылды. Басқа ағаш түрлерінде сары ішті шырынсорғыштардың келтірген жаралары өлім-жітімді едәуір азайтуы мүмкін. USDA зерттеуіне сәйкес, шырынсорғыштардан зардап шеккен Picea rubens-тің 3%-ы және Tsuga canadensis-тің 1%-ы ғана жараларынан көз жұмды.