Кіріспе
Дублин аймағының жедел транзит жүйесі (DART) – Ирландияның Дублин қаласы мен жағалауын қызмет көрсететін электрлендірілген жолаушылар темір жолы желісі. Бұл қызмет Дублиннің қала маңы темір жол желісінің негізгі бөлігін құрайды, Оңтүстік Уиклоу округіндегі Грейстоунстан Солтүстік Дублин округіне қарасты Хаут пен Малахайдқа дейін созылады. DART 31 станцияға қызмет көрсетеді және 53 шақырымдық электрлендірілген темір жолдан (қос жол, бір жол) тұрады, сондай-ақ жылына шамамен 20 миллион жолаушы тасымалдайды. Берлиннің S-Bahn жүйесі сияқты, DART жолаушылар темір жолы және жылдам транзит жүйесінің элементтерін біріктіреді. DART жүйесі 1984 жылы Córas Iompair Éireann компаниясымен ескі дизельді локомотивтер паркін жаңарту мақсатында құрылды. Бұл Ирландиядағы жалғыз электрлендірілген магистральдық темір жолы және қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған екі электрлік темір жолының бірі (екіншісі – 2004 жылы ашылған Луас трамвайы). 1987 жылдан бері бұл қызметті Ирландияның ұлттық темір жол операторы Iarnród Éireann жүзеге асырып келеді. Қазіргі заманғы DART желісіндегі вагондар жоғары кернеулі электр желілері арқылы қуаттандырылады және .
The Dublin Area Rapid Transit system (stylised as DART) is an electrified commuter rail railway network serving the coastline and city of Dublin, Ireland. The service makes up the core of Dublin's suburban railway network, stretching from Greystones, County Wicklow, in the south to Howth and Malahide in north County Dublin. The DART serves 31 stations and consists of 53 route kilometres of electrified railway ( double track, single), and carries in the region of 20 million passengers per year. In a similar manner to the Berlin S Bahn, the DART blends elements of a commuter rail service and a rapid transit system. The DART system was established by Córas Iompair Éireann in 1984 to replace an ageing fleet of diesel powered locomotives. It was, and still is, the only electric mainline railway in Ireland, and one of two currently operating electric railways, the other being the Luas tram which opened in 2004. Since 1987, the service is operated by Iarnród Éireann, Ireland's national rail operator. Contemporary rolling stock on the DART network is powered by overhead lines and uses the .
Бастапқы дамуы
Дун-Лаогер мен Дублин қаласының арасындағы жол бөлігі бастапқыда Ирландияның алғашқы темір жолы – Дублин мен Кингстаун темір жолының бір бөлігі ретінде салынған. Бұл желі кейін солтүстікке қарай Белфаст тармағымен, оңтүстікке қарай Вексфорд тармағымен қосылып, Шанганаг торабында Харкорт көшесі желісімен бірікті. Осы тұстағы Дублин шығанағынан көрінетін көрікті жерлер Неаполь шығанағындағы көріністермен салыстырылды, соның нәтижесінде Киллини-Хилл мен Грейстоунсқа саяхаттар туристік орталықтарға айналды. 1984 жылы электрлендіруге дейін желі 1950 жылдарғы CIÉ 2600 класты вагондармен қамтамасыз етілді, олар 1970 жылдардың басында итеру-тарту жүйесіне ауыстырылған. Бұл дизельдік пойыздар CIE 201 класты локомотивпен және екінші бағытта басқару вагонымен жұмыс істеді. Бұл қызмет өте қолайсыз, сенімсіз және тығыз болды. 1970 жылдардың соңына қарай жүйеге жедел жаңарту қажеттігі анық болды, себебі 2600 класты вагондардың жағдайы нашар болды. Жылжымалы құрамның ескіруіне және итеру-тарту жүйесіне ауысуына байланысты қосалқы бөлшектерді алу қиын болды, ал бұл шара уақытша ретінде қарастырылып, тұрақты шешім табылар дейін қолданылатын, мерзімі бітіп қалды. Электрлендірумен бірге 1984 жылы қолданыстан шығарылған Сэндимаунт, Бутерстаун және Солтхилл мен Монкстаун станциялары DART үшін қайта ашылды. Сэндимаунт пен Бутерстаун бұрынғы станциялардың орнында, ал Солтхилл мен Монкстаун бастапқы Кингстаун темір жол терминалының орнына жақын, Сипоинт пен Дун-Лаогер арасында салынды. 1981-1982 жылдары электрлендіру жұмыстары жүргізілген кезде, Дун-Лаогердегі паромдық портына қызмет еткен тармақ негізгі желіден ажыратылды, себебі порты қамтамасыз ету үшін жоғары кернеулі электр желілерін орнату Дун-Лаогер станциясының оңтүстігіндегі порталдан өтетін жолды төмендетуді қажет ететін еді. Алғашқы DART қызметтері Хоуттың солтүстік-шығыс шеткі ауданынан, Конолли, Тара көшесі және Пирс станциялары арқылы қала орталығынан Дублин мен Уиклоу шекарасында орналасқан Брейге дейін жүрді. Бұл бағыт Брей мен Грейстоунс арасындағы желі электрленгенге дейін шамамен он алты жыл бойы өзгеріссіз болды. Содан кейін Howth Junction & Donaghmede және Малахайд арасында, Белфаст тармағындағы ең солтүстік DART станциясында желіде электрлендіру жұмыстары жүргізілді. 2000 жылдың қазанында қызмет басталды.
Операция
DART қызметі электрлік бірнеше бірлік пойыздардың аралас паркімен жұмыс істейді. 2019 жылдан бастап, жұмыс күндері пойыздар әр он минут сайын жүреді, ал демалыс күндері қызмет көлемі азаяды. Howth Junction-нен солтүстікке қарайғы пойыздар Howth және Malahide бағыттары арасында бөлінеді, ал Malahide бағытындағы қызмет Northern Commuter пойыздарымен толықтырылады. Пойыздар әдетте жұмыс күндері таңғы сағат 07.00–09.30 және кешкі сағат 17.00–19.00 аралығында төрт, алты немесе сегіз вагонды топтамалар түрінде жүреді. Жұмыс ең қысқа уақытта және демалыс күндері сыйымдылық төмендейді, онда төрт сегіз вагонды топтамалар пайдаланылады. Төрт вагонды топтамалар әдетте бір 8500 кластық пойыз бірлігінен тұрады, ал алты вагонды топтамалар үш 8100 кластық пойыз бірлігінен құралады. Сегіз вагонды топтамалар екі 8500 кластық немесе төрт 8100 кластық пойыз бірлігінен жасалуы мүмкін. Екі кластық пойыз да 2007 жылы ескірген 8100 кластық пойыздардың күрделі жөндеуден өткенге дейін бірлесіп жұмыс істеді, содан кейін олар жеке-жеке пайдаланыла бастады. Бастапқы желіде пайдалану үшін 42 вагонды 8100 кластық пойыздар сатып алынды. 2001 жылы деподағы өрттен екеуі қирап, жарамсыз болды. Жолаушылар санының артуы және ескірген 8100 кластық пойыздарды жөндеу қажеттілігіне байланысты 2000 жылы 8500 кластық төрт пойыз жиынтығы сатып алынды. Бұлар 2001 жылы 8510 кластық үш жиынтықпен және 2003 және 2004 жылдары 8520 кластық он жиынтықпен толықтырылды. 2000 жылы алғаш рет пайдалануға берілген 8200 кластық пойыздар 2008 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін ұзақ жылдар бойына туындаған техникалық мәселелерге байланысты пайдаланудан алынып, тоқтатылды. Желідегі станцияларды қайта жаңарту 2003 және 2005 жылдар аралығында жүзеге асырылды, оның мақсаты платформаларды сегіз вагонды пойыздарға бейімдеу, электр желісін жаңарту және мүмкіндігі шектеулі жолаушылар үшін қолжетімділікті арттыру болды.
Қызмет
Дублин қала маңындағы барлық пойздар, соның ішінде DART қызметтерін, Коннолли станциясында орналасқан Орталық Жол қозғалысын басқару (CTC) мекемесі бақылайды және реттейді, ол Suburban CTC деп белгілі. Бұл мекеме кеңінен автоматтандырылған және бес адамнан тұратын штатты қажет етеді: екі сигнал беруші, олардың біреуі деңгейлі өткелдерге жауапты, электрлік бақылау қызметкері, ол электрмен жабдықтау жабдықтарын қадағалайды және жалпы қадағалаушы. Негізгі КТК әрдайым штаттық режимде жұмыс істейді, бірақ сонымен қатар, қызметтерді ауыр техникалық мәселелер туындаған жағдайда жалғастыруға мүмкіндік беретін қосымша жергілікті басқару орталықтары да бар. Әрбір пойызды басқару үшін жетекші вагондағы кабинадан бір жүргізуші жауапты. Автоматты есіктер жүргізуші тарапынан басқарылады және станцияға келген кезде қосылады. Станция платформаларындағы жолаушыларға арналған ақпараттық дисплейлер келесі пойыздың келу уақыты, қызмет туралы жаңартулар және қызмет тоқтаулары туралы ақпаратты ұсынады. Қызмет тоқтаған жағдайда автоматты дауысты хабарламалар жасалады және әр станцияға сәйкес келеді. Желідегі станциялардың көпшілігі жолаушылар платформаға өткенге дейін билеттерін тексеру үшін тапсыруды талап ететін автоматты кедергілермен жаңартылды. DART қызметтеріне отыру алдында билетті алдын ала сатып алу қажет, оны станциялардағы билет сату автоматтары мен автоматтандырылған машиналардан сатып алуға болады. Жолаушылар Дублиннің біріктірілген билет жүйесі – Leap Card-ты пайдалану мүмкіндігіне де ие. Leap карталары жолаушыларға белгілі бір билет опцияларын немесе қолма-қол ақшалай қалдықтарды жүктеуге болатын, контактісіз карталар түрінде ұсынылады. Leap картасымен сапар төлемі ақшамен төлеуге қарағанда әдетте арзан. DART желісінде пайдаланушылар кірген жерде картаны тікелей оқытады және шыққан жерде қайтадан оқытады. Irish Rail, Дублиннің басқа қоғамдық көлік операторларымен бірге Leap Card енгізілген кезде тоқтатылған өзінің смарт-карта жүйесін пайдаланған. Билеттік бақылау инспекторлары пойыз ішінде де, станция платформаларында да жолаушылардың билеттерін кездейсоқ интервалдармен тексеріп отырады.
DART+
2018 жылдың ақпан айында Ирландия үкіметі мен Ұлттық көлік басқармасы Дрогеда, Мейнут, Хейзелхэтч, M3 Парквей және Доклендс желілерін электрлендірудің 10 жылдық жоспарын жариялады. Бұрын "DART кеңейту" деп аталған жоба 2020 жылы "DART+" деп қайта аталды. Жоба бес кіші жобаға бөлінді: DART+ Жағалаудың солтүстігі: Дрогедадан Коннолли станциясына дейін. DART+ Жағалаудың оңтүстігі: Грейстоунс – Коннолли станциясына дейін. DART+ Батысы: Мейнут және M3 Парквей (Клонсилла станциясында бірігіп, Коннолли станциясы мен Спенсер док станциясына барады). DART+ Оңтүстік-Батысы: Hazelhatch & Celbridge – Heuston станциясы және Glasnevin-дегі жоспарланған станция. DART+ паркі: Бұл бағыттарда қызмет ететін жаңа парк сатып алу. 2019 жылы 600 гибридті аккумуляторлық/электрлік құрылғыға тендер жарияланды (жоспарланған кеңейту үшін парк сыйымдылығын қамтамасыз ету мақсатында), сондай-ақ қосымша электрлендіру талаптары бойынша бастапқы жобалау жұмыстарына тендер жарияланды. Шанкилл мен Брей арасында, DART желісінің оңтүстік бөлігінде, бұрынғы сол аттас аялдамаға жақын жерде Woodbrook атты жаңа DART станциясын салу ұсынылды. DART+ жоспарының бастапқы кезеңі – "DART+ Батысы" жобасы Maynooth, M3 Parkway және Docklands қалаларын электрлендіруді көздейді; Maynooth қаласында жаңа EMU техникалық қызмет көрсету депосы және сигнализация және деңгейлі өткелдерді жабуға қатысты қосымша жұмыстар қарастырылған. "DART+ Батысы" жобасы 2019 жылдың сәуірінен бастап жобалау кезеңіне, ал 2021 жылдың желтоқсанында жоспарлау кезеңіне көшті. "DART+ Батысы" бойынша халыққа кеңесу кезеңі 2022 жылдың қазанында аяқталды және 2022 жылдың қараша айына қарай An Bord Pleanála-мен ауызша тыңдау күтіліп отыр.
DART+ Coastal North: Drogheda to Connolly Station. DART+ Coastal South: Greystones to Connolly Station. DART+ West: Maynooth and the M3 Parkway (merging together at Clonsilla Station) to Connolly Station and Spencer Dock Station. DART+ South West: Hazelhatch & Celbridge to Heuston Station and the proposed station at Glasnevin. DART+ Fleet : The purchasing of a new fleet to serve these routes. In 2019, a tender for up to 600 hybrid battery/electric units was issued (to provide fleet capacity for the proposed expansion), and a tender was also issued for initial design work on the additional electrification requirements. A new DART station, Woodbrook, was also proposed to be built between Shankill and Bray on the southern section of the DART line, near a former halt of the same name. The initial phase of the DART+ plan, the "DART+ West" project, proposes to provide of electrification to Maynooth, M3 Parkway and Docklands; with a new EMU maintenance depot at Maynooth and additional works in relation to signalling and level crossing closures. The DART+ West project progressed to the design stage as of April 2019, and the planning stage in December 2021. The public consultation phase for DART+ West closed in October 2022, and, as of November 2022, an oral hearing with An Bord Pleanála was due to be scheduled.
Бұрынғы/өтініп қойылған ұсыныстар
DART желісін жағалау бойындағы басты жолдан тысқары кеңейту және қаланың солтүстік және батыс бөліктеріне қызмет көрсету бойынша бірнеше ұсыныс түсті. Бұл кеңейту жоспарларына қаланың доктарындағы Спенсер доктағы Доклендс станциясын және Хьюстон станциясын байланыстыратын туннель салу кірді. Алғаш 1972 жылы ұсынылған бұл DART Underground жобасы, Стивенс Грин арқылы Келбридж/Хазельхатчтан Доклендке дейінгі бағыттарды қамтыды. DART Underground жобасы 2015 жылдың қыркүйегінде тоқтатылды. 2016 жылы жарияланған 2016-2035 жылдарға арналған Үлкен Дублин көлік стратегиясына енгізілгенімен, 2021 жылы жарияланған 2022-2042 жылдарға арналған Үлкен Дублин аймағының стратегиясына бұл ұсыныс енбеді.
DART 1-жолы
"DART Line 1" жобасы қазіргі DART желісінің оңтүстік бөлігі Конноли станциясынан кейін батысқа бұрылып, Батыс қалалық желісіне қосылуын көздеген. Бұл ұсынысқа Maynooth-қа дейін электрлендіруді жүргізу де кірген. Наванға соққан тармақ (қазіргі уақытта M3 парк-жолына дейін салынған және пайдалануда) Данбойнға дейін де электрлендірілуі жоспарланған еді.
DART 2-жолы
DART желісінің солтүстік бөлігі (Коннолли станциясының солтүстігінде) DART Underground арқылы Спенсер доктағы Доклендс станциясы және Хьюстон станциясы арқылы Хьюстонның негізгі желісімен байланыстыру ұсынылды. Бұл туннель DART-ті қазіргі Луас жеңіл рельстік жолдарымен, автобус бағыттарымен және жоспарланған метро желілерімен тікелей байланыстырып, жоғары жиілікті DART қызметін Килдарьдегі қалалық желіге дейін ұзартуға мүмкіндік береді. 2009 жылдың сәуір айында DART желісін Дрогедаға дейін электрлендіру жобасы ұсынылды.
Dart+ флоты
2017 жылы IÉ 2023 жылдан бастап DART қызметтерін кеңейту мақсатымен жаңа пойздар паркін сатып алу жоспарларын жариялады. Қолданыстағы парктерді жаңарту үшін 100 вагон сатып алу ұсынылды; бұл жоспарланған сатып алу екі режимде жұмыс істейтін пойздарды қамтиды, бұл қызметтердің электрленген желінің шегінен тыс жерлерде де жүруіне мүмкіндік береді. 2021 жылдың желтоқсанында IÉ компаниясы Alstom компаниясын 750 жаңа вагонды жеткізуші ретінде таңдағанын хабарлады, оның 325-і DART+ жоспарының аясында жоспарланған. Alstom компаниясының X'Trapolis отбасының бір бөлігі болып табылатын бастапқы сатып алу 95 вагоннан тұрады, олар 19 бес вагондық пойздардан құралады. Олардың 13-і негізгі DART желісінде OHLE (катенариялық желі) арқылы жұмыс істеу үшін пантографтармен және электрленбеген бағыттарда жүруге мүмкіндік беретін аккумуляторлармен жабдықталады. Аккумуляторлық режимде DART қызметтерін Дрогедаға дейін кеңейту жоспарлануда. Бастапқы партияның қалған вагондары да пантографпен ғана жабдықталған бес вагондық болады деп күтілуде. 2023 жылы Alstom жаңа DART пойыздарының прототиптерін таныстырды. Прототиптік жобалар әр вагонға 4 велосипедке арналған орын, электр велосипедтер мен скутерлерді зарядтауға арналған орын, мүгедектерге арналған арнайы бөлінген аймақтар және жолаушылардың қолжетімділігі үшін автоматты пандустарды қамтиды. 2023 жылдың сәуірінде TD Фергус О'Дауд DART+ Солтүстік жағалау бағыты бойынша Дрогедаға DART қызметтерін кеңейтуге мүмкіндік беретін пойыздардың алғашқы партиясы 2025 жылға дейін жеткізілуі тиіс екенін айтты.
DART-тің бәсекелестері
Iarnród Éireann, DART қызметтерін ұйымдастырушы, теміржол монополиясын жүргізеді. Олар сондай-ақ, Грейстоунз, Брей, Дун Логер, Блэкрок, Сидней Парады, Лансдоун Роуд, Гранд Канал Док, Дублин Пирс, Тара Стрит, Дублин Коннолли, Хоутс Джанкшн және Донагмеде, Клонгриффин, Портмарнок және Малахайдтан жүзеге асырылатын сапарлармен бәсекелесетін жылдам жолаушылар және қалааралық қызметтерді де ұсынады. Ирландия Республикасының желілерінде қызмет ететін жалғыз компания – Солтүстік Ирландия теміржолдары, олар Дублин мен Белфаст арасындағы Enterprise трансшекаралық қызметін бірлесіп жүргізеді. Дублинде басқа да қоғамдық көлік түрлері қолжетімді. CIÉ-ге тиесілі Дублин автобусы және жекеменшік Go Ahead Ireland (Go Ahead Group-қа тиесілі) қаланың барлық аймақтарында жұмыс істейді және DART бағыттарымен қатар жүретін көптеген маршруттары бар. Дегенмен, олардың DART желісінің толық ұзындығын қамтитын белгіленген маршруттары жоқ. Ирландияның басқа аймақтарындағыдай, автобус және теміржол қызметтерін интеграциялау шектеулі, бірақ жолдың теміржол және автобус бөліктеріне жарамды бір билетті алуға болатын бірнеше "қосымша автобус" маршруттары бар. 2011 жылы DART, Luas және Dublin Bus қызметтері үшін жол жүру билеттері мен біріктірілген билет жүйесі (Leap Card) енгізілді.