Кіріспе

Құс түрі

Еуропалық жасыл шұбар (Picus viridis) – жарқыраған қызыл баска және қара мұртшасы бар ірі жасыл шұбар. Еркектердің мұртша жолағының ортасы қызыл түсті, ал аналықтарында ол жоқ. Бұл құс Еуропаның көп бөлігінде және Батыс Палеарктикада тұрақты мекендейді, бірақ Испания мен Португалияда оның орнын ұқсас Иберия жасыл шұбары (Picus sharpei) басады. Еуропалық жасыл шұбар көбінесе жердегі құмырсқалармен қоректенеді және басқа шұбар түрлері сияқты ағаштарды жиі «соғу» арқылы дыбыс шығармайды. Оның жарқын жасыл және қызыл қауырсындары ерекше көзге түсетін болса да, ол ұялшақ құс, көбінесе естіледі, бірақ көрінбейді, дауысымен назар аударады. Ағашта ұя салады, 4-6 жұмыртқа туады, олар 19-20 күннен кейін жарылады.

Таксономия

Еуропалық жасыл шыршаны швед натуралисі Карл Линней 1758 жылы өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында қазіргі екілік атауымен – Picus viridis – ресми түрде сипаттады. Типтік орны Швеция. Ғылыми атауы латын тілінен алынған "picus" сөзінен, яғни "шоқыр", және "viridis" сөзінен, яғни "жасыл" деген мағынаны білдіреді. Ол Piciformes қатарына және Picidae шоқырлар тұқымдасына жатады, олардың арасында шамалы және көбінесе географиялық өзгерістер байқалады.

Сипаттама

Еуропалық жасыл тоқылдақ денесінің ұзындығы және қанаттарының созылымымен өлшенді. Екеуі де жоғары жағы жасыл, ал төменгі жағы ақшыл сары жасыл, құйрық аймағы сары, мойны мен жеңі қызыл; еркегінің кеудесінің ортасы қызыл, ал анасының кеудесі қара. Еркектер мен аналықтардың екеуінің де лорлары (көздің үстіндегі аймақ) және ақ көздің айналасы қара, бірақ *P. v. subsp. sharpei* тұқымында ол қою сұр түсті, ал еркектерде тек қана кеудесінің төменгі жағында қара жиек болады. Жастардың денесі дақты және жолақты; кеудесі бастапқыда қараңғы, бірақ жас еркектер маусымның басында немесе көбінесе шілде немесе тамызда қызыл қауырсындарын көрсете алады. Қауырсындарды ауыстыру маусым мен қараша аралығында жүреді, ал алғашқы ұшу қауырсындары жас құстар ұшқан кезде түсіп қалады. Жастар ұшқаннан кейін тез қауырсындарын жаңартады және тамыз бен қараша аралығында ересектерге тән қауырсындарын алады. Еуропалық жасыл тоқылдақ ұялшақ және сақ болғанымен, көбінесе оның дауысты шақыруы, яғни "яфлинг" деп аталатын дыбысы, бірінші кезекте назар аударады. Ол сирек "барабан тартады" (жұмсақ, жылдам ролл), бірақ көбінесе ұшып бара жатқанда шулы "кю-кю-кюк" дыбысын шығарады. Әні 10–18 "клю" дыбысынан тұрады, соңына қарай сәл жылдамдайды және дыбысының биіктігі аздап төмендейді. Ұшу толқынды, 3–4 қанат соққысынан кейін қысқа уақытқа қанаттары денеге жабысып сығады. Оны ұқсас, бірақ кішірек сұрбас тоқылдақтан сары түсті төменгі жағымен және қара лорларымен және бетіндегі "маскасымен" ажыратуға болады. Сонымен қатар, ол Батыс Азияда да кездеседі. Бұл түрдің өмірі тұрақты және жұмысты көбінесе аталық 15–30 күн бойы атқарады. Кейбір ағаш қуыстары 10 жылдан астам уақыт бойы көбейту үшін пайдаланылады, бірақ міндетті түрде бір жұп емес. Жасыл тоқылдақтар көбінесе қысқа жайылымдарда немесе құмырсқа ұялары көп болатын тұрақты шөптесіктерде азықтанады. Румыниядағы ұядағы зерттеуде балапандарға 10 түрлі құмырсқа берілгені анықталды. Алғашқы 10 күнде жас балапандар әрқайсысы орташа есебімен , 10–20 күн аралығында , ал 20 күннен кейін тамақтандырылды. Жеті балапан ұядан шығу алдында шамамен 1,5 миллион құмырсқа мен қуыршақ жеді. Жасыл тоқылдақтың тілі ұзын (10 см) және оны бас сүйегінің айналасына орау керек. Онда *Dendrocopos* тоқылдақтары мен қара тоқылдақтың (*Dryocopus martius*) тікенектері жоқ, және жасыл тоқылдақ оларға негізделген. "Яфл" еуропалық жасыл тоқылдақтың күлкілі шақыруымен байланысты көптеген ағылшын халықтық атауларының бірі болды; басқаларына күлкілі Бетси, яффингаль, яппингаль және Джек Эйкл кіреді. Басқа атаулар, соның ішінде жаңбыр құсы, ауа райының белгісі және ылғал құсы, оның жаңбыр әкелу қабілеті бар деп есептеледі. Бұл түр бірнеше елдің пошта маркаларында бейнеленген. Еуропалық жасыл тоқылдақ Woodpecker Cider сидрімен байланысты, құстың суреті тауарларда қолданылады. Тоқылдақ Пикенттер тайпасының тотемі болды және Италияның Марке аймағының гербі мен туында бейнеленген.