Кіріспе

527–510 жылдар аралығында Афинаның тираны болған Иппиас (; шамамен б.з.д. 570 – б.з.д. 490) – Афинаның соңғы тираны, 527–510 жылдар аралығында билік құрған. Ол ежелгі Грекиядағы үш тираннан тұратын Писистратидтер әулетінің мүшесі болды. Бірінші Писистрат, одан кейін оның ұлы Иппиас, сосын Иппиас­тың заңды емес ұлы Гегестрат билікке келді. Спарта патшасы Клеомен I Афинаға шабуыл жасап, оны Парсыға қашуға мәжбүрлеген кезде, Иппиас тақтан түсірілді.

Ерте өмір

Гиппиас б.з.д. 570 жылы Афинаның алғашқы тираны Писистраттың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі Мегаклды қызымен ұятсыз қарым-қатынас жасап, оны қорлағаннан кейін Эретрияға қашуға мәжбүр болғанда, Пейсистратос ұлдарымен ақылдасты. Гиппиас олардың билікті қайтаруы керек екенін ұсынды, және әкесі оған келісті. Дайындықтар басталды, нәтижесінде б.з.д. 546 жылы Афина үшінші рет Пейсистраттың қол астына көшті.

Афинаның тираны

528/7 жылы әкесі қарттығынан қайтыс болғаннан кейін Иппиас Афинаның тираны Пеизистраттың орнын басты. Ол ақындар мен қолөнершілердің меценаты болды және оның билігінде Афина гүлденді. Оның інісі Гиппарх, оныңмен бірге билік еткен болуы мүмкін, 514 жылы Панафинея мерекесінде Гармодий мен Аристогейтон (тираны өлтірушілер) тарапынан өлтірілді. Аристогейтон Гиппархтың Гармодийға жасаған ұсыныстарына наразы болды және жақын серіктерімен бірге Гиппарх пен оның інісін өлтіруді жоспарлады. Тиранның да жаулары болған. Иппиас Аристогейтонды азаптағаннан кейін өлімге кесті, ал Гармодий сол жерде қаза тапты. Содан кейін төрт жыл бойы Иппиас әкесінен өзгеше, қатал және жазалаушы билеуші болды, оның билігі шектеулі болған. Иппиас көптеген азаматтарды өлімге кесті, басқаларын жер аударып, ауыр салықтар салды. Оның қатыгездігінен оның халқы арасында наразылық туды, ал бұрын Афинада билік еткен Алькмеонидтер әулеті, сондай-ақ басқа жер аударылғандармен бірге Иппиасқа қарсы күшпен Афинаны босатуға тырысты. Билігін жоғалта бастаған Иппиас парсылардан әскери көмек сұрады. Ол өзінің қызы Архедиканы Лампсак тираны Гиппоклостың ұлы Айантидке үйлендіріп, одақ құрды. Гиппоклоспен болған қарым-қатынасы Иппиасқа Дарийдің Сузадағы сарайына жол ашты. 546 ж.б.д. Пеизистрат тарапынан жер аударылған Афинаның Алькмеонидтер әулеті, Иппиас парсы билеуші тобымен одақ құрғанына алаңдап, оны құлату үшін жорық жоспарлай бастады. 525/4 ж.б.д. жер аударылғанға дейін архонт болған Алькмеонид Клеистен, Дельфи пифиясына пара беріп, спарталықтарға афиналықтарды азат етуге көмектесу керектігін айтты. Сәтті жорықтан кейін Спартаның Клеомен I 510 ж.б.д. Афинаға шапқындап кірді және Иппиасты Акропольде тұтқынға алды. Олар сондай-ақ Писистратидтердің балаларын кепілге алып, оларды қауіпсіз қайтару үшін Иппиас Афинадан кетуге мәжбүр етті. Қала билігі афиналық магистраттарға берілді, осылайша афиналық демократия басталды. Құлатылған тиран Сигейумға қауіпсіз өтуге рұхсат алды, содан кейін Лампсакқа, одан кейін Парсы патшасы Дарийге барды, онда ол сарайда тұрды.

Тирания мен өлімді қайтарып алуға тырысу

Спарталықтар кейіннен еркін және демократиялық Афина Спарта билігіне қауіпті екенін, ал тирандық билік астында болса, әлсіреп, бақылау оңай болатынын түсінді. Сондықтан спарталықтар Хиппиасты Парсыдан қайта шақырып, тирандықты қайта орнатуға тырысты. Хиппиас келді, бірақ көп ұзамай коринфтіктер мен басқа спарталық одақтастары грек қалаларының ешқайсысына тирандық таңудың дұрыс емес екенін айтқан соң, тағы да жер аударылуға мәжбүр болды. Хиппиасқа Антемус және Иолкос қалалары ұсынылды, бірақ ол оларды қабылдамай, Геллеспонт түсіндегі Сигейонға бет бұрды. Ол заңсыз ұлы Гегестратосты Сигейон тираны етіп тағайындады. Осыдан кейін көп ұзамай Иониялық көтеріліс басталды. Ол б.з.д. 494 жылы басылды, бірақ Парсының Дарий I Афинаны көтерілістегі рөлі үшін жазалауға ниеттенді. Б.з.д. 490 жылы Хиппиас, әлі де парсылардың қызметінде, Дарийді Грекияға басып кіруге және Афинаға шабуыл жасауға ынталандырды. Дарий жорықты бастағанда, Хиппиас парсы флотымен бірге жүріп, Аттикаға парсылардың шапқыны Маратоннан басталуы керек екенін ұсынды, себебі ол олардың атты әскеріне ең қолайлы болды. Геродоттың айтуынша, парсы флоты Аттикаға жеткенге дейінгі түні Хиппиас өзінің анасымен жыныстық қатынаста болғанын түсінеді, бұл түс оны қатты жігерлендірді, өйткені ол оны туған жеріне қайта ие болып, сонда қартайғанын сезді. Бірақ ол грек жеріне аяқ басқанда, қарттығына байланысты бір тісі жағажайға түсіп қалды. Ол тісті асықпай іздеді, бірақ таба алмады. Ол осы түсінің нағыз мағынасын орындағанын сенді: ол тек жоғалған тісі үшін ғана туған жерінің бір бөлігін қайтарып алады. Көптеген афинялықтар парсылардың жеңілісі Хиппиас тиранының қайта орнатылуына әкелетінін еске түсіргеннен кейін шайқасқа қатысуға көндірілді. Хиппиас Марафон шайқасынан оралғанда Лемнос аралында қайтыс болды.

Мұра

Гиппий Мирриннен, Гиперхид ұлы Каллийдің қызынан, бес ұл табалды. Олардың бірі – Пеисистрат, атасының құрметіне осылай аталған, Афинадағы архондық лауазымын атқарған туысқандарының бірі еді. Оның барлық ұлдары және басқа Пеисистратидтер 480 ж.б.д. Ксеркс басқарған парсы әскеріне қосылды. Пеисистратидтер Афинада бұдан былай ешқандай ықпалға ие болмады. Пеисистрат б.з.д. VI ғасырда бастаған Олимпиялық Зевс храмының құрылысы Гиппийдің билігінде де жалғасты. Дегенмен, Гиппий жер аударылғаннан кейін туған саяси дауыл салдарынан құрылыс тоқтатылды және храм 125 ж.б.д. Адриан заманына дейін аяқталмады. Зевс храмымен бірге агораның батыс жағы да қайта жаңартылды. Гиппий де Акропольге қызығушылық танытты. Афина Полиас храмы да жаңартылып, құрылысына пропилеялар қосылды. Одан оңтүстікке қарай Дионис құдайына арналған храм да салынды. Элевсин, Пирей және Торикоста да басқа құрылыс жобалары белгілі болды. Гиппий өз елдеріндегі жағдай нашарлаған соң Ахеменид империясына паналаған грек аристократтарының бірі еді, басқа белгілілері – Темистокл, Демарат, Гонгил және Алкивиад. Жалпы алғанда, Ахеменид патшалары осы грек аристократтарын құшақ жайып қарсы алып, оларды күтіп бағу үшін жер берді және Кіші Азияның түрлі қалаларын басқарды.