Кіріспе

Діни ұйымдардың діни қызметкер емес мүшелері Діни ұйымдарда лайктер (/l/eɪ/ə/t/i/) – діни қызметкерлерге жатпайтын барлық мүшелер, әдетте діни ордендердің қадірін білмейтін мүшелерін де қамтиды, мысалы, қарындас немесе лайк ағай. Діни және кең мағынадағы тұрмыстық қолданыста, лайк адам (сондай-ақ, лайк ер адам немесе лайк әйел) – белгілі бір мамандық бойынша білікті емес немесе нақты бір сала бойынша арнайы білімі жоқ адам. "Лайк тілімен" деген тіркес, кәсіпқойлар ғана түсінетін арнайы терминологияға қарағанда, қарапайым адамға түсінікті қарапайым тілді білдіру үшін қолданылады. Кейбір буддалық мәдениеттерде, әсіресе жапон мәдениетінде, монастырьға зейнетке шығудың орнына, кеңінен таралған қоғамда өмір сүретін, қадірін білген адамдарды көрсету үшін лайк дін қызметкері, лайк руханият және лайк қарындас сияқты терминдер қолданылған. Кейбір христиан шіркеулері дін қызметкері емес, уағыз айтумен айналысатын лайк уағыздаушыларды пайдаланады. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі жергілікті қауым басшыларының еңбекақысыз екенін көрсету үшін "лайк руханият" терминін қолданады.

Этимология

Лаиктер сөзі "қатардағы халық" дегенді білдіреді және грек тіліндегі λαϊκός сөзінен шыққан, ол "халыққа тиесілі" деген мағынаны білдіреді. Ал λαός (лаос) сөзі "халық" дегенді білдіреді. "Лай" сөзі (лайықты адам және т.б. сөздердің құрамында) грек сөзі арқылы, ағылшын тіліндегі lai және кейінірек латын тіліндегі laicus сөзінен пайда болған. Қызметкер емес уағыздаушылар немесе оқырмандар лаиктер қатарына жатады.

Екінші Ватикан соңынан

1977 жылдың желтоқсан айында «Шикаго декларациясы – христиандық алаңдаушылық» жарияланды. Декларациядағыдай, он жыл бұрын өткен Екінші Ватикан соборының «қоғамдағы мирянның маңызды рөліне» деген көзқарасы бағаланды. Декларация түсіндіргендей, Собор мирянның «ерекше шақыруын» олардың «әлеуметтік кәсіптері мен қызметтерінде» «дүниені қасиеттендіруге» мүмкіндік беретін «ашытқы» ретінде қарастырды. Алайда, Декларацияда атап көрсетілгендей, Собордың бұл көзқарасы шіркеуден «жайлы мүлдем жоғалып кеткен». Декларацияға әртүрлі салалардағы ер және әйелдерді қамтитын қырық жеті дін қызметкері, діни тұлғалар және мирян қол қойды, және ол Ұлттық мирян орталығының (NCL) құрылтай шарты болды. NCL католиктерге күнделікті іс-әрекеттері мен жауапкершіліктері арқылы әлемді өзгертуге деген шақыруларына жауап беруге көмектеседі және ай сайынғы онлайн-жаңалықтарды жариялайды: «Дүниедегі христиандарды қолдау». «Дүниедегі христиандарды қолдау» (қаңтар, 2015) басылымы «Ватикан II-ге 50 жыл толуына» орай, мирянның діни қауымдастықтардағы қызметінің артуы «жаңа күш бергенін» қуанышпен жеткізді. Алайда, жаңалықтарда «дүниедегі мирян елшілігіне дайындық жұмысының ескерілмегені» айтылды. Папа Франциск бұл пікірді қолдады. Діни қызметкерлер мирянды «клерикалдануға» бейім, олардың қызметін тек «шіркеу шегінде» деп қарастырады және олардың «күнделікті» қызметін елемейді. Папалық қызметінің басынан бастап Франциск шіркеуде құрылымдық өзгерістерді қажет етіп, «артық клерикализм» салдарынан қазір «шешімдер шетінде» қалған мирянның жауапкершілігін арттыруды, сондай-ақ «шіркеуде әйелдердің одан да кең мүмкіндіктерге ие болуын қамтамасыз етуді» шақырды. Кейбір адамдар «шіркеудің миссионерлік трансформациясын» «осы понтификаттың мақсаты» деп санайды, барлық крещение алғандар «миссионерлік шәкірттерге» айналады.

Православтық

Америкадағы Православ шіркеуінің веб-сайтында оның жаттық қызметтердің теологиясы туралы он бір мақала бар. «Жаттық қызметтер» термині «Құдай халқының» (грек тілінде laos tou Theou) барлығын – дін қызметкерлерін де қамтиды. Осылайша, әрбір христианның қызмет етуге шақырылуы бар. Аз ғана бөлігі діни қызметке шақырылады. Көпшілігі Құдайға және өздерінің жақындарына «күнделікті өмірде» қызмет етуге шақырылған. Православ шіркеуінің барлық христиандардың «қызметкерлер ретінде тағайындалғаны» туралы мәлімдемесі Құдай сөзіне (1 Петір 2:9) және шіркеу әулиелеріне негізделген. Жаттықтардың қызметі дін қызметкерлерінің күнделікті өміріндегі, отбасындағы, қоғамдағы және жұмыстағы қызметін толықтырады: «қандай жағдайда болса да». Ең маңызды «жаттық қызмет» анонимді түрде де атқарылуы мүмкін. Адамның қабілеттеріне байланысты қызметтің түрі әртүрлі болуы мүмкін: «бағбандарлық, ағаш өңдеу, жазу, кеңес беру, бала күтімі, спорт, музыка, оқыту немесе жай ғана жақсы тыңдаушы болу». Жаттықтардың арасындағы қарым-қатынас, дін қызметкерлері тағайындалғандар мен тағайындалмағандар арасында «Құдай халқы» ретінде үш сала бойынша ынтымақтастықтан тұрады: (1) ғибадатта, (2) шіркеу басқаруында және (3) басқаларға қызмет етуде. Шіркеудің жаттықтардың әлемдегі қызметі туралы үйретуіне қарамастан, шіркеу институционалдық шіркеудегі қызметке көбірек мән береді. Жаттықтардың жұмыстағы, үйлеріндегі және демалыстағы «күнделікті қызметі» көбінесе жасырынып қалады. Дін қызметкерлері өз қауым мүшелерінің күнделікті қызметін қолдауға ниеттенуі мүмкін, бірақ олардың басты мақсаты шіркеу бағдарламаларына еріктілерді тарту болып табылады.

Англикандық

Англикан дәстүрінде, шомылдырылған барлық адам Мәсіхтің атынан қызмет етуі күтіледі. Сондықтан, қызмет түрлері – жай адамдар, лицензияланған жай қызметкерлер (немесе оқырмандар), диакондар, діни қызметкерлер және епископтар. Лаиктердің міндеті – «Мәсіхті және оның Шіркеуін ұсыну; қайда болса да оған куәлік ету; және оларға берілген дарыларға сәйкес, Мәсіхтің әлемді келістіру жұмысын жалғастыру; және Шіркеудің өмірінде, құдайға сыйынғанда және басқаруда өз орнын алу». Лаиктердің қызметінің көп бөлігі ресми шіркеу құрылымдарынан тыс жерлерде – үйлерде, жұмыс орындарында, мектептерде және басқа да жерлерде жүзеге асырылады. Лаиктер «саяси, экономикалық, білім беру және туыстық институттарға үздіксіз қатысу арқылы» осы институттардың сипатына күшті әсер етеді. Лаиктер Шіркеу құрылымында да маңызды рөл атқарады. Англикан қауымының әртүрлі басқару органдарында сайланған лаиктер өкілдері бар. Англия Шіркеуінде бұл басқару органдары жергілікті шіркеу кеңесінен, деканаттық синодтар мен епархиялық синодтарға дейін жетеді. Ең жоғарғы деңгейде Бас Синодқа Лаиктер үйі кіреді. Сол сияқты, АҚШ-тағы Епископалдық Шіркеуде Бас Конвенцияға әр епархиядан төрт лаик кіреді, ал әр епархиялық конвенцияға қауымдардан келген делегаттар кіреді. Жергілікті қауым деңгейінде лаиктер шіркеудің қаржысын басқаратын және қауымның пасторын сайлайтын, «сакрария» деп аталатын шіркеу кеңесіне сайланады. Қауым музыканттары, бухгалтерлер, әкімшілік көмекшілер, сақшылар, сакристандар және т.б. – бұл лауазымдарды әдетте лаиктер атқарады. Жоғары деңгейдегі епархиялық және ұлттық кеңселер көптеген маңызды жауапкершілік салаларында лаиктерге сенеді. Көп жағдайда кампус қызметкерлері, жастар қызметкерлері немесе аурухана пасторлары сияқты арнайы қызметтерді лаиктер атқарады. Лаиктер құдайға сыйынғанда бірқатар маңызды лауазымдарда қызмет етеді, соның ішінде бау-бақшалар, аколиттер, лекторлар, дұға оқушылар, ушерлер. Аколиттерге шамдарды ұстаушылар, крест ұстаушылар, құрбандық шашушылар және кеме ұстаушылар кіреді. Лекторлар күніне белгіленген Киелі кітаптан үзінділерді оқиды (діакон оқитын Жақсы Жаңалықты қоспағанда) және сонымен қатар Халықтың дұғаларын басқара алады. Кейбір арнайы лаик қызметтері епископтан арнайы лицензия алуды талап етеді: лицензияны талап ететін қызметтер провинциядан провинцияға өзгереді. Епископалдық Шіркеуде лицензия талап ететін алты арнайы лаик қызметкері бар: Пасторальдық жетекші, құдайға сыйынғандағы жетекші, уағыздаушы, Евхаристиялық қызметкер, Евхаристиялық келуші және катехист.

Лайықтық қызмет

Методист шіркеулерінде уағыз айтудың ерте дәстүрі – ғибадат қызметтерін жүргізу және уағыз үйлері немесе шіркеулер тобында (аудандар деп аталады) уағыз айту үшін мирян уағызшыны тағайындау болып табылды. Мирян уағызшы белгіленген маршрут бойынша, уағыз айту орындарына жаяу немесе атпен баратын, бұл маршрут уағдаластық бойынша белгіленген уақытқа сәйкес келетін. Адамдар осы жиынға келген. Пасторлар мен министрлер тағайындалғаннан кейін, бұл мирян уағызшылары дәстүрі жалғасты, жергілікті уағызшылар жеке шіркеулермен тағайындалып, содан кейін жақын шіркеулермен келісіліп шақырылатын, бұл министрге көмек ретінде немесе олардың жоспарланған болмауы кезінде жасалатын. Біріккен методист шіркеуі мирян қызметтерінің екі түрін мойындайды. Бірі – (а) жергілікті шіркеу жиналыстарын және ғибадатты ұйымдастыруға көмектесу немесе басшылық ету, немесе (б) шіркеуде арнайы дайындық қажетті жаңа жұмысты бастау үшін миссионерлік қызмет атқару болып табылатын «мирян қызметі». Екінші түрі – күнделікті өмірдегі «мирянның қызметі». Жергілікті шіркеу мүшелерімен тағайындалғаннан басқа, Біріккен методист шіркеуінің жергілікті және сертификатталған уағызшылары (көбінесе АҚШ-та) бірнеше оқу сессияларына қатысады. Бұл оқу сессиялары адамды шіркеудегі көшбасшы болуға дайындайды. Шіркеудің толық құқықты мүшелерінің барлығы миряндар болып табылады, бірақ кейбіреулері Мирян спикері болады. Кейбір уағызшылар өздерінің қызметін Мирян спикері ретінде бастайды. Ұлыбритания методист шіркеуіндегі шіркеу қызметтерінің көп бөлігін жергілікті уағызшылар жүргізеді. Англикан және епископ шіркеулеріндегі балама термин – оқырман. Австралиядағы Біріккен шіркеуде, ол бір бөлігі методист шіркеуінен құралған, қауым немесе аймақтық пресвитериум адамдарды мирян уағызшысы ретінде тағайындауы немесе қасиетті тамақ беру рәсімін өткізуге рұхсат беруі мүмкін.

Діндарлар қызметі

Методистік тәртіп кітабында күнделікті өмірдегі "жамағаттың қызметі" – "әдеттегі өмірде Мәсіх сияқты мінез-құлық көрсету" және "өздерінің имандылық тәжірибелерімен бөлісу" деп сипатталған.

Ғибадат ету жетекшісі

Ұлыбританияның методистік шіркеуінде "ғибадат жетекшісі" – жергілікті шіркеудің өміріндегі ғибадатты жүргізуде жетекші және маңызды рөл атқару үшін шіркеу кеңесі тағайындаған, оқытылған мирян.

Пресвитериандық

Пресвитериандар "дилетант" терминін қолданбайды. Сондықтан Шотландия шіркеуінде "Оқырмандар" бар, ер және әйел адамдар пресвитериялармен қоғамдық құлшылықты жүргізу үшін бөліп қойылған. Бұл барлық сенушілердің руханилығына сенімнен туындайды. Пасторлар Кирк сессиясының "басқарушы ақсақалдарымен" қатар ресми түрде "оқытушы ақсақалдар" болып табылады және басқа қызметке қарамастан, тең мәртебеге ие. Шотландия шіркеуінде, Шотландиядағы мемлекеттік шіркеу ретінде, бұл қауымдағы басқарушы ақсақалдарға патшайымның капелландары, теология профессорлары және басқа да жоғары білікті пасторлармен бірдей мәртебе береді. Барлығы қауым мен приходтағы адамдардың қарапайым қызметшілері. Пасторлар – оқыту және мүмкін пасторлық жұмыстағы рөлдеріне қабілетті ер және әйел адамдар ғана. Сондықтан олар жоғары теологиялық білім алу үшін іріктеледі. Сессия, Пресвитерия немесе Ассамблеяның барлық ақсақалдары (оқытушы және басқарушы) Модераторға бағынады, ол пастор болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, бірақ әрқашан ақсақал болып табылады.

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің көптеген басшылары штаттан тыс дін қызметкерлері болып табылады. 12 жастан асқан және шіркеу басшыларымен жақсы тұрғысынан бағаланған еркек мүшелердің барлығы дерлік діни қызметке бекітіліп, шіркеуде түрлі лауазымдар атқарады. Жергілікті деңгейдегі шіркеу лауазымдарының көпшілігі жалақысыз, бірақ Иса Мәсіх шіркеуі жоғары деңгейдегі басшылар мен басқаларының (мысалы, миссия президенттерінің) тұрмыстық шығындарына көмектеседі. Көптеген жоғары деңгейдегі шіркеу басшылары осы лауазымдарға ұзақ жылдар бойына әртүрлі салаларда жұмыс істегеннен кейін келеді. Он екі елшінің кворумы, шіркеу иерархиясының ең жоғары сатысында тұрған жетпістің бірінші кворумы және патриархтардан басқа, барлық басшылық лауазымдар уақытша болып табылады.

Буддистер (Будданың шәкірттері)

Буддизмде буддистік дінді ұстанатын жаттық адамдарды упасака (ер адам) немесе упасика (әйел адам) деп атайды. Буддалық жаттық адамдар үш қасиетті нәрсеге – Буддаға, Дхармаға (Оның үйретіміне) және Сангхаға (Оның асыл ізбасарларының қауымына) сиынып, этикалық мінез-құлық ережесі ретінде Бес ережені (немесе Упосат күндері Сегіз ережені) қабылдайды. Жаттық ерлер мен әйелдер «Төрт топты Ассамблеяның» екі бөлігі болып табылады. Будда өз шәкірттерін «Төрт топты жиналыс» деп атады – бұл «бхикшу» (монахтар), «бхикшуни» (әйел монахтар), «упасака» (жаттық ерлер) және «упасика» (жаттық әйелдер) жиналыстары. Махапариниббан Суттасында Будда «Дхарманы үйрену және тәжірибеде жақсы орныққанша, сондай-ақ Оның Ұлы үйретімін таратуда тиімді болғанша, «Төрт топты Ассамблея» толыққанша дамығанша мен өлмеймін» деген сөздерін айтқан.

Сенімнің әсері

Дэвид У. Миллер «Құдайдың іс-әрекеті» еңбегінде, дінге жақын тұрмайтын адамдарға сенімдерін күнделікті өмірде қолдануға көмектесу қозғалысын үш дәуірге бөлді. Әлеуметтік Жақсы Жаңалық дәуірі (шамамен 1890-шы жылдар – 1945 жылдар)
Лайықтар қызметінің дәуірі (шамамен 1946 – 1985 жылдар)
Жұмыстағы сенім дәуірі (шамамен 1985 жылдан – қазірге дейін)

Әлеуметтік ізгі хабар

"Әлеуметтік Ізгі Хабар" Киелі кітап принциптерін қолдану арқылы қоғамды реформалауға бағытталған. Оның басты жақтастары дін қызметкерлері болды: Вашингтон Гладден, Чарльз Монро Шелдон және Уолтер Раушенбуш. Олар қоғамның кемшіліктерін анықтауда, оларға шешім табудан гөрі жақсы еді. Әлеуметтік Ізгі Хабар Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өркендеп, соғыс оның қоғамды христиандыққа айналдыру туралы үмітіне қайшы келді. Әлеуметтік Ізгі Хабар дін қызметкерлерінің уағыздауы, жазулары және басқа да тыйырмалары арқылы, жамағаттың өзі емес, олардың атынан жарияланды. 1930 жылдардың басында Әлеуметтік Ізгі Хабар "парызшылардың Ізгі Хабары" деп сипатталды. Бұл шіркеудің Ізгі Хабары емес. Дінге жақын еместердің үлесі шамалы болды. Көптеген адамдар дін қызметкерлерінің неге сенедін білмейтін. Көптеген ғалымдар Әлеуметтік Ізгі Хабар қозғалысы 1900 жыл мен Бірінші дүниежүзілік соғыс аралығында ең жоғалғы деңгейіне жеткенін айтады. Оның төмендеуінің қашан және неліктен болғаны туралы пікірлер әртүрлі.

Дін адамдарының қызметі

Лайықтар қызметі күнделікті өмірде деген қағиданы Говард Граймс өзінің "Лейктердің қайта жаралуы" атты еңбегінде айтқан. "Біздің шақыруды күнделікті жұмысымыз арқылы ғана емес, сонымен қатар осы салада ерекше түсінікте жүзеге асырамыз, себебі өміріміздің көп бөлігі заңгер, дәрігер, жұмысшы, шебер, үй шаруасындағы әйел, қызметші, студент немесе әскери қызметкер ретінде атқарылатын қызметтерімізге толады". 1988 жылы Оберн теологиялық семинариясының деканы Ребер зерттеулер мен сауалнамалар негізінде Лаиктар дәуірінің қызметіне арналған ретроспектива жазды. Оның зерттеуіне 20 мен 60 жас аралығындағы әйелдер мен ерлер теңдей қатысты, олар алты конфессиядан келген. Ребердің сөзіне сүйенсек, "барлығы да иманды күнделікті өмірімен және жұмысымен байланыстыруға мүдделі болды". Алайда, Ребердің сауалнамасы көрсеткендей, алты конфессияның бірі де лайықтардың осы байланысты жасауына көмектесу үшін көп жұмыс істемеген. Ол "шіркеу ішіндегі мәселелерге ден қою" және осы тақырып бойынша әдебиет пен бағдарламалардың жетіспеушілігін байқады. Осы себептерге байланысты иман мен күнделікті өмірді байланыстыруға жасалған әрекеттер "сәтті болмады". Миллердің пікірінше, "кейіннен қарағанда, шіркеу және оның басшылары лайықтардың қызметін толыққанды қабылдамаған немесе түсінбеген". Сондықтан олар өз мүшелеріне "лайықтар қызметі" тұжырымдамасын насихаттауды тоқтатты.

Жұмыс орны - миссионерлік қызмет

Кейбір жұмындағы діни бастамалар жұмыстың өзіне емес, жұмыс орнына "миссиялық алаң" ретінде назар аударады. Осы "бизнес – миссия" тұжырымында, жұмындағы дін – это "базарда Мәсіхке сенушілерге жетіп, оларды дінге шақыру", оларға дәстүрлі миссионерлердің жете алмайтын адамдар. Мысалы, "Мүшелік миссия" бағдарламасы "крещение алғандарға өздерін күнделікті өмірдегі миссионерлер ретінде қарастыруға үйретеді".

Рим-католик теологиясы

Буркхарт, Эрнст және Лопес Диас, Хавьер (2010, 2011, 2013), Сан-Хосемарияның тәліміндегі күнделікті өмір мен қасиеттілік, 3 томдық, Мадрид: Риалп.

Тильс, Г. (1946), Жердегі шындықтардың теологиясы, Париж.