Кіріспе

Балық түрлері

Жібек акула (Carcharhinus falciformis), сондай-ақ қара нүктелі акула, сұр кит акуласы, зәйтүн акуласы, қырқалы акула, серпалы акула, серпа тәрізді акула және серпалы жібек акуласы сияқты көптеген атаулармен белгілі, – requiem акуласының бір түрі, Carcharhinidae тұқымдастығына жатады және терісінің тегіс текстурасымен ерекшеленеді. Бұл пелагикалық аймақтағы ең көп кездесетін акулалардың бірі, тропикалық суларда бүкіл әлемде таралған. Жылдам қозғалысты және көшпелі өмір салтын ұстанатын бұл акула континенттік шельф шетінен бастап тереңдемелерде кездеседі. Жібек акуланың денесі ұзын, ағыс сияқты, әдетте ұзындығы 3 метрге жетеді. Оны басқа ірі requiem акулаларынан салыстырмалы түрде кішкентай бірінші арқа қанатымен, иілген артқы жиегімен, ұзын еркін артқы ұшы бар кішкентай екінші арқа қанатымен және ұзын, серпа тәрізді кеуде қанаттарымен ажыратуға болады. Жоғарғы жағы металдық қоңыр сұр, ал астыңғы жағы ақ түсті. Мұхиттық ортада азық көзі сирек кездесетін болғандықтан, жібек акула шапшаң, қызығушылық танытатын және жабырқаулы аңшы болып табылады. Ол негізінен сүйекті балықтармен және басқаяқтылармен қоректенеді, оларды тығыз үйірге жинап, аузын кең ашып, кескіш тәрізді шабуылдар жасайды. Бұл түр көбінесе тунец үйірлерін күзеп жүреді, ол олар үшін сүйікті азық. Оның есту қабілеті өте жоғары, басқа азықтанатын жануарлардың төмен жиілікті дыбыстарын және, демек, азық көздерін анықтауға мүмкіндік береді. Жібек акула тірі туады, яғни дамитын ұрықтар анасымен плацента арқылы байланысып, қоректенеді. Оның өмір сүру циклінде географиялық айырмашылықтар байқалады. Мексика шығанағынан басқа жерлерде көбею жыл бойы жүреді. Аналықтары жылына немесе екі жылда бір рет 16-ға дейін шағатай туады. Жаңа туған акулалар алғашқы айларын континенттік шельфтің сыртқы бөлігіндегі салыстырмалы түрде қорғалған рифтерде өткізеді, ашық мұхитқа көшуге дейін едәуір өседі. Жібек акуланың үлкен денесі мен кескіш тістері оны қауіпті жануарға айналдырады және кейде суға түсушілерге қарсы агрессивті мінез танытады. Дегенмен, шабуылдар сирек болады, өйткені адамдар оның мұхиттық мекеніне сирек барады. Жібек акулалары қанаттары, сондай-ақ аз дәрежеде еті, терісі, бауыр майы және жақтары үшін бағалы. Олардың көптігіне байланысты, көптеген елдерде коммерциялық және қолөнерлік акула балық аулаудың маңызды бөлігін құрайды. Сонымен қатар, тунецпен байланысы көптеген акулалардың тунец балық аулау кезінде қосалқы өнім ретінде ұсталуына себеп болады. Басқа акулалар сияқты баяу көбейтілсе де, жібек акуланың кең таралуы мен үлкен популяциясы бұрын түрді балық аулау қысымынан қорғайды деп есептелген. Алайда, қазіргі деректер жібек акулаларының саны бүкіл әлемде азайып бара жатқанын көрсетеді, бұл 2017 жылы IUCN-ді оның қорғау статусын Күңкілге (Vulnerable) қайта қарауға итермеледі.

Таксономия

Ерікті акуланың ғылыми сипаттамасы алғаш рет неміс биологтары Йоханнес Мюллер мен Якоб Хенле 1839 жылы «Systematische Beschreibung der Plagiostomen» еңбегінде Carcharias (Prionodon) falciformis деген атпен жарияланды. Кейінгі авторлар бұл түрді Carcharhinus туысына жатқызды. Ол Үнді мұхитының барлық аймақтарында кездеседі, батысында Мозамбикке, ал шығысында Батыс Австралияға дейін, соның ішінде Қызыл теңіз бен Парсы шығанағында да таралған. Тынық мұхитында оның таралу аймағының солтүстік шегі Оңтүстік Қытай мен Жапониядан басталып, Оңтүстік Бая Калифорния мен Калифорния шығанағына дейін созылады, ал оңтүстік шегі Австралияның Сиднейінен Жаңа Зеландияның солтүстігіне және Чилидің солтүстігіне дейін жетеді.