Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі Кіші шоқыр (Dryobates minor) – пицидтер тұқымдасына жататын құс. Бұрын ол дендрокопос туысына (кейде қате жазылатын) жатқызылған. Кейбір таксономиялық органдар бұл түрді сол туысқа жатқызуды жалғастыруда. Кіші шоқырдың таралған аймағы – Палеарктика, бірақ бірнеше түршесі белгілі.
Species of bird
The lesser spotted woodpecker (Dryobates minor) is a member of the woodpecker family Picidae. It was formerly assigned to the genus Dendrocopos (sometimes incorrectly spelt as Dendrocopus). Some taxonomic authorities continue to list the species there. The range of the lesser spotted woodpecker is the Palearctic region, but several subspecies are recognised.
Таксономия
Кіші нүктелі тоқылдақ 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында *Picus minor* деген екі атаумен тіркеген. 1816 жылы неміс натуралисі Карл Людвиг Кох бұл түрді *Dendrocopos* туысына көшірді. 2015 жылы ядролық және митохондриялық ДНК тізбектеріне негізделген молекулалық филогенетикалық зерттеу *Dendrocopos* туысына жатқан түрлер монофилеттік топ құрамайтынын анықтады. Жаңартылған жіктемеде кіші нүктелі тоқылдақ 1826 жылы неміс натуралисі Фридрих Бойе енгізген қайта жаңғыртылған *Dryobates* туысына қосылды. *Dryobates* туысының атауы көне грек тіліндегі *druos* – орман және *batēs* – серуендеуші деген сөздерден шыққан. *Minor* сөзі латын тілінде "кішкентай" деген мағынаны білдіреді. 13 танылған түршесі бар: Ұлыбританиядағы 50 кіші нүктелі тоқылдақтың салмағының орташа көрсеткіші болды. Кішкентай мөлшері және орман мен саябақтағы биік ағаштарда көп уақыт өткізу әдетінің арқасында бұл кішкентай тоқылдақ көбінесе назардан тыс қалады, бірақ ағаш діңінен байқалғанда, қанаттарындағы кең жолақтарымен және арқасының төменгі бөлігіндегі тар жолақтарымен бірден тануға болады. Еркегінің басында қызыл тәж, қоңыр маңдай, қара түсті көздің үстінен өтетін жолақ және тұмсығының табанынан мойынға дейін созылатын тағы бір жолақ бар. Мойны мен жоғарғы арқасы қара, ал төменгі арқасы қара және ақ жолақтармен өрнектелген. Қанаттарында кеңірек және айқын жолақтар бар, сондай-ақ құйрық қауырсындарының сыртқы жағы да жолақты. Астыңғы бөлігі ақ, бүйірлерінде жолақтар бар. Тұмсығы мен аяқтары сұрғылт-қоңыр. Мекесінің басында ақ түсті қауырсындар бар, ал екі жыныстың жас құстарының басында әлдеқандай деңгейде қызыл түс кездеседі. Маусымдық айқын өзгерістер байқалмайды.
The lesser spotted woodpecker was listed by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the 10th edition of his Systema Naturae under the binomial name Picus minor. The species was moved to the genus Dendrocopos by the German naturalist Carl Ludwig Koch in 1816. A molecular phylogenetic study published in 2015 based on nuclear and mitochondrial DNA sequences found that the species placed in the genus Dendrocopos did not form a monophyletic group. In the revised generic classification, the lesser spotted woodpecker was placed in the resurrected genus Dryobates, that had originally been introduced by the German naturalist Friedrich Boie in 1826. The genus name Dryobates is from the Ancient Greek druos meaning woodland and batēs meaning walker. The specific minor is Latin for "smaller". There are 13 recognised subspecies: A sample of 50 lesser spotted woodpeckers in Great Britain averaged in body mass. From its small size and its habit of spending most of its time in the tops of tall trees in woods and parks, this little woodpecker is often overlooked, but if sighted on a trunk it may at once be identified by the broad barring on the wings and narrower bars across the lower back. The male has a crimson crown, a brown forehead, a black superciliary stripe, and another from the base of the bill to the neck. The nape and upper back are black, but the lower back is barred with black and white. On the wings are broader and more conspicuous bars, and the outer tail feathers are also barred. The under parts are white with streaks on the flanks. The bill and legs are slate grey. In the female the crown is white, but the young birds of both sexes have more or less crimson on the head. There are no marked seasonal changes.
Экология
Оның мінез-құлқы үлкен ұшқыр шұбардың мінез-құлқына өте ұқсас, және ағаштан ағашқа секіріп бара жатқанда, ол да сондай-ақ, үшбұрышты, жалпақтанып көрінеді. Оның дауысы - қайталап айтылатын "кик", мұндай кішкентай құс үшін қаттырақ, ал оның дірілдеген дыбысын тәжірибелі адам үлкен түрлерден ажырата алады. Бұл әнге деген алмастырушы нұсқа жыл бойы естілуі мүмкін, бірақ көбінесе жыл басында көбейтіну кезінде жиірек естіледі. Оның жәндіктермен қоректенуі үлкен ұшқыр шұбардың қоректенуіне ұқсас. Ағашқа кіретін личинкаларды іздегенде, ол шіріген ағашты тісімен қазып, ағаш түбіндегі қалдықтар жәндіктердің жоғарғы бұтақтарға шабуыл жасап жатқанын көрсететін алғашқы белгі болып табылады. Күзден көктемге дейін ол көбінесе ағашта тіршілік ететін жәндіктердің личинкаларын аулайды, көбінесе тірі ағаштардың жұқа, құрғақ бұтақтарынан. Көбейтіну маусымында, ағаш жапырақтары мен қабығында тіршілік ететін жәндіктер тамақтанудың үлесін арттырады. Балаларына негізінен жер бетінде тіршілік ететін жәндіктермен, мысалы, құмырсқалар мен личинкалармен қоректендіреді. Түнде ескі тесіктерде тынығады. Тесік қазған жердегі ағаш қалдықтары да ұялау орнының белгісі, себебі құс оларды әрқашан алып тастамайды. Тесік әдетте жерден жоғары орналасқан, биіктігі 30 немесе 40 фут, шамамен 10 немесе 20 метрге жетеді. Бұл тесік үлкен ұшқыр шұбардың тесігінен кішірек, диаметрі 2,5-5 см, 1-2 дюйм шамасында. Тесіктің тереңдігі әртүрлі болуы мүмкін, ұялау қуысы кіреберістен бір фут немесе одан да көп төмен орналасқан. Мамыр айының екінші жартысында ағаш шаңы мен сынықтарына 5-8 дана жылтыраған ақ жұмыртқа салынады, әдетте бір рет жұмыртқалайды. Екі құс та жұмыртқаны күтіп бағады. Кейде ескі немесе табиғи қуыстар пайдаланылады немесе кеңейтіледі. Кіші ұшқыр шұбарлар көбінесе тұрақты, бірақ белгілі бір деңгейде көшпелі болуы мүмкін. Халық санының жылдық ауытқуы жиі кездеседі. Қысқы температураның төмендеуі кіші ұшқыр шұбарлардың қыста тірі қалуына жылу жоғалту арқылы тікелей әсер етеді, ал көктемдегі ауа райының жағдайы азық көздеріне әсер ету арқылы көбейтінуге жанама әсер етеді. 2017 жылы Ұлыбританияда кіші ұшқыр шұбарлардың саны 2009 жылдан бері жартысына жуық азайған, шамамен 2000 құсқа дейін жеткен. Британдық орнитология қоры парктер мен орманды жерлерден өлі ағаштарды жылдам алып тастауды кінәлап, құстарды олардың сүйікті ұялайтын ортасы – шіріген ағаштан айырды.
Its habits are very similar to those of the great spotted woodpecker, and it has the same stumpy appearance, almost triangular, when bounding from tree to tree. Its note is a repeated "keek", loud for so small a bird, and its vibrating rattle can with experience be distinguished from that of the larger species. This substitute for a song may be heard at all times, but most frequently when courtship begins early in the year. Its insect food is similar to that of the great spotted woodpecker. When hunting for wood boring larvae it chips away at the rotten wood, and the litter at the foot of a tree is often the first indication that insects are attacking upper branches. From autumn to spring it hunts mainly on wood living insect larvae, frequently from thin dead branches in living trees. Through the breeding season, surface living insects from the foliage and bark of trees make up an increased amount of the diet. Nestlings are mainly fed with surface living insects, such as aphids and larval insects. At night it roosts in old holes. A litter of chips is also a guide to a nesting hole, for the bird does not always carry these away when excavating. The hole is usually at a considerable height above the ground and may be as high as 30 or 40 feet, 10 or 20 meters. It is a smaller burrow than that of the great spotted woodpecker, measuring from 1 to 2 inches, 2.5 to 5 cm in diameter. The shaft varies, the nesting cavity being often a foot or more below the entrance. Five to eight highly polished white eggs are laid upon wood dust and chips in the latter half of May, and a single brood is the rule. Both birds help to incubate. Occasionally an old or natural hollow is used or enlarged. Populations of lesser spotted woodpeckers are mostly resident, but can be nomadic to some degree. Annual fluctuations in population numbers are common. The winter temperatures may have a direct effect on winter survival of lesser spotted woodpeckers by heat loss, whereas weather conditions during spring have an indirect effect on breeding performance by affecting food sources. In 2017, the UK population of lesser spotted woodpeckers was reported to have almost halved since 2009, to around 2,000. The British Ornithology Trust blamed modern habits of removing dead trees quickly from parks and woodland, depriving the birds of the decaying wood which is their favoured nesting habitat.