Мәдениеттер аралық әдебиеттану

Кіріспе

Салыстырмалы әдебиеттану – түрлі тілдерде, ұлттарда, географиялық аймақтарда және ғылыми салалардағы әдебиет пен мәдени көріністерді салыстырып зерттейтін академиялық пән. Салыстырмалы әдебиеттану "халықаралық қатынастарды зерттеумен салмақтас, бірақ мәдениетті "іштен" түсіну үшін тілдер мен көркемдік дәстүрлерді пайдаланады". Көбінесе әртүрлі тілдердегі туындылармен жұмыс істелсе де, егер туындылар бір тілде сөйлейтін әртүрлі халықтардың немесе мәдениеттердің өнімдері болса, сол тілдегі туындыларды да салыстырып зерттеуге болады. Салыстырмалы әдебиеттану – мәдени және ұлттық шекаралардан аспайтын, әдебиет пен адамзат қызметінің басқа да салалары – тарих, саясат, философия, өнер және ғылым арасындағы байланысты зерттейтін сала. Әдебиеттанудың басқа түрлерінен ерекшелігі, салыстырмалы әдебиеттану "экономика, саяси жағдайлар, мәдени қозғалыстар, тарихи өзгерістер, діни айырмашылықтар, қалалық орта, халықаралық қатынастар, мемлекеттік саясат және ғылым" салаларындағы әлеуметтік және мәдени құбылыстарды көп салалы тұрғыдан талдауға баса назар аударады.

Шолу

Әдетте "салыстырмалаушылар" деп аталатын студенттер мен оқытушылар дәстүрлі түрде бірнеше тілде жақсы біледі және сол тілдердің әдеби дәстүрлерін, әдеби сынды және маңызды әдеби мәтіндерін меңгереді. Дегенмен, көптеген жаңа салалардың дамуына сындық және әдебиет теориясы ықпал етіп, теориялық білімділік пен бірнеше тілді білуден гөрі, әртүрлі өнер түрлерін бір уақытта қарастыру қабілетін баса көрсетеді. Бұл саланың пәнаралық сипаты салыстырмалы зерттеушілердің әдетте әлеуметтану, тарих, антропология, аударма тағылымдамасы, сындық теория, мәдениеттану және дінтану салаларымен таныс екенін көрсетеді. Сәйкесінше, университеттердегі салыстырмалы әдебиет бағдарламаларын бірнеше осы сияқты кафедралардан келген ғалымдар жоспарлай алады. Бұл көптүрлілік сыншыларды (іштен де, сырттан да) салыстырмалы әдебиет жеткілікті түрде анықталмаған немесе салыстырмалаушылардың жұмысының ауқымы кең болғандықтан оңай дилетантизмге түсіп кетуі мүмкін деген айыптауларға алып келді. Кейбір мамандар бұл кеңдік докторлық диссертациялардың академиялық ортаның жоғары мамандандырылған жағдайында және жалпы жұмыс нарығында жұмыс табу мүмкіндігіне әсер ететінін сұрақтайды, бірақ мұндай алаңдаушылықтарды салыстырмалы әдебиет түлектерінің орналасу деректері растамайды, олар ағылшын әдебиеті түлектерімен салыстырылатын немесе одан да жоғары көрсеткіштермен жұмысқа орналасады. "Салыстырмалы әдебиет" және "әлем әдебиеті" терминдері көбінесе ұқсас оқу және зерттеу бағыттарын белгілеу үшін қолданылады. Салыстырмалы әдебиет АҚШ-та кеңінен қолданылатын термин, көптеген университеттерде салыстырмалы әдебиет кафедралары немесе бағдарламалары бар. Салыстырмалы әдебиет – пәнаралық сала, оның мамандары әдебиетті ұлттық шекаралардың, уақыт кезеңдерінің, тілдердің, жанрлардың, әдебиет пен басқа өнер түрлерінің (музыка, сурет, би, кино және т.б.) арасындағы шекаралардың және басқа ғылымдардың (әдебиет және психология, философия, ғылым, тарих, сәулет, әлеуметтану, саясат және т.б.) арасында зерттейді. Ең кең мағынасында салыстырмалы әдебиет – "шекарасыз әдебиетті" зерттеу. Салыстырмалы әдебиеттануға, мысалы, Америкадағы сауаттылық пен әлеуметтік мәртебені зерттеу, ортағасырлық эпос және роман, әдебиеттің фольклор мен мифологиямен байланысы, әлемнің әртүрлі аймақтарындағы отарлық және отарлықтан кейінгі жазбалар және әдебиеттің өзінің анықтамасы туралы негізгі сұрақтар қою кіреді. Салыстырмалы әдебиеттанушыларды біріктіретін нәрсе – ұлттық шекаралардан тыс әдебиетті зерттеуге деген құштарлық және шетелдік мәтіндерді түпнұсқасында оқуға қызығушылық. Көптеген салыстырмалаушылар әдеби тәжірибені тарихи өзгерістер, философиялық ұғымдар және әлеуметтік қозғалыстар сияқты басқа да мәдени құбылыстармен біріктіруді қалайды. Салыстырмалы әдебиеттің Халықаралық Салыстырмалы Әдебиет Ассоциациясы (ICLA) және көптеген елдердегі салыстырмалы әдебиет қауымдастықтары сияқты ғылыми ұйымдары бар. Салыстырмалы әдебиеттанудағы ғылыми мақалаларды жариялайтын көптеген ғылыми журналдар бар: "Таңдамал салыстырмалы әдебиет және салыстырмалы гуманитарлық журналдар" және салыстырмалы әдебиеттегі кітаптардың тізімі үшін "Салыстырмалы әдебиеттегі (мәтіндік) кітаптардың библиографиясы" деген бетке қараңыз.

Students and instructors in the field, usually called "comparatists", have traditionally been proficient in several languages and acquainted with the literary traditions, literary criticism, and major literary texts of those languages. Many of the newer sub fields, however, are more influenced by critical theory and literary theory, stressing theoretical acumen and the ability to consider different types of art concurrently over proficiency in multiple languages. The interdisciplinary nature of the field means that comparatists typically exhibit acquaintance with sociology, history, anthropology, translation studies, critical theory, cultural studies, and religious studies. As a result, comparative literature programs within universities may be designed by scholars drawn from several such departments. This eclecticism has led critics (from within and without) to charge that comparative literature is insufficiently well defined or that comparatists too easily fall into dilettantism because the scope of their work is, of necessity, broad. Some question whether this breadth affects the ability of PhDs to find employment in the highly specialized environment of academia and the career market at large, although such concerns do not seem to be borne out by placement data, which shows comparative literature graduates to be hired at similar or higher rates than English literature graduates. The terms "comparative literature" and "world literature" are often used to designate a similar course of study and scholarship. Comparative literature is the more widely used term in the United States, with many universities having comparative literature departments or comparative literature programs. Comparative literature is an interdisciplinary field whose practitioners study literature across national borders, time periods, languages, genres, boundaries between literature and the other arts (music, painting, dance, film, etc. ), and across disciplines (literature and psychology, philosophy, science, history, architecture, sociology, politics, etc.). Defined most broadly, comparative literature is the study of "literature without borders". Scholarship in comparative literature includes, for example, studying literacy and social status in the Americas, medieval epic and romance, the links of literature to folklore and mythology, colonial and postcolonial writings in different parts of the world, and asking fundamental questions about the definition of literature itself. What scholars in comparative literature share is a desire to study literature beyond national boundaries and an interest in languages so that they can read foreign texts in their original form. Many comparatists also share the desire to integrate literary experience with other cultural phenomena such as historical change, philosophical concepts, and social movements. The discipline of comparative literature has scholarly associations such as the International Comparative Literature Association (ICLA) and comparative literature associations in many countries. There are many learned journals that publish scholarship in comparative literature: see "Selected Comparative Literature and Comparative Humanities Journals" and for a list of books in comparative literature see "Bibliography of (Text)Books in Comparative Literature".

Алғашқы жұмыстар

Салыстырмалы әдебиет ғылымының негізін қалаушы еңбектер қатарында испан гуманисі Хуан Андрестің еңбектері, Трансильваниялық венгр Хьюго Мелцль де Ломництің зерттеулері, сондай-ақ Acta Comparationis Litterarum Universarum журналының тұңғыш редакторы (1877) және ирланд ғалымы H. M. Posnett-тің «Салыстырмалы әдебиет» (1886) еңбегі бар. Дегенмен, осы ғылымның алғышарттарын Иоганн Вольфганг фон Гётенің «әлем әдебиеті» (Weltliteratur) туралы көзқарасында және орыс формалистері Александр Веселовскийдің ғылымның негізін қалауында табуға болады. Мысалы, Виктор Жирмунский Веселовскийді «XIX ғасырдағы орыс және еуропалық ғылымдағы салыстырмалы әдебиет зерттеулерінің ең көрнекті өкілі» деп атады (Жирмунский, Рейчел Полонски, «Ағылшын әдебиеті және ресейлік эстетикалық қайта жаралу» [Кембридж UP, 1998. 17]; сондай-ақ қараңыз Дэвид Дамрош).

XIX ғасырдың соңында Федор Буслаев сияқты салыстырмашылар әр ұлттың әдеби шығармаларында бейнеленген деп есептеген Zeitgeist немесе «заман рухын» анықтауға баса назар аударды. Осы кезеңдегі көптеген салыстырмалы зерттеулер қазіргі стандарттар бойынша шовинистік, еуроцентристік немесе тіпті расистік болып бағаланғанымен, осы кезеңдегі ғалымдардың көпшілігінің мақсаты басқа мәдениеттерді түсінуді арттыру болды, оларға жоғарылық тану емес (дегенмен, саясатшылар және салалық емес мамандар кейде осы еңбектерді осы мақсатта пайдаланды).

Француз мектебі

XX ғасырдың басындағы кезеңнен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл сала "француз мектебі" деп аталатын эмпирикалық және позитивистік көзқараспен сипатталды. Бұл мектепте Пол Ван Тигем сияқты ғалымдар әртүрлі елдердің туындылары арасындағы "көздерін" және "әсерлерін" іздеп, туындыларды мұқият талдады, осылайша "фактілердің қарым-қатынасы" деп аталатын құбылысты зерттеді. Осылайша, ғалым белгілі бір әдеби идеяның немесе мотивтің уақыт өте келе елдер арасында қалай тарағанын анықтауға тырысатын. Француз салыстырмалы әдебиет мектебінде әсерлер мен саналардың зерттелуі басым. Бүгінде француз мектебі пәндік дисциплинаның ұлттық мемлекеттік көзқарасын қолданады, сонымен қатар "Еуропалық салыстырмалы әдебиет" көзқарасын да қолдайды. Бұл мектептің жарияланымдарына C. Пихои мен А. М. Руссоның "La Littérature Comparée" (1967), J. C. Карлони мен Жан Филлустың "La Critique Littéraire" (1969) және Ив Шеверельдің "La Littérature Comparée" (1989) кіретін, ал соңғысы ағылшын тіліне "Comparative Literature Today: Methods & Perspectives" (1995) деп аударылған.

Неміс мектебі

Француз мектебі сияқты неміс салыстырмалы әдебиеті де XIX ғасырдың соңында пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл ғылым, әсіресе, Берлиндегі еркін университете сабақ берген венгр ғалымы Питер Сзондидің (1929–1971) еңбегінің арқасында кеңінен дамыды. Сзондидің Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft (неміс тілінде «Жалпы және салыстырмалы әдебиеттану») жұмысында драма жанры, лирикалық (әсіресе герметикалық) поэзия және герменевтика зерттелді: «Сзондидің Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft туралы көзқарасы Берлинге халықаралық қонақ лекторыларды шақыру саясатында және олардың баяндамаларына кіріспе жазуда айқын көрінді. Сзонди, басқалармен қатар, Жак Дерриданы (әлемдік танымал болашаққа дейін), Франциядан Пьер Бурдье мен Люсьен Голдманды, Цюрихтен Пауль де Манды, Иерусалимнен Гершом Шолемді, Франкфурттан Теодор В. Адорноны, Констанц университетінен Ханс Роберт Жаусты, ал АҚШ-тан Рене Вельке, Джеффри Хартман мен Питер Деметцті (барлығы Йельде) және либерал публицист Лайонель Триллингті қабылдады. Осы қонақ ғалымдардың есімдері, бағдарламалық желі мен әдістемелік канон құрайтын олар, Сзондидің салыстырмалы әдебиет туралы түсінігін бейнелейді. Алайда, Шығыс Германиядағы неміс салыстырмашылары шақырылмады, сондай-ақ Франция мен Нидерландыдан келген әріптестері де мойындалмады. Ол батысқа және Батыс Германияның жаңа одақтастарына бағытталған және Шығыс Еуропадағы салыстырмалы зерттеулерге көңіл бөлмегенімен, оның трансұлттық (және трансатлантикалық) салыстырмалы әдебиет туралы түсінігіне орыс және Прага мектептерінің құрылымдық теоретиктері, соның ішінде Рене Велек те көптеген тұжырымдамаларын олардан алды. Бұл ұғымдар бүгінгі күні де салыстырмалы әдебиет теориясына зор әсер етеді». ЛМУ Мюнхеннің салыстырмалы әдебиет кафедрасы жариялаған нұсқаулықта Германияда салыстырмалы әдебиет мамандығы бойынша диплом беретін 31 неміс кафедрасы тізімделген, бірақ кейбіреулері тек «қосымша» пән ретінде ғана ұсынылады. Олар: Аугсбург, Байройт, Берлин еркін университеті, Берлин техникалық университеті, Бохум, Бонн, Хемниц-Цвиккау, Эрфурт, Эрланген-Нюрнберг, Эссен, Франкфурт-на-Майне, Франкфурт-на-Одер, Гиессен, Геттинген, Йена, Карлсруэ, Кассель, Констанц, Лейпциг, Майнц, Мюнхен, Мюнстер, Оснабрюк, Падерборн, Потсдам, Росток, Саарбрюкен, Зиген, Штутгарт, Тюбинген, Вупперталь. (Der kleine Komparatist [2003]). Алайда, бұл жағдай тез өзгеруде, өйткені көптеген университеттер жақында енгізілген бакалавр және магистрлік білімнің жаңа талаптарына бейімделуде. Неміс салыстырмалы әдебиеті бір жағынан дәстүрлі филологиямен, екінші жағынан студенттерге жұмысқа орналасу үшін қажетті практикалық білімді беруге бағытталған кәсіби білім беру бағдарламаларымен (мысалы, «Қолданбалы әдебиет») қысымдалып отыр. Германия университеттері енді студенттерді негізінен академиялық мансапқа дайындамайтындықтан, кәсіби бағытталған оқытудың қажеттілігі күннен-күнге артып келеді».

Like the French School, German Comparative Literature has its origins in the late 19th century. After World War II, the discipline developed to a large extent owing to one scholar in particular, Peter Szondi (1929–1971), a Hungarian who taught at the Free University Berlin. Szondi's work in Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft (German for "General and Comparative Literary Studies") included the genre of drama, lyric (in particular hermetic) poetry, and hermeneutics: "Szondi's vision of Allgemeine und Vergleichende Literaturwissenschaft became evident in both his policy of inviting international guest speakers to Berlin and his introductions to their talks. Szondi welcomed, among others, Jacques Derrida (before he attained worldwide recognition), Pierre Bourdieu and Lucien Goldman from France, Paul de Man from Zürich, Gershom Sholem from Jerusalem, Theodor W. Adorno from Frankfurt, Hans Robert Jauss from the then young University of Konstanz, and from the US René Wellek, Geoffrey Hartman and Peter Demetz (all at Yale), along with the liberal publicist Lionel Trilling. The names of these visiting scholars, who form a programmatic network and a methodological canon, epitomize Szondi's conception of comparative literature. However, German comparatists working in East Germany were not invited, nor were recognized colleagues from France or the Netherlands. Yet while he was oriented towards the West and the new allies of West Germany and paid little attention to comparatists in Eastern Europe, his conception of a transnational (and transatlantic) comparative literature was very much influenced by East European literary theorists of the Russian and Prague schools of structuralism, from whose works René Wellek, too, derived many of his concepts. These concepts continue to have profound implications for comparative literary theory today" A manual published by the department of comparative literature at the LMU Munich lists 31 German departments which offer a diploma in comparative literature in Germany, albeit some only as a 'minor'. These are: Augsburg, Bayreuth, Free University Berlin, Technical University Berlin, Bochum, Bonn, Chemnitz Zwickau, Erfurt, Erlangen Nürnberg, Essen, Frankfurt am Main, Frankfurt an der Oder, Gießen, Göttingen, Jena, Karlsruhe, Kassel, Konstanz, Leipzig, Mainz, München, Münster, Osnabrück, Paderborn, Potsdam, Rostock, Saarbrücken, Siegen, Stuttgart, Tübingen, Wuppertal. (Der kleine Komparatist [2003]). This situation is undergoing rapid change, however, since many universities are adapting to the new requirements of the recently introduced Bachelor and Master of Arts. German comparative literature is being squeezed by the traditional philologies on the one hand and more vocational programmes of study on the other which seek to offer students the practical knowledge they need for the working world (e. g., 'Applied Literature'). With German universities no longer educating their students primarily for an academic market, the necessity of a more vocational approach is becoming ever more evident".

Америка (АҚШ) мектебі

Француз мектебінің ықпалымен соғыстан кейінгі ғалымдар, жиынтығында "Американ мектебі" деп аталатын, әдеби сынға тікелей қатысты мәселелерге оралуға тырысты, француз мектебінің қажет еткен детективтік жұмысын және егжей-тегжейлі тарихи зерттеулерді екінші орынға қойды. Американ мектебі Гете мен Познетттің бастапқы интернационалистік көзқарастарымен тығыз байланысты болды (бұл соғыстан кейінгі халықаралық ынтымақтастыққа деген құштарлықты көрсетеді), барлық уақыттар мен елдердегі әдебиеттерде кездесетін әдеби архетиптерге негізделген жалпы адамзаттық шындықтардың мысалдарын іздеді. Американ мектебінің пайда болуына дейін Батыстағы салыстырмалы әдебиет көлемі әдетте Батыс Еуропа және Англо-Америка әдебиеттерімен, басымдықпен ағылшын, неміс және француз әдебиеттерімен шектелген, кейде итальян әдебиеті (негізінен Данте үшін) және испан әдебиеті (негізінен Мигель де Сервантес үшін) зерттелген. Осы кезеңнің көзқарасының бір ескерткіші – Эрих Ауербахтың "Мимезис: Батыс әдебиетіндегі шындықтың бейнесі" кітабы, бірнеше континенттерді және үш мың жылға созылған мәтіндердегі реализм техникаларын зерттейді. Американ мектебінің тәсілі қазіргі мәдениеттанушыларға таныс, тіпті кейбіреулер оны 1970 және 1980 жылдары университеттердегі мәдени зерттеулердің өркендеуіне бастау берген деп санайды. Бүгінгі таңда бұл сала өте алуан түрлі: мысалы, салыстырмалы зерттеушілер әдетте қытай әдебиетін, араб әдебиетін және әлемнің басқа да маңызды тілдері мен аймақтарының әдебиетін, сондай-ақ ағылшын және континенттік Еуропа әдебиетін зерттейді.

Қазіргі дамуы

АҚШ және басқа елдерде салыстырмалы зерттеушілер арасында бұл ғылымды бұрынғыдай ұлттарға негізделген тәсілден, ұлттық шекараларды ескермейтін мәдени-аралық тәсілге қайта бағыттауға ұмтылыс пайда болуда. Осы бағыттағы еңбектердің қатарында Аламгир Хашмидің «Достастық, салыстырмалы әдебиет және әлем», Гаятри Чакраворти Спивактың «Ғылымның өлімі», Дэвид Дамроштың «Дүниежүзілік әдебиет деген не?», Стивен Тётеси де Зепетнектің «салыстырмалы мәдени зерттеулер» тұжырымдамасы және Паскаль Казанованың «Әлемдік әдебиет республикасы» кітаптары бар. Салыстырмалы әдебиет ұлттық ойлаудан туындағанын және зерттелетін әдебиеттің көп бөлігі әлі де ұлттық мемлекет мәселелеріне қатысты екенін ескерсек, бұл тәсілдің сәтті болатынын күтіп көру керек. Жаһандану және мәдениеттер аралық байланыстарды зерттеудегі жаңалықтар ескерілгенде, салыстырмалы әдебиет, ұлттық мемлекеттік тәсілге қарағанда кең ауқымды зерттеуді ұсынады, сондықтан ұлттық мемлекет парадигмасынан алшақтауға мүмкіндік береді. Джозеф Хэнкінсонның салыстырудың «бірлестірушілік» әлеуетін атап көрсетуі осы бағыттағы соңғы әрекеттердің бірі. Батыста салыстырмалы әдебиет институционалдық тұрғыдан қысымға ұшыраса, әлемнің көптеген аймақтарында, әсіресе Азия, Латын Америкасы, Кариб аймағы және Жерорта теңізі елдерінде бұл ғылымның дамып келе жатқаны байқалады. Трансұлттық зерттеулердегі қазіргі трендтер де постколониалдық әдебиет өкілдерінің, мысалы, Дж.М. Кутзи, Мэриз Конде, Эрл Ловелейс, В.С. Наипаул, Майкл Ондатже, Воле Шойинка, Дерек Уолкотт және Ласана М. Секудің маңыздылығын көрсетеді. Солтүстік Америкадағы постколониалдық зерттеулерге қатысты Джордж Эллиотт Кларктың «Үйге жолдар: Африкалық-Канада әдебиетіне қатысты тәсілдер» (University of Toronto Press, 2011), Джозеф Пиватоның «Эхо: Басқа әдебиеттердегі эсселер» (Guernica Editions, 2003) және «Шербрук мектебінің Канадалық салыстырмалы әдебиеті» (Inquire, 2011) еңбектерін қараңыз. Әдебиеттің және басқа өнер түрлерінің салыстырмалы зерттеу саласында Линда Хатчонның опера туралы және «Адаптация теориясы» (2-басылым, Routledge, 2012) еңбектерін қараңыз. Канадалық ғалым Джозеф Пивато «Жаңа ғасырдағы салыстырмалы әдебиет» (редакторлары: Джулия Де Гаспери және Джозеф Пивато, 2018) кітабы арқылы салыстырмалы зерттеуді жандандыруға бағытталған науқанды жүргізуде. Пиватоның жұмысына жауап ретінде канадалық салыстырмалы зерттеушілер Сюзан Инграм мен Айрин Сюэнки «Канададағы салыстырмалы әдебиет: қазіргі зерттеулер, оқыту және басылымдарды қарастыру» (2019) кітабын бірлесіп редакциялады, бұл бастама Канадалық салыстырмалы әдебиет қауымдастығының қолдауымен жүзеге асырылды.

There is a movement among comparativists in the United States and elsewhere to re focus the discipline away from the nation based approach with which it has previously been associated towards a cross cultural approach that pays no heed to national borders. Works of this nature include Alamgir Hashmi's The Commonwealth, Comparative Literature and the World, Gayatri Chakravorty Spivak's Death of a Discipline, David Damrosch's What is World Literature?, Steven Tötösy de Zepetnek's concept of "comparative cultural studies", and Pascale Casanova's The World Republic of Letters. It remains to be seen whether this approach will prove successful given that comparative literature had its roots in nation based thinking and much of the literature under study still concerns issues of the nation state. Given developments in the studies of globalization and interculturalism, comparative literature, already representing a wider study than the single language nation state approach, may be well suited to move away from the paradigm of the nation state. Joseph Hankinson's stress on comparison's 'affiliative' potential is one recent effort in this direction. While in the West comparative literature is experiencing institutional constriction, there are signs that in many parts of the world the discipline is thriving, especially in Asia, Latin America, the Caribbean, and the Mediterranean. Current trends in Transnational studies also reflect the growing importance of post colonial literary figures such as J. M. Coetzee, Maryse Condé, Earl Lovelace, V. S. Naipaul, Michael Ondaatje, Wole Soyinka, Derek Walcott, and Lasana M. Sekou. For recent post colonial studies in North America see George Elliott Clarke. Directions Home: Approaches to African Canadian Literature. (University of Toronto Press, 2011), Joseph Pivato. Echo: Essays in Other Literatures. (Guernica Editions, 2003), and "The Sherbrooke School of Comparative Canadian Literature". (Inquire, 2011). In the area of comparative studies of literature and the other arts see Linda Hutcheon's work on Opera and her A Theory of Adaptation. 2nd. ed. (Routledge, 2012). Canadian scholar Joseph Pivato is carrying on a campaign to revitalize comparative study with his book, Comparative Literature for the New Century eds. Giulia De Gasperi & Joseph Pivato (2018). In response to Pivato Canadian comparatists Susan Ingram and Irene Sywenky co edited Comparative Literature in Canada: Contemporary Scholarship, Pedagogy, and Publishing in Review (2019), an initiative of the Canadian Comparative Literature Association.

Жалпы көздер

Тотоси де Зепетнек, Стивен. "Салыстырмалы әдебиет, әлемдік әдебиеттер және салыстырмалы мәдени зерттеулер саласындағы (мәтіндік) кітаптардың көптілді библиографиясы". CLCWeb: Салыстырмалы әдебиет және мәдениет (кітапхана) (1999–). CLCWeb: Салыстырмалы әдебиет және мәдениет. Салыстырмалы әдебиет, әлемдік әдебиеттер және салыстырмалы мәдени зерттеулерге арналған анықтамалық. Стивен Тотоси де Зепетнек және Тутун Мукерджи (ред.). Нью-Дели: Кембридж университетінің баспасөз орталығы, 2013. "Еуропадағы салыстырмалы әдебиеттегі жаңа зерттеулер". Марина Гришакова, Люция Болдрини және Мэтью Арнольдс (ред.). CLCWeb: Салыстырмалы әдебиет және мәдениет 15.7 (2013). Жаңа ғасырдың салыстырмалы әдебиеті. Джулия Де Гаспери және Джозеф Пивато (ред.). Монреаль: МакГилл Куинс университеті, 2018.