Кіріспе
2002–2004 ж. 11 қыркүйектегі шабуылдарды тергеу жөніндегі АҚШ комиссиясы. АҚШ-қа жасалған террористік шабуылдар жөніндегі ұлттық комиссия, көбінесе 9/11 комиссиясы деп аталады, 2002 жылдың 27 қарашасында әлем тарихындағы ең қасіретті террористік шабуыл – 11 қыркүйектегі шабуылдардың барлық аспектілерін тергеу үшін құрылды. Комиссия Конгресс заңдарымен құрылып, оған «11 қыркүйектегі шабуылдардың толық және жан-жақты есебін» дайындау міндеті жүктелді, оның ішінде АҚШ федералды үкіметінің шабуылдарға дайындығы, шабуылдан кейінгі реакция және болашақ террористік шабуылдарды болдырмау үшін қабылданатын шаралар кірді. 9/11 комиссиясына 1982 жылдан 1990 жылға дейін Нью-Джерси штатының екі мерзімдік бұрынғы губернаторы Томас Кин төрағалық етті, және оның құрамына бес демократ пен бес республикашыл кірді. Комиссияны құру туралы заңға президент Джордж Буш қол қойды. Комиссияның соңғы есебі, 9/11 комиссиясының есебі деп белгілі, 2004 жылдың 22 шілдесінде жарияланды. Ол 585 беттен тұрады, және комиссия жүргізген жан-жақты сұхбаттар мен тергеу барысында алынған куәліктердің қорытындыларын қамтиды. 9/11 есебінің басты тұжырымы – АҚШ Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) және Федералдық тергеу бюросының (ФБР) кемшіліктері 11 қыркүйектегі террористік шабуылдардың болуына мүмкіндік берді, ал осы агенттіктердің одан да салмақты және белсенді әрекеттері шабуылдың алдын алуға себін тигізуі мүмкін еді. Соңғы есеп жарияланғаннан кейін комиссия 2004 жылдың 21 тамызында жұмысын аяқтады. Комиссияның веб-сайты жабылды, бірақ ол мұрағатталған.
The National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States, commonly known as the 9/11 Commission, was set up on November 27, 2002, to investigate all aspects of the September 11 attacks, the deadliest terrorist attack in world history. It was created by Congressional legislation, which charged it with preparing "a full and complete account of the circumstances surrounding the September 11 attacks", including preparedness by the U. S. federal government for the attacks, the response following the attacks, and steps that can be taken to guard against a future terrorist attack. The 9/11 Commission was chaired by Thomas Kean, a two term former governor of New Jersey from 1982 until 1990, and included five Democrats and five Republicans. The legislation creating the commission was signed into law by President George W. Bush. The commission's final report, known as the 9/11 Commission Report, was published on July 22, 2004. It is a lengthy 585 pages, including the findings of the commission's extensive interviews and testimony that was received during its investigation. The primary conclusion in the 9/11 Report is that failures of the U. S. Central Intelligence Agency (CIA) and Federal Bureau of Investigation (FBI) permitted the September 11 terrorist attacks to occur and that wiser and more aggressive actions by these agencies could potentially have prevented the attack. After the publication of its final report, the commission closed on August 21, 2004. The commission's website was shut down, but has been archived.
Тарих
Америка Құрама Штаттарына жасалған террористік шабуылдар жөніндегі ұлттық комиссия 2002 жылдың 27 қарашасында президент Джордж Буш пен АҚШ Конгресі тарапынан құрылды, ал комиссияны басқаруға бастапқыда бұрынғы мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер тағайындалды. Алайда, Киссинджер мүдделер қақтығысының туындауына жол бермес үшін тағайындалғаннан кейін бірнеше апта өткен соң қызметтен бас тартты. АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Джордж Митчелл бастапқыда төрағаның орынбасары ретінде тағайындалған болатын, бірақ ол 2002 жылдың 10 желтоқсанында өзінің заң фирмасымен байланысын үзуге ниеттенбегендіктен қызметтен кетті. 2002 жылдың 15 желтоқсанында Буш комиссияны басқаруға Нью-Джерси штатының бұрынғы губернаторы Том Кинды тағайындады. 2003 жылдың көктеміне қарай комиссияның жұмысы баяу жүрді, соңғы есепті 2004 жылдың 27 мамырында ұсыну үшін қосымша қаржыландыру қажет болды. Наурыз айының соңында Буш әкімшілігі комиссияға қосымша 9 миллион доллар бөлуге келісті, бірақ бұл комиссия сұраған сомадан 2 миллион доллар кем болды. Комиссияның алғашқы тыңдауы 2003 жылдың 31 наурызы мен 1 сәуірінде Нью-Йорк қаласында өтті.
Куәлік
9/11 комиссиясының алдында куәлік беруге шақырылған АҚШ федералды үкіметінің қазіргі лауазымды тұлғалары: Джордж Буш, АҚШ президенті куәлік берді, бірақ ант қабылдамай, ресми түрде жазылмаған отырыста. Ақ үй бұл кездесуді «жеке кездесу» деп санады, онда жоғары құпиялы ақпарат талқыланатын болды. Буш оның куәлігін бір сағатқа шектеуді сұрады. Дегенмен, кездесу үш сағат он минутқа созылды. Буштың куәлігі Овалдық кабинетте өтті. Бастапқыда Буш 9/11 комиссиясының төрағасы мен вице-төрағасына ғана куәлік беретінін мәлімдеді, бірақ кейін толық комиссия алдында куәлік беруге келісті. Дик Чейни, АҚШ вице-президенті де куәлік берді, бірақ ант қабылдамай. Бұл отырыс ресми түрде жазылмады, себебі Ақ үй оны «жеке кездесу» деп санады, онда жоғары құпиялы ақпарат талқыланатын болды. Чейнидің куәлігі Овалдық кабинетте өтті. Президент Джордж Буш, вице-президент Дик Чейни, бұрынғы президент Билл Клинтон және бұрынғы вице-президент Ал Гор барлығы жеке куәліктер берді. Президент Буш пен вице-президент Чейни ант қабылдамай бірге куәлік етуді талап етті, ал Клинтон мен Гор комиссиямен жеке-жеке кездесті. Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Кондолиза Райс ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшінің лауазымы кеңес беруші рөл екендігіне, бюрократияға тәуелсіз екендігіне және Сенаттың бекітуін қажет етпейтіндігіне байланысты ант қабылдамай куәлік беруге міндетті емес екенін мәлімдеді. Заңгерлер оның бұл мәлімдемесінің заңдылығына қатысты келіспеушіліктер білдірді. Соңында Райс ашық түрде және ант қабылдап куәлік берді.
George W. Bush, U. S. president testified but not under oath in a session that was not officially transcribed because the White House considered it a "private meeting" in which highly classified information would be discussed. Bush asked that his testimony be limited to one hour. However, the meeting lasted for three hours and ten minutes. Bush's testimony took place in the Oval Office. Initially, Bush insisted that he would testify only to the chairman and vice chairman of the 9/11 Commission, but later agreed to testify before the full panel. Dick Cheney, U. S. vice president testified but not under oath. The session was not officially transcribed because the White House considered it a "private meeting" in which highly classified information would be discussed. Cheney's testimony took place in the Oval Office. President George W. Bush, Vice President Dick Cheney, former President Bill Clinton, and former Vice President Al Gore all gave private testimony. President Bush and Vice President Cheney insisted on testifying together and not under oath, while Clinton and Gore met with the panel separately. As National Security Advisor, Condoleezza Rice claimed that she was not required to testify under oath because the position of national security advisor is an advisory role, independent of authority over a bureaucracy and does not require confirmation by the Senate. Legal scholars disagree on the legitimacy of her claim. Eventually, Rice testified publicly and under oath.
Есептілік
Комиссия өзінің соңғы есебін, атап айтқанда, 2004 жылдың 22 шілдесінде 9/11 комиссиясының есебін жариялады. Ол жарияланғаннан кейін 9/11 комиссиясының төрағасы Томас Кин президенттер Билл Клинтон мен Джордж Бушқа ФБР мен ЦРУ-дың "жеткілікті қызмет көрсетпегенін" мәлімдеді. Комиссия 10 елде 1200-ден астам адаммен сұхбаттасып, екі жарым миллионнан астам құжатты, соның ішінде жоғары құпия ұлттық қауіпсіздік құжаттарын қарады. Комиссияның соңғы толық есебі жарияланбас бұрын, құпия ақпаратқа қатысты тексеріліп, қажет болған жағдайларда өңделіп түзетілді. Кейін комиссия террористердің қаржыландыруы, саяхаттары және басқа да мәселелер бойынша бірнеше қосымша есептерді жариялады.
NORAD жалғандықтары
Джон Фармер, 11 қыркүйек комиссиясының аға кеңесшісі, 9/11 комиссиясы "үкімет және әскери шенеуніктер Конгресске, комиссияға, бұқаралық ақпарат құралдарына және халыққа кімнің не білгені туралы айтқандарының көбісі түбегейлі және түсініксіз түрде жалған болғанын анықтады" деді. Фармер: "Үкіметтің белгілі бір деңгейінде, белгілі бір уақытта 11 қыркүйек күні таңертеңгі шабуылдарға ұлттық жауап туралы шындықты жасыру туралы шешім қабылданды. [NORAD] жазбалары бізге және халыққа айтылған оқиғадан мүлдем өзгеше еді". 9/11 комиссиясының төрағасы Томас Кин: "Біз осы күнгейін NORAD-тың бізге не үшін осылай айтқанын білмейміз, бұл шындықтан тым алыс еді" деп келісті.
ЦРУ құпия ақпараттарды жасырды
АҚШ Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) директоры Джордж Тенет Комиссияны адастырды және Комиссия төрағасы Томас Киннің айтуынша, куәлік беру кезінде "ашық айтпады". ФБР агенті Дуг Миллер Осама бен Ладен мәселесі жөніндегі бөлімде жұмыс істеді, бұл ЦРУ-дың Осама бен Ладен мен оның серіктестерінің қызметін қадағалауға арналған бөлімшесі еді. 2000 жылдың көктеміне қарай, Осама бен Ладен мәселесі жөніндегі бөлім әл-Қаида мүшесі болған Сауд Арабиясының азаматы Халид әл-Михдар және сол кезде әл-Қаида оперативтігі деп күдіктелген тағы бір сауд азаматы Наваф әл-Хазми АҚШ-қа кіргенін және Оңтүстік Калифорнияда өздерінің есімдерімен өмір сүріп жатқанын білді. ФБР агенті Миллер олардың елге кіргені және АҚШ-та болуы туралы ФБР-ге хабарлағысы келді, бірақ ЦРУ Миллердің бұл әрекетіне кедергі келтірді. Миллердің сол кезде ФБР-ге жіберген жеделхатының жобасы, оны ЦРУ жіберуге рұқсат бермеген, кейін табылған. Халид әл-Михдар мен Наваф әл-Хазми екеуі де American Airlines рейсі 77 ұшағын басып алғандар еді. Содан кейін ЦРУ 9/11 оқиғасынан бір жыл бұрын екі басып алушының АҚШ-қа кіргенін және ел ішінде қайда жүргенін қадағалап отырғанын Комиссияға хабарламады. Комиссияның тең төрағасы Кин ЦРУ-дың бұл ақпаратты Комиссияға ұсынбауы қасақана болғанын, қателік емес деп санайды: "Бұл немқұрайлы қателік емес. Бұл мақсатты әрекет. Менің ойымша, мұндай ұйымдардың ДНК-сында құпиялылық жатыр". Комиссияның соңғы есебі, 9/11 комиссиясының есебі, комиссия мүшелерінің де, басқалардың да сынға ұшырады.
Мұра
Комиссия ресми түрде есебін жариялағаннан және өкілеттіктерін тоқтатқаннан кейін бірнеше ай өткен соң, комиссия төрағасы Томас Кин және басқа комиссарлар елді аралап, терроризм қаупін азайту бойынша комиссия ұсынған ұсынымдарға назар аударуға тырысты, ал кейбір ұсынымдары назарсыз қалғанын мәлімдеді. Кин мен вице-төраға Ли Гамильтон комиссарлар ретінде кездескен қиындықтар туралы "Мұндай жағдай бұрын болған емес" деген кітап жазды, ол 9/11 комиссиясының ішкі тарихын баяндайды. Кітап 2006 жылдың 15 тамызында жарық көрді және Кин мен Гамильтонның комиссиядағы жұмысын қамтиды. Кітапта Кин мен Гамильтон 9/11 комиссиясының "сәтсіздікке ұшырау үшін құрылғанын" айтады және тергеу барысында Пентагон мен Федералдық авиация басқармасының қызметкерлері жасаған қайта-қайта қателіктерінен қатты наразы болғандықтан, Пентагон мен FAA қызметкерлерінің әділетке кедергі келтіруі мүмкін деген жеке тергеуді қарастырғанын жазады.