Кіріспе

Ирландиядағы жолдардың шолуы

Солтүстік Ирландия мен Ирландия Республикасын біріктіретін Ирландия аралында ондаған мың шақырымдық жалпы қолданыстағы жолдар желісі бар, олар көбінесе асфальтталған. Бұл жолдар ғасырлар бойы дамып, жаңартылып келді, жаяу жүргіншілер мен аттыларға ғана қолайлы болған жолдардан бастап, қазіргі тас жолдарды қоса алғанда, асфальтталған жолдарға дейін жетті. Көлік қозғалысы жолдың сол жағынан жүзеге асырылады. Басты бағыттар Ирландия тәуелсіздік алғанға дейін қалыптасқан, сондықтан олар шекараны тек идентификациялық нөмірлер мен көше жиһаздарын өзгерту арқылы ғана ескереді. Солтүстік Ирландияда 1962 жылдан бері тас жолдар бар және негізгі, қосымша және жергілікті бағыттардың жақсы дамыған желісіне ие. Республика 1980-жылдардың басында тас жолдар желісін салуға кірісті; тарихи тұрғыдан алғанда, бұл жердегі жол желісі біраз уақытқа дейін нашар дамыған болатын. Алайда, «Кельт жолбарысы» экономикалық өрлеуі және Еуропалық Одақтың құрылымдық қаржыландыруының артуы республикадағы ұлттық және аймақтық жолдардың халықаралық стандартқа тез жетуіне мүмкіндік берді. Мысалы, 1990-жылдардың ортасында Республикада бар болғаны бірнеше қысқа тас жол бөлімдерінен тас жолдар желісіне, екі қатарлы жолдарға және көптеген басты бағыттардағы басқа да жақсартулар Ұлттық даму жоспарының аясында енгізілді. Қазіргі уақытта Солтүстік Ирландиядағы жол құрылысы Республикаға қарағанда баяу жүріп жатыр, бірақ бірнеше маңызды айналма жолдар мен екі қатарлы жолдарды жаңарту жұмыстары жақында аяқталды немесе басталуға дайын тұр. Солтүстік Ирландиядағы жолдар магистральдық жолдар, тас жолдар (M әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы M1), A жолдары (A әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы A6), B жолдары (B әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы B135) және басқа да жолдар болып бөлінеді. A жолдарының екі түрі бар: негізгі және қосымша. Республикадағы жолдар тас жолдар (M әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы M7), ұлттық жолдар (N әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы N25), аймақтық жолдар (R әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы R611) және жергілікті жолдар (L әрпімен және маршрут нөмірімен белгіленеді, мысалы L4202) болып бөлінеді. Ұлттық жолдардың екі түрі бар: ұлттық негізгі бағыттар және ұлттық қосымша бағыттар. Солтүстік Ирландиядағы жол белгілері Ұлыбританияның қалған бөлігіндегідей жобалау ережелерін сақтайды. Солтүстік Ирландиядағы қашықтық белгілері қашықтықты мильмен көрсетеді, ал Республикада 1990 жылдан бері орнатылған барлық белгілерде километрлер қолданылады. Республикадағы жол белгілері көбінесе екі тілді, ресми тілдері – ирланд және ағылшын тілдерінде жазылған. Алайда, Галтахта (ирланд тілінде сөйлейтін аймақтарда) белгілер тек ирланд тілінде қолданылады. Ирланд тіліндегі атаулар курсивпен, ал ағылшын тіліндегі атаулар қаптал әріптермен жазылады. Солтүстік Ирландиядағы белгілер тек ағылшын тілінде. Республикадағы ескерту белгілері сары түсті және ромб пішіндес, ал Солтүстік Ирландиядағы белгілер үшбұрышты және қызыл жиекпен ақ түсті. Солтүстік Ирландиядағы жылдамдық шектері сағатына мильмен көрсетіледі. Республикадағы жылдамдық шектері сағатына километрмен (км/сағ) көрсетіледі, бұл өзгеріс 2005 жылдың 20 қаңтарында енгізілді. Бұл үшін 58 000 жаңа жылдамдық белгісі орнатылды, олар 35 000 имперлік белгілерді алмастырып, толықтырды.

Тарих

Ирландияда ежелгі заманнан бері елді мекендерді байланыстыратын және сауда-саттықты жеңілдететін жолдар мен жолдар болған. Ирландия ешқашан Рим империясының құрамына кірген емес, сондықтан Ирландияда Рим жолдары салынбаған. Дегенмен, Мюнстерде тас беті бар темір дәуіріндегі жол қазылып, елдің көптеген аймақтарында саздықтар арқылы салынған жолдар (тохар) табылды. Төрт жылнама авторының 123 жылғы жазбасына сәйкес, ерте ортағасырлық Ирландияда Тараға (Темхер) апаратын бес негізгі жол (slighe) болған. Ерте ортағасырлық заңдар жолдың бес түрін белгіледі, соның ішінде автомобиль жолы (slighe), «[аймақтық] негізгі жол» (ród немесе rout), «байланыс жолы» (lámraite), «қосымша жол» (tógraite), сондай-ақ «мал жолы» (bóthar). Bóthar – қазіргі заманғы ирланд тілінде «жол» деген сөздің ең көп қолданылатын түрі, ал оның кішіртілген түрі bóithrín (немесе ағылшын тілінде boreen) өте тар, ауылдық жолдарды атау үшін қолданылады. Ирландиядағы жолдардың дамуы XVIII және XIX ғасырдың басына дейін тоқтап қалғандай болды. Алайда, XVIII ғасырда жол төлемі алынатын желі (turnpike) салынды: «turnpike – жолдың үстіне орнатылған қақпа, жол төлемі төленгеннен кейін ашылатын қарапайым механизм. Turnpike жолдарының орташа ұзындығы 30 мильді құрады». Бастапқыда Дублинге және одан тысқары аймақтарға жолдар салынды, ал желі елдің барлық аймақтарына тарады. Turnpike жолдары 1729 жылдан 1858 жылға дейін жұмыс істеді, одан кейін кеңейтілген теміржол желісі оларды аз танымал етті. Май саудасын жеңілдету үшін Коркқа бағытталған Мюнстерде арнайы маршруттар салынды. Бірінші май жолы 1748 жылы салынды және оны Керри округіндегі Кастл-Айлендтен Джон Мерфи салдырды. Басқа аймақтарда, әсіресе Уиклоу округінде, британдық әскердің шалғай аймақтардағы бақылауын нығайту үшін әскери жолдар салынды. Уиклоу округі арқылы өтетін әскери жол 1800 жылы басталып, 1809 жылы аяқталды. R115 жолы әскери жолдың барлық бөлігін құрайды. Теміржол XIX ғасырдың ортасынан бастап құрлықтағы көліктің басым түріне айналды. Бұл жағдай XX ғасырдың бірінші жартысына дейін сақталды, содан кейін автомобильдік көлік (автомобильдер, автобустар және жүк көліктері) теміржолды құрлықтағы көліктің ең маңызды түрі ретінде біртіндеп ығыстыра бастады. Тәуелсіздікке дейінгі заңнама (1919 жылғы Көлік министрлігі туралы заң) Ирландиядағы қазіргі заманғы қоғамдық жолдар жүйесін реттеудің негізін қалады. Заң жергілікті басқару министріне жолдарды жіктеу құқығын берді: магистральдық жолдар қоры жергілікті кеңестерге негізгі жолдарды жақсартуға мүмкіндік берді, ал жол төсеу жұмыстары 1920-шы, 1930-шы жылдарда және одан кейін біртіндеп жүргізілді. 1950 жылдары магистральдық және қосымша жолдарды құрайтын жолдарды сыныптау және нөмірлеудің қалыптасқан жүйесі қалыптасты. Қазіргі жолдарды сыныптау және нөмірлеу жүйесі 1977 жылы басталды, оған жиырма бес Ұлттық негізгі жол және отыз үш Ұлттық қосымша жол тағайындалды. Аймақтық жолдар алғаш рет 1994 жылы ресми түрде белгіленді, бірақ аймақтық жолдардың маршрут нөмірлері 1980 жылдары жол көрсеткіштерінде пайда бола бастады. 1993 жылғы «Жолдар туралы» заң ұлттық немесе аймақтық емес барлық қоғамдық жолдарды жергілікті жолдар деп жариялады.

Жоспарланған автомобиль жолдары

М20; Корк пен Лимерик арасындағы N20 бағытының автожол стандартына дейін жаңарту жұмысын аяқтау. Бұл Лимериктен тыс жердегі M20 автожолының бөлігін Коркқа дейін ұзартады. 2015 жылға қарай TII Ирландияда M50, M20 (шамамен), M18 (шамамен), M17, M11, M9, M8, M7, M6, M4, M3, M2 және M1 автожолдарынан тұратын шамамен 500 шақырым автожол желісі болады деп жоспарлаған. Дегенмен, Ирландияның қаржылық дағдарысы бұл мақсатқа күмән тудырды.

Ұлттық негізгі жолдар

Ұлттық негізгі бағыттар Ирландиядағы негізгі ел аралық жолдарды құрайды және барлық автокөлік жолдарын қамтиды. Бұл жолдар санаты 1–50 нөмірлерімен және "N" префиксімен (немесе автожол учаскелері үшін "M") белгіленеді. N1 және N11 нөмірленген бағыттар Дублиннен сағат тіліне қарсы бағытта таралады, ал N12–N26 аралығындағы бағыттар ел аралық жолдар, ал N27–N33 – жаңа, қысқа байланыс жолдары. N40 – Корк айналма жолы, ал N50 – Дублин айналма жолы. Ұлттық екінші деңгейдегі жолдар (келесі бөлімді қараңыз) жоғарырақ нөмірлермен осы схема бойынша нөмірленеді. Жол белгілерінде маршрутқа кірмейтін бағыттар жақшалар ішінде көрсетіледі, сондай-ақ қосылатын маршрут та көрсетіледі (суретті қараңыз). Солтүстік Ирландияның жол учаскелері (NI схемалары бойынша бөлек жіктеледі) кейбір жағдайларда теориялық толық шекаралық маршрутқа кіреді, мысалы, Республикаға қайта кіретін N3 маршруты. Олар толықтығы үшін мұнда жақшалар ішінде тізімделген (және оңтүстік жол белгілерінде кездеседі). Бұл тізімде автожол ретінде қайта жіктелген маршруттар ескерілмейді (бұрынғы бөлімді қараңыз). АтауыСипаттамасы N1 Дублин – Шекара (Дандолк солтүстігінде) – (A1 Ньюри – Лисберн, M1 (NI) Белфастқа) N2 Дублин – Монахан – (A5 Омаг – Дерри) N3 Дублин – Каван – Баллишаннон (A509 Тимор – Эннискиллен, A46 Эннискиллен – Беллик) N4 Дублин – Слайго N5 (Дублиннен N4) – Лонгфорд – Уэстпорт N6 (Дублиннен N4) – Киннегад – Голуэй N7 Дублин – Лимерик N8 (Дублиннен N7) – Портлаойс – Корк N9 (Дублиннен N7) – Килкаллен – Карлоу – Уотерфорд N10 (Дублиннен N9) – Клифден – Килкени – Дейнсфорт – (Уотерфордқа N9) N11 Дублин – Уексфорд N12 Монахан – (A3 Белфастқа) N13 (Слайгодан N15) – Странорлар – Леттеркенни – (A2 Дерриге, A6, M22, M2 Белфастқа) N14 Леттеркенни – Лиффорд – (A38 Страбанға) N15 Слайго – Донегал – Лиффорд – (A38, A5 Дерриге) N16 Слайго – (A4 Эннискилленге, A4, M1 Белфастқа) N17 Туам – Клэрморрис – Коллони – (N4 Слайгоға) (N83 Туамнан Голуэйге) N18 (Слайгодан N4, N17) – Клэргалвей – (Голуэйден N6) Оранмор – Эннис – Лимерик N19 (Эннис/Лимериктен N18) – Шеннон қаласы – Шеннон әуежайы N20 Лимерик – Корк N21 Лимерик – Кастл-Айленд – Трали N22 Корк – Килларни – Фарранфор – Трали N23 (Лимериктен N21) – Кастл-Айленд – Фарранфор – (Килларниға N22) N24 Лимерик – Уотерфорд N25 Корк – Уотерфорд – Рослар Европорты N26 (Дублиннен N4, N5) – Суинфорд – Баллина N27 Корк қалалық орталығы – Кинсейл Роуд айналымы – Корк әуежайы N28 Корк – Рингаскидди N29 Белвью портына кіру N30 (Корктан N25, Уотерфордқа жақын Нью-Росс) – Эннискорти – (Дублинге N11) N31 M50 (14-тоқсан) – Леопарстаун Роуд – Пиво қайнатушылар Роуд – (Стиллорганнан N11) – Дан Лаогхайр порты N33 M1 (14-тоқсан) – Арди N40 Корк айналымы (Оңтүстік айналма жолы) N50 Дублин айналымы. Тек M50 ретінде ғана бар, бірақ заңда негізгі (N) маршрут ретінде белгіленген.

Ұлттық жолдардың баламалы түрлері

Ұлттық жолдардың баламалары – ұлттық бағытқа балама маршрут ұсынатын аймақтық жолдар. Ұлттық негізгі бағыттардың көп бөлігі автокөлік жолдарымен алмастырылды, оларды пайдалануға кейбір жүргізушілер мен көлік түрлеріне тыйым салынған. Осы аймақтық жолдар осы жүргізушілерге автокөлік жолына балама маршрут ұсынады. Әдетте, бұл бұрынғы ұлттық жол, ол автокөлік жолы ашылғаннан кейін статусы төмендетілді. 2010 жылы балама маршруттар үшін жаңа жол белгілері енгізілді. Басқа аймақтық жолдардағы қара фонда ақ түс белгілерінен өзгеше, олар сары фонда қара түспен белгіленеді. Бұл жаңа белгілер көптеген жолдарға орнатылды, белгілер ауыстырылған кезде қосылды. Жаңа белгілер орнатылған жолдарға Swords қаласындағы R132 (M1 баламасы), Dunshaughlin қаласындағы R147 (M3 баламасы), R448 жолының толық ұзындығы (M9 баламасы), Paulstown қаласындағы R712 (N10 баламасы) және Rathnew-дан Arklow-қа дейінгі R772 (M11 баламасы) кіреді.

Облыстық жолдар

Аймақтық жолдар Ирландияның қалған негізгі жолдарын толықтырады. Олар көптеген шағын қалаларды бір-бірімен және ұлттық жол желісімен байланыстырады. Ирландияда мыңдаған аймақтық жол бар. Аймақтық жолдар "R" әрпімен белгіленген үш таңбалы жол нөмірлерімен нөмірленеді (мысалы, R105). Жол нөмірлері солтүстік-шығыста R1xx-тен басталып, елдің оңтүстік-шығысында R7xx-ке дейін жетеді, ал жаңа, қысқа қалалық жолдар R8xx және R9xx нөмірлерімен табельденеді. Олар қара түсті, ақ фонға боялған жол белгілерімен көрсетіледі. R136 Дублин сыртқы айналмасы және R710 Уотерфорд сыртқы айналма жолы сияқты кейбір маңызды аймақтық жолдар толығымен немесе ішінара екі бағытты жолдар болып табылады. Дегенмен, аймақтық жолдардың көпшілігі бір бағытты, ал олардың көп бөлігі – өте тар ауылдық жолдар. Аймақтық жолдардағы жылдамдық шегі әдетте сағатына шамамен немесе елді мекендерде белгіленген лимиттен аспауы керек. Ұлттық негізгі жолдарды қаржыландыру Transport Infrastructure Ireland (TII) арқылы орталықтандырылған түрде жүзеге асырылса, аймақтық және жергілікті жолдардың қаржыландырылуы нашар (бірақ 2000-ші жылдардан бастап қаржыландыру көбейді). Осы жолдарға жауаптылықты жергілікті кеңестер жүзеге асырады, TII емес.

Жергілікті жолдар

Автомобиль жолдары, ұлттық немесе аймақтық жолдар емес, барлық қоғамдық жолдар жергілікті жолдар болып табылады: "Ұлттық немесе аймақтық жолдардан басқа қоғамдық жол – жергілікті жол". Жергілікті жолдардың сапасы кең қалалық көшелерден бастап, Ирландияда "борин" деп аталатын өте тар ауылдық жолдарға дейін әртүрлі болады. Жергілікті жолдардың үш түрі бар: Жергілікті негізгі (жергілікті жолдың ені 4 метрден (13 футттан) артық), Жергілікті екінші (жергілікті жолдың ені 4 метрден (13 футттан) кем) және Жергілікті үшінші (саққақ жолдар және басқа да шағын жолдар). Жергілікті жолдардағы жылдамдық шегі құрылыс аймақтарында немесе елді мекендерде белгіленеді. Бұл рұқсат етілген ең жоғары жылдамдық болғамен, жүргізушілер Жол қозғалысы ережелерін сақтап, жол жағдайына қарай абайсыздау және сақ жүруі тиіс. Жергілікті жолдар көбінесе нөмірленбейді, бірақ "L" әрпімен басталатын төрт немесе бес таңбалы нөмірмен тіркеледі (Lxxxx нысанында). Бұрын осы нөмірлерді жол көрсеткіштерінде көру сирек болатын (және бұл нөмірлер Ordnance Survey карталарында көрсетілмейді), бірақ 2006 жылы Қоршаған орта, мұра және жергілікті басқару департаменті аймақтық жолдарға арналған жаңа көрсеткіштер бағдарламасын бастады, онда жергілікті жолдардың нөмірлері бағыт көрсету белгілеріне енгізілді (суреттерді қараңыз).

Ескі жүйе

Ирландия Республикасы Ұлттық маршрут нөмірлеу жүйесі енгізілгенге дейін басқа жол нөмірлеу жүйесіне ие болды. Маңызды жолдар "Т" – "Транк Роуд" деп, ал одан кем маңызды жолдар "Л" – "Линк Роуд" деп белгіленді. Алғашқы тоғыз Транк Роуд (T1, T2, T3, T4, T4a, T5, T6, T7, T8) Дублиннен сәулелене шықты (T8 Эннискортидегі T7-ден тармақталды) және сағат тіліне қарсы бағытты ұстанды. Бұл үлгі Дублиннен шығатын маршруттардың қазіргі сағат тіліне қарсы бағытына ұқсас болды. Қазіргі жүйеден айырмашылығы, онда әр жолдың (N немесе R) өзіндік нөмірі бар, Trunk/Link жүйесінде L жолдары L1-ден бастап жеке нөмірленді. Бұл L (Линк Роуд үшін) жіктемелері қазіргі жергілікті жолдардың Lxxxx нөмірлерімен байланысты емес. Қызығы, кейбір ескі жол көрсеткіштерінде әлі де бұрынғы (қазір қолданылмайтын) жол нөмірлері көрсетіледі. Транк Роудтар шамамен қазіргі Ұлттық жолдарға, ал Линк Роудтар – қазіргі Аймақтық жолдарға баламалы болды. Көптеген Ұлттық негізгі және Ұлттық орта маршруттары Транк Роудтар болған және көбінесе осы Транк Роудтардың бағыттарын ұстанған, бірақ басқа нөмірлеу жүйесімен. Дегенмен, кейбір Ұлттық негізгі және орта маршруттары өздерінің бағыттарына Линк Роудтар мен жіктелмеген жолдарды да қосты. Сонымен қатар, көптеген Транк Роудтар Аймақтық жолдарға дейін төмендетілді, яғни "транк" статусынан айырылды. Кейбір жаңа Ұлттық негізгі маршруттары 1990 жылдары жаңа жолдар ретінде салынды, сондықтан олардың бағыттарына бұрынғы Транк, Линк немесе жіктелмеген жолдар енгізілген жоқ.

Ирландияның бұрынғы негізгі магистральдық жолдары және қазіргі эквиваленттері

T1 = Дублин – Дундалк (Белфаст) солтүстігінде. Негізінен R132 жолы, ескі N1; көбінесе M1 жолымен алмастырылған.
T2 = Дублин – Монаган (Дерри) солтүстігіне қарай. Негізінен қазіргі N2 жолы.
T3 = Дублин – Слиго. Негізінен қазіргі N4 жолы.
T4 = Дублин – Галвей. Негізінен N6 жолы (& R348).
T5 = Дублин – Лимерик. Негізінен қазіргі N7 жолы.
T6 = Дублин – Корк. Қазіргі N9, N8 және N30 жолдарының бөліктерін қамтиды.
T7 = Дублин – Уотерфорд. Негізінен қазіргі N11 жолы.
T8 = Эннискорти – Рослар. Негізінен қазіргі N11 және N25 жолдарының бөлігі.
T11 = Корк – Слиго. Негізінен N20, N18 және N17 жолдары.
T12 = Корк – Уексфорд. Негізінен қазіргі N25 жолы.
T13 = Лимерик – Уотерфорд. Негізінен N24 жолы.
T18 = Слиго – Страбайн (Дерри) маңында. Негізінен қазіргі N15 жолы.
T28 = Лимерик – Трали. Негізінен қазіргі N21 жолы.
T29 = Корк – Трали. Негізінен қазіргі N22 жолы.
T35 = Дублин – Каван – Донегал. Негізінен қазіргі N3 жолы.
T77 = Дублин – Баллина. Негізінен қазіргі N5 және N26 жолдарының бөліктері.

Солтүстік Ирландиядағы жолдар

Солтүстік Ирландиядағы Республикамен жақсы байланысқан негізгі жолдар Ұлыбританиядағыдай "M"/"A"/"B" деп жіктеледі. Ұлыбританиядағы жолдар аймақтық жүйе бойынша нөмірленгенімен, Солтүстік Ирландиядағы жол нөмірлерінің қалай берілетініне қатысты түсінік жоқ, алайда олардың нөмірлері Англия, Шотландия және Уэльстегі жүйеден ерекшеленеді.