Кіріспе

Гиппарх (; б.з.д. 514 жылы қайтыс болды) – б.з.д. шамамен 528-514 жылдар аралығында Афинаның тираны болған, Афинаның билеуші топтарының мүшесі және Писистраттың ұлдарының бірі. Ол б.з.д. 528/527 жылдары Гармодий мен Аристогейтонның қолынан қаза тауып, Афина қаласын тирандықпен басқарды.

Өмір

Кейбір грек авторлары Гиппархтың әкесі Пеизистраттың б.з.д. 528/7 жылы қайтыс болғаннан кейін ағасы Гиппиаспен бірге Афинаның тираны болғанын айтады. "Тиран" деген сөздің сөзбе-сөз мағынасы – "күшпен билікті басып алған адам", монархияны мұраға алған немесе бір жолмен таңдалған билеушіге қарама-қарсы. Архаикалық және ерте классикалық кезеңдерде бұл сөзге ешқандай жағымсыз мағына берілмеген. Алайда, Фукидидтің сөзіне сүйенсек, Гиппиас ғана "тиран" атанған. Гиппарх пен оның әкесі Писистрат халықтың қолдауын алған. Гиппарх өнерді демеуші болды, ол Симонидті Кеостан Афинаға шақырды. Б.з.д. 514 жылы Гиппархты тиран өлтірушілер Гармодий мен Аристогейт өлтірді. Геродот пен Фукидидтің айтуынша, бұл жеке даудың салдары болды. Гиппарх Гармодийге ғашық болған, бірақ Гармодий Аристогейттың сүйіктісі еді. Гармодий оның махаббатын қабылдамағанмен қатар, Аристогейтке оның ниеті туралы айтып, оны ұятқа қалдырды. Содан кейін Гиппарх Гармодийдің қарындасын Панафена фестиваліне канефор ретінде қатысуға шақырды, бірақ оны таза емес деп жариялап, қатысудан шеттетуге тырысты. Гармодий мен Аристогейт Панафена ойындары қарсаңында көтеріліс ұйымдастырды, бірақ қорқып, мерзімінен бұрын шабуыл жасады. Олар Гиппархты өлтіргенімен, Гармодий оның күзетшісінен қаза тапты, ал Аристогейт тұтқындалып, азапталып, кейіннен өлімге кесілді. Ағасының өлімінен кейін Гиппиас қатал және зұлым тиранға айналды дегенді айтады, ол б.з.д. 510 жылы Спарта патшасы Клеомен I тарапынан тақтан түсірілді. Кейбір қазіргі ғалымдар Гиппархтың өзі зұлым тиран болғандығы туралы дәстүрді тирания құлағаннан кейін құрылған Гармодий мен Аристогейт культіне байланыстырады; алайда, басқалары тиран өлтірушілер культі – Спартаның билік алмасуына қатысуын жасыру үшін ертедегі демократиялық үкіметтің насихаттық әрекеті болған деген теорияны ұсынады.