Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі Рим империясының жарлығы
Edict of the Holy Roman Empire
1713 жылғы Прагматикалық санкция (Sanctio Pragmatica; Pragmatische Sanktion) – 19 сәуірде 1713 жылы Киелі Рим императоры Карл VI шығарған жарлық. Ол Австрияның Архгерцогтігін, Венгрия Корольдігін, Хорватия Корольдігін, Богемия Корольдігін, Милан Герцогтігін, Неаполь Корольдігін, Сардиния Корольдігін және Австрия Нидерландысын қамтитын Габсбург монархиясының бөлінбеген қызымен мұрагерлікке өтуін қамтамасыз ету үшін шығарылған. 1713 жылы Карл мен оның әйелі Елизавета Кристиннің балалары болмады. 1711 жылы ағасы Иосиф I қайтыс болғаннан бері Карл Габсбург әулетінің жалғыз тірі еркек мүшесі болды. Иосифтің ұлы болмағандықтан, оның қызы Мария Жозефа мұрагер болып саналды. Бұл екі мәселе тудырды. Біріншіден, ағасымен жасалған 1703 жылғы Өзара мұрагерлік шартында еркек мұрагерлердің болмауы жағдайында Иосифтің қыздары барлық Габсбург жерлерінде Карлдың қыздарынан басымдыққа ие болары келісілген. Карлдың балалары болмағандықтан, егер оның тек қыздары ғана тірі қалса, олар мұрадан шеттетілуі мүмкін еді. Екіншіден, саликалық заң әйелдердің мұрагерлікке құқығын жоламайтындықтан, Карл VI ұзаққа созылатын мұрагерлік дауды болдырмау үшін ерекше шаралар қабылдауы қажет болды, себебі басқа талапкерлер әйелдің мұрагерлігіне қарсы шығуы әбден мүмкін еді. Карл VI шындығында Санкцияға қол қойылғаннан кейін төрт жыл өткен соң дүниеге келген өзінің тұңғыш баласы Мария Терезамен ауыстырылды. Алайда, Прагматикалық санкция жарияланғанмен, 1740 жылы оның билікке келуі Францияның қолдауымен Баварияның Карл Альберті оның мұрагерлігіне қарсы шығуына байланысты Австрия мұрагерлік соғысының басталуына әкелді. Соғыстан кейін Мария Терезаның Габсбург жерлерін мұрагерлікке алуы Экс-ла-Шапель шартымен расталды, ал оның күйеуі Франциск I-нің Киелі Рим императоры болып сайлануы Фюссен шартымен қамтамасыз етілді.
The Pragmatic Sanction of 1713 (Sanctio Pragmatica; Pragmatische Sanktion) was an edict issued by Holy Roman Emperor Charles VI, on 19 April 1713 to ensure that the Habsburg monarchy, which included the Archduchy of Austria, the Kingdom of Hungary, the Kingdom of Croatia, the Kingdom of Bohemia, the Duchy of Milan, the Kingdom of Naples, the Kingdom of Sardinia and the Austrian Netherlands, could be inherited by a daughter undivided. As of 1713, Charles and his wife Elizabeth Christine had not had any children. Since the death of his elder brother, Joseph I, in 1711, Charles had been the sole surviving male member of the House of Habsburg. Joseph had died without male issue, leaving Joseph's daughter Maria Josepha as the heiress presumptive. That presented two problems. First, a prior agreement with his brother, known as the Mutual Pact of Succession (1703), had agreed that in the absence of male heirs, Joseph's daughters would take precedence over Charles's daughters in all Habsburg lands. Though Charles had no children, if he were to be survived by daughters alone, they would be cut out of the inheritance. Secondly, because Salic law precluded female inheritance, Charles VI needed to take extraordinary measures to avoid a protracted succession dispute, as other claimants would have surely contested a female inheritance. Charles VI was indeed ultimately succeeded by his own firstborn child Maria Theresa, who was born four years after the signing of the Sanction. However, despite the promulgation of the Pragmatic Sanction, her accession in 1740 resulted in the outbreak of the War of the Austrian Succession as Charles Albert of Bavaria, backed by France, contested her inheritance. After the war, Maria Theresa's inheritance of the Habsburg lands was confirmed by the Treaty of Aix la Chapelle, and the election of her husband, Francis I, as Holy Roman Emperor was secured by the Treaty of Füssen.
Өмірбаян
1700 жылы Испания королі Карл II қайтыс болғаннан кейін Габсбургтер әулетінің испандық тармағы тоқтатылды. Осыдан кейін Испания мұрагерлік соғысы басталды, онда Франция королі Людовик XIV Испания тажын немересі Филипп үшін талап етті, ал Киелі Рим императоры Леопольд I оны ұлы Карл үшін талап етті. 1703 жылы Леопольдтың ұлдары Карл мен Жозеф өзара мұрагерлік шартына қол қойды. Бұл шарт бойынша, еркек желісі толық тоқтаған жағдайда Жозеф пен Карлдың қыздарына мұрагерлік құқығы берілді, бірақ Жозеф үлкен болғандықтан оның қыздары Карлдың қыздарынан басымдық алды. 1705 жылы Леопольд I қайтыс болып, орнын үлкен ұлы Жозеф I басады. Алты жылдан кейін Жозеф I қайтыс болып, екі қызын – Архигерцогиня Мария Жозефа мен Мария Амалияны қалдырды. Шарль шарт бойынша Жозефтің орнын басып, Мария Жозефа оның мұрагері атанды. Алайда, Карл өзінің болашақ қыздарына немерелеріне қарағанда артықшылық беру үшін шартты өзгертуді шешті. 1713 жылдың 19 сәуірінде ол кеңестің құпия отырысында бұл өзгерістерді жариялады. Карл өзінің тіпті туылмаған қыздары үшін мұрагерлік құқығын қамтамасыз етуге ерекше мән берді. Бұрынғы мұрагерлік заңдар Габсбургтердің иеліктерін бөлуге тыйым салған және әйелдердің мұрагерлікке құқығын қарастырған, бірақ бұл көбінесе болжамдық сипатта болған. Прагматикалық санкция – бұл алғаш рет көпшілікке жария етілген мұндай құжат, сондықтан ол әсер еткен мемлекеттердің ақсүйектерінен ресми түрде қабылдануы қажет болды.
In 1700, the senior Spanish branch of the House of Habsburg became extinct with the death of Charles II of Spain. The War of the Spanish Succession ensued, with Louis XIV of France claiming the crowns of Spain for his grandson Philip, and Holy Roman Emperor Leopold I claiming them for his son Charles. In 1703, Charles and Joseph, Leopold's sons, signed the Mutual Pact of Succession, granting succession rights to the daughters of Joseph and Charles in the case of complete extinction of the male line but favoring the daughters of Joseph over those of Charles, as Joseph was older. In 1705, Leopold I died and was succeeded by his elder son, Joseph I. Six years later, Joseph I died leaving behind two daughters, Archduchesses Maria Josepha and Maria Amalia. Charles succeeded Joseph, according to the Pact, and Maria Josepha became his heiress presumptive. However, Charles decided to amend the Pact to give his own future daughters precedence over his nieces. On 19 April 1713, he announced the changes in a secret session of the council. Securing the right to succeed for his own daughters, who were not even born yet, became Charles's obsession. The previous succession laws had also forbidden the partition of the Habsburg dominions and provided for succession by females, but that had been mostly hypothetical. The Pragmatic Sanction was the first such document to be publicly announced and so required formal acceptance by the estates of the realms affected.
Шетелдік тану
10 жыл бойы Карл VI өзінің ең жақын кеңесшісі Иоганн Кристоф фон Бартенштейннің қолдауымен Еуропа мемлекеттерінің оның бекітілуін қабылдауына ұмтылды. Тек Саксония және Бавария электораттары оны қабылдамады, себебі бұл олардың мұрагерлік құқықтарына зиян келтірді, өйткені олардың билеушілері император Иосиф I-нің қыздарына үйленген: Саксония электоры Фридрих Август II Мария Жозефаға, ал Бавария электоры Карл Альберт Мария Амалияға үйленген. Франция Вена шарты бойынша Лотарингия герцогтығын алғанға дейін қабылдады. Испанияның да келісімі Вена шарты арқылы қол жеткізілді. 1731 жылы 15 жастағы испан принці Карл, баласыз әкесінің інісі Антонио Фарнезе қайтыс болғаннан кейін, Карл I ретінде Парма және Пьяченца герцогы аталды. Ол Неаполь мен Сицилияны жаулап алды, сосын Парманы Вена шарты бойынша императорға қайтарды. 1759 жылы ол Испания королі болып, Карл III атанды. Ұлыбритания мен Голландия Республикасы Остенд компаниясының қызметін тоқтату шартымен келісті. Пруссия королі Фридрих Вильгельм I императорға адалдығын көрсетіп, қолдау білдірді. Карл VI Ресеймен және Польша королі Саксониялық Августпен келісімдер жасады, осының салдарынан екі соғыс болды: Франция мен Испанияға қарсы Польша мұрагерлік соғысы, нәтижесінде ол Неаполь мен Сицилияны жоғалтты, және Австро-Түрік соғысы, оның салдарынан Кіші Валахия мен Солтүстік Сербия, соның ішінде Белград бекінісінен айырылды.
For 10 years, Charles VI labored, with the support of his closest advisor, Johann Christoph von Bartenstein, to have his sanction accepted by the courts of Europe. Only the Electorate of Saxony and the Electorate of Bavaria did not accept it because it was detrimental to their inheritance rights as their sovereigns were married to the daughters of Emperor Joseph I: Frederick Augustus II, Elector of Saxony was married to Maria Josepha and Charles Albert, Elector of Bavaria to Maria Amalia. France accepted in exchange for the Duchy of Lorraine, under the Treaty of Vienna. Spain's acceptance was also gained under the Treaty of Vienna. In 1731, the 15 year old Spanish prince Charles became the Duke of Parma and Piacenza, as Charles I, on the death of his childless granduncle Antonio Farnese. He went on to conquer Naples and Sicily, after which he returned Parma to the Emperor by the Treaty of Vienna. In 1759, he became King of Spain as Charles III. Great Britain and the Dutch Republic accepted in exchange for the cessation of operations of the Ostend Company. King Frederick William I of Prussia approved out of loyalty to the Emperor. Charles VI made commitments with Russia and Augustus of Saxony, King of Poland, which caused two wars: the War of the Polish Succession against France and Spain, which cost him Naples and Sicily, and the Austro Turkish War, which cost him Little Wallachia and northern Serbia, including Belgrade Fortress.
Ішкі тану
Венгрия, сайланулы монархия болғандықтан, 1687 жылы сайлаусыз, бірақ жартылай саликалық мұрагерлік принципін қабылдамай, Габсбургтер әулетін еркек желісі бойынша мұрагерлік патшалар ретінде қабылдады. Император-патша Габсбургтер әулетінің еркек желісі тоқтап қалған жағдайда Венгрияда қайтадан сайлау монархиясы орнатылатынына келісті; Богемия Корольдігінде де осы ереже сақталды. Дегенмен, Мария Тереза Венгрия тағына отырды. Венгрияның сеймі 1723 жылы өзінің Прагматикалық санкциясын қабылдады, онда Венгрия Корольдігі әйелдердің мұрагерлік құқығын мойындады, осылайша оның Венгрия патшайымы болуына қолдау көрсетті. Хорватия Корольдігі 1713 жылғы император Карлдың Прагматикалық санкциясын қолдаған және 1741-48 жылдардағы Австрия мұрагерлігі соғысында император Мария Терезаны қолдаған тәждік жерлердің бірі болды. Хорватия сеймі (парламенті) 1712 жылғы өзінің Прагматикалық санкциясына қол қойды. Содан кейін император Хорватия мәселелеріне әскери шекараның әкімшілік басқаруында, феодалдық және салық жүйесінде бірнеше өзгерістер енгізу арқылы маңызды үлес қосты. Ол 1776 жылы Хорватияға Риеканың тәуелсіз портын сыйға берді.
Hungary, which had an elective kingship, had accepted the House of Habsburg as hereditary kings in the male line without election in 1687 but not semi Salic inheritance. The Emperor King agreed that if the Habsburg male line became extinct, Hungary would once again have an elective monarchy; the same was the rule in the Kingdom of Bohemia. Maria Theresa, however, still gained the throne of Hungary. The Diet of Hungary voted its own Pragmatic Sanction of 1723 in which the Kingdom of Hungary accepted female inheritance supporting her to become queen of Hungary. Kingdom of Croatia was one of the crown lands that supported Emperor Charles's Pragmatic Sanction of 1713 and supported Empress Maria Theresa in the War of the Austrian Succession of 1741–48 and the Croatian Sabor (parliament) signed their own Pragmatic Sanction of 1712. Subsequently, the empress made significant contributions to Croatian matters by making several changes in the administrative control of the Military Frontier, the feudal and tax system. She also gave the independent port of Rijeka to Croatia in 1776.