Кіріспе
Уильям Фергюсон Масси (26 наурыз 1856 – 10 мамыр 1925) – 1912 жылдың мамыр айынан 1925 жылдың мамыр айына дейін Жаңа Зеландияның 19-шы премьер-министрі болған саясаткер. Ол 1909 жылдан қайтыс болғанға дейін Жаңа Зеландияның екінші ұйымдастырылған саяси партиясы – Реформа партиясының негізін қалаушы және басшысы болды. Масси Ирландияның Лондондерри графтығында дүниеге келген. 1870 жылы Жаңа Зеландияға көшіп келгеннен кейін, Масси Окленд маңында ферма шаруасымен айналысты (кейін «Фермер Билл» деген лақап атымен танылды) және фермерлер ұйымдарында басшылық қызметтерді атқарды. Ол 1894 жылы консерватор ретінде парламентке сайланды және 1894 жылдан 1912 жылға дейін Ричард Седдон мен Джозеф Уордтың либералдық үкіметтеріне қарсы консервативті оппозицияның жетекшісі болды. Масси Либералды үкіметке қарсы сәтті сенімсіздік білдіру ұсынысын ұсынғаннан кейін Реформа партиясының тұңғыш премьер-министрі атанды. Саяси мансабының барысында Масси аграрлық мүдделерді қолдауымен және ұйымдасқан еңбекке қарсылығымен белгілі болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Жаңа Зеландияның Ұлыбританияны қолдауға уәде берді. Масси өзінің Реформа партиясын төрт сайлаудан өткізді, алайда 1919 жылғы сайлау ғана барлық басқа партиялардан шешуші жеңіс әкелді. Төртінші мерзімінде денсаулығы нашарлағаннан кейін Масси лауазымында қайтыс болды. Ричард Седдоннан кейін ол Жаңа Зеландияның ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі болып табылады.
William Ferguson Massey (26 March 1856 – 10 May 1925) was a politician who served as the 19th prime minister of New Zealand from May 1912 to May 1925. He was the founding leader of the Reform Party, New Zealand's second organised political party, from 1909 until his death. Massey was born in County Londonderry in Ireland. After migrating to New Zealand in 1870, Massey farmed near Auckland (earning his later nickname, Farmer Bill) and assumed leadership in farmers' organisations. He entered parliament in 1894 as a conservative, and from 1894 to 1912 was a leader of the conservative opposition to the Liberal ministries of Richard Seddon and Joseph Ward. Massey became the first Reform Party Prime Minister after he led a successful motion of no confidence against the Liberal government. Throughout his political career Massey was known for the particular support he showed for agrarian interests, as well as his opposition to organised labour. He pledged New Zealand's support for Britain during the First World War. Massey led his Reform Party through four elections, although only the 1919 election was a decisive victory over all other parties. Following increasingly poor health in his fourth term, Massey died in office. After Richard Seddon, he is the second longest serving Prime Minister of New Zealand.
Ерте өмір
Масси 1856 жылы протестант шаруа отбасында дүниеге келді және Ирландияның Лондондерри округіндегі Лимавадиде өсті. Оның әкесі Джон Масси және анасы Марианна (немесе Мэри Энн, туған Фергюсон) шағын мүліктің иесі болған жалғалы шаруалар еді. Оның отбасы 21 қазан 1862 жылы «Үнді империясы» кемесімен Жаңа Зеландияға нонконформист қоныс аударушылар ретінде келді, бірақ Масси білімін аяқтау үшін тағы сегіз жыл Ирландияда қалды. Ол бір кезде әжесі Элизабет Фергюсонмен (туған аты Барнетт) Лимавадидегі Кеннаутта тұрды және Лимавади ұлттық мектебіне қатысты. Кейін Масси ағасы Мэтью Фергюсонмен Шефхилл, Балликеллиде тұрып, содан Дерридегі мектепке барды. 1870 жылдың 10 желтоқсанында «Окленд қаласы» кемесімен келгеннен кейін, Масси 1876 жылы Оңтүстік Оклендтегі Мангэрде өз фермасын сатып алғанға дейін бірнеше жыл шаруа жұмысында жұмыс істеді. 1882 жылы ол көршісінің қызы Кристина Аллан Полға үйленді. Олардың жеті баласы болды.
Алғашқы саяси мансап
Кейіннен ол қоғамда көріне бастады. Бұл, ішінара, мектеп кеңесінде, дебаттық қоғамда және шаруалар бірлестіктеріндегі қоғамдық жұмысына байланысты болды. Осы салалардағы ықпалының арқасында ол саяси пікірсайыстарға қатысып, Джон Балланс басқаратын Либералдық партия үкіметіне қарсы ауылдық консерваторлардың мүддесін қорғады. Масси Оранж орденінің, Oddfellows пен Freemasons ұйымдарының мүшесі болды және британдық израильдік идеяларын жақтады. 1893 жылы Масси жалпы сайлауда үміткер ретінде қатысып, либералдық кандидат Бенджамин Харриске жеңілді.
Қарсылық
Масси Ричард Седдон басқаратын Либералдық партияға қарсы шыққан (көбінесе консервативті) тәуелсіз депутаттар қатарына қосылды. Олар нашар ұйымдастырылған, көңілсіз болды және Либералдарды құлатуға аз мүмкіндіктері болды. Оппозиция жетекшісі Уильям Расселл тек 15 дауысқа ие болды. Масси консервативті фракцияға жаңа күш сыйлап, оппозициялық қамшысы болды. 1899 жылғы жалпы сайлаудағы ауыр жеңілістен кейін 1900 жылдың маусым айына қарай оппозицияның күші едәуір төмендеді. Консервативті депутаттар сессияның алғашқы мәжілісінен кейін жаңа жетекшіге келісе алмады. Екі жылдан астам уақыт бойы консерваторлар көшбасшысыз қалды және көптегендер Либералдық партияны құлатудан үміттерін үзді. Бас қамшы ретінде Масси бұл рөлді бейресми түрде атқарып, ақырында 1903 жылдың қыркүйегінде Расселлдің орнын оппозиция жетекшісі ретінде басты. Ол жетекші болған кезде консерваторлар біраз уақытқа қайта жанданды, бірақ Екінші Бур соғысы кезінде Либералдарға қолдау күрт өсті, нәтижесінде 1902 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар жеңіліске ұшырады. Массидің саяси мансабы осы кезеңнен аман қалды: Уильям Херристің қарсылығына қарамастан, ол Либералдық партияның ең белгілі қарсыласы болып қала берді. Масси өзінің Жаңа Зеландия саяси реформалар лигасынан Реформа партиясын құруды жариялады. Партияны ол басқарады және оның консервативті әріптестері қолдау көрсетті. 1911 жылғы сайлауда Реформа партиясы Либералдық партиядан көбірек орын жеңіп алды, бірақ абсолютті көпшілікке ие бола алмады. Реформаға қосылмаған тәуелсіздердің қолдауына сүйенген Либералдар келесі жылға дейін билікте қалды, содан кейін олар сенімсіздік дауысынан жеңіліске ұшырады.
Премьер-министр
1912 жылы 10 шілдеде Мейси премьер-министр болып ант берді. Екі күннен кейін, 12 шілдеде баспасөзде ол Аукленд округінің Шекарашылар легионының құрметті коменданты қызметін қабылдағаны жайлы хабарланды. Реформалық партияның бірқатар мүшелері Мейсидің партиядағы басымдығына көңілі толмады. 1912 және 1913 жылдары шахтерлер мен портовый жұмысшылардың ереуіліне қатаң жауап бергендігі үшін ол көптеген жұмысшылардың наразылығын тудырды. Ереуілшілерге күш қолдану Мейсиді жаңадан пайда болған солшылдардың жек көруіне себеп болды, бірақ консерваторлар (көптегендері кәсіподақтардың радикалды солшылдар бақылауында екеніне сенді) оны қолдады, оның әдістері қажет деп мәлімдеді. Оның Шекарашылар легионымен байланысы осы кезеңде оған зор көмек тигізді, Левин отрядының ішіндегі атты бірнеше бөлімшелер Веллингтонға қара киіммен (муфти) барып, арнайы полицейлер ретінде көмектесті. Левин отрядында жас Бернард Фрейберг те болды, ол көп ұзамай Бомонт-Амель маңында Виктория кресімен марапатталды. Мейси үкіметі қабылдаған алғашқы заңдардың бірі шамамен 13 мың мемлекеттік жерді жалға алған шаруаларға өз шаруашылықтарын сатып алуға мүмкіндік берді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Біздің барлығымыз бен барлық мүлігіміз Ұлыбритания үкіметінің тартуында. 1914 жылғы Массидің Ұлыбритания үкіметіне жіберген телеграммасы. Ол рыцарьдық атақтан және пэрлік атақтан бас тартса да, 1921 жылғы наурыз айында Бельгия королінен Корольдік орденінің (Бельгия) үлкен офицері, ал 1921 жылғы қазан айында Франция президентінен Құрметті легионның үлкен офицері қызметіне тағайындалды. Масси Наурудағы фосфат кенішіне қатысты саясаты үшін де сынағандар болды. Масси университетінің ғалымы Мэтт Вайнард оның «толық құрып кетуіне» себепкер болғанын айтты.
Либералды партиялармен коалиция
Соғыстың соңына қарай одақтас үкімет мағыналы саясатты жүзеге асыру үшін келісімге келу қиындықтарының салдарынан халық арасында азая түсті. Масси Лейбористік партияның күшейіп, ықпалы артып келе жатқанына ерекше алаңдады. Ол сондай-ақ өз партиясы ішіндегі сынға, оның ішінде ауылдық аймақтардың мүдделерін назардан тыс қалдырды деген айыптамаларға қарсы күресті. 1919 жылы ол коалицияны таратып, патриотизм, тұрақтылық, шаруаларды қолдау және мемлекеттік құрылыс бағдарламасы платформасымен либералдар мен лейбористерге қарсы сайлауда қатысты. Ол көпшілік дауысқа ие болып, жеңіске жетті.
Иммиграция
1920 жылғы Иммиграциялық шектеулерді өзгерту заңының мақсаты Жаңа Зеландияға азиялық иммиграцияны одан әрі шектеу болды. Осы үшін британдық немесе ирландтық тегі жоқ барлық болашақ иммигранттар елге кіруге рұқсат алу үшін жазбаша түрде өтініш беруі тиіс болды. Кеден министрі кез келген үміткердің "қолайлы" екенін анықтау құқығына ие болды. Премьер-министр Уильям Масси бұл заңды "осы ел халқының басым көпшілігінің терең сезімінің нәтижесі, осы Доминионды көбінесе 'ақ' Жаңа Зеландия деп атайды" деп мәлімдеді.
Қызыл қорқыныш
Жаңа Зеландия тарихшысы Тони Уилсонның айтуынша, Масси большевиктерге және кеңестік үкіметке қарсы көзқарастарымен белгілі болды. Ол "Қызыл федерациялар" сияқты ел ішіндегі социалистік топтарды жақтырмады, олар Жаңа Зеландия Еңбек федерациясының және Жаңа Зеландия Еңбек партиясының іргесін қалады. Премьер-министр ретінде Масси коммунистік идеологияның таралуына қарсы тұрды. Ол 1917 жылғы большевик революциясынан кейін Кеңес Одағында болған Қызыл террорды (1919–20) социализмнің "әдеттегі қанаушылық табиғатының" куәсі деп есептеді. Қызыл үрейге жауап ретінде үкімет Соғыс ережелерін сақтау туралы заңды қабылдады, ол цензураны қоса алғанда, соғыс кезеңіндегі төтенше жағдайлардың күшінде қалуын қамтамасыз етті. Бұл коммунистік бағытталған әдебиеттерге 1935 жылға дейін тыйым салуға алып келді.
1922 жылғы сайлау
Экономикалық қиындықтар Реформа партиясына қолдауды әлсіретті. 1922 жылғы сайлауда Масси көпшілігін жоғалтып, үкіметін сақтап қалу үшін тәуелсіз депутаттармен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. Ол Лейбористер партиясының жетістігіне де алаңдады, олар либералдардан енді бес орын ғана артта қалды. Масси либералдардың ақырында жоғалып кететініне сенді, олардың қолдаушылары екіге бөлінеді деп ойлады: әлеуметтік либералдар Лейбористер партиясына, ал экономикалық либералдар Реформа партиясына қосылады. Ол Реформа партиясының үлкен пайда көруін қамтамасыз етуге тырысты. 1924 жылы қатерлі ісік оны көптеген лауазымдық міндеттерінен бас тартуға мәжбүр етті, ал келесі жылы қайтыс болды. Веллингтонда Масси ескерткіші оның мавзолейі ретінде салынды, оның құны көбінесе халықтан жиналған қаражат есебінен төленді. Масси университеті оның құрметіне аталды, себебі университет ауыл шаруашылығы ғылымына баса назар аударды, бұл Массидің өзінің шаруашылық тәжірибесімен үйлеседі. Оның екі ұлы Реформа партиясының депутаттары болды: Джек (1885–1964), ол 1928 жылдан 1935 жылға дейін және 1938 жылдан 1957 жылға дейін әкесінің Франклин округінен өкілдік етті, содан кейін Ұлттық партиядан; және Уолтер Уильям (1882–1959), ол 1931 жылдан 1935 жылға дейін Хаураки округін өкілдік етті. Оның ұлы Фрэнк Джордж Масси (1887–1975) Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, Британдық экспедициялық корпусына ауысты, онда майор дәрежесінде батальонға қолбасшылық етті.