Архитектурадағы абака: колонаның жоғарғы бөлігі, арка салмағын көтеретін тақта. Ежелгі грек сөзінен шыққан, әртүрлі архитектуралық стильдерде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сәулет терминінде абакус (көне грекше ἄβαξ, немесе французша abaque, tailloir; : абакустар немесе абаци) – бағананың ең жоғарғы бөлігін құрайтын жалпақ тақта, ол қоңыршаның үстінде орналасады. Оның негізгі қызметі – үлкен тірек бетін қамтамасыз ету, ол әдетте бағананың бас бөлігінен кеңірек болып келеді, және жоғарыдағы арканың немесе архитравтың салмағын қабылдауға арналған тіреуіш қызметін атқарады. Абакус сөзінің кішіргізілген түрі – абакулус, ұсақ мозаикалық плиткаларды сипаттау үшін қолданылады, олар абакискус немесе тессера деп те аталады, және олар мозаикалық едендерде шағын квадраттар немесе ромбылар түріндегі әшекейлі суреттер жасау үшін пайдаланылады.
Architecture term for a flat slab forming the uppermost part of a column
In architecture, an abacus (from the Ancient Greek ἄβαξ , ; or French abaque, tailloir; : abacuses or abaci) is a flat slab forming the uppermost member or division of the capital of a column, above the bell. Its chief function is to provide a large supporting surface, tending to be wider than the capital, as an abutment to receive the weight of the arch or the architrave above. The diminutive of abacus, abaculus, is used to describe small mosaic tiles, also called abaciscus or tessera, used to create ornamental floors with detailed patterns of chequers or squares in a tessellated pavement.
Анықтама
Классикалық архитектурада абакстың пішіні және оның шеттік профилі әртүрлі классикалық тәртіптерде өзгеше болады. Грек дориялық тәртібінде абак – эхинусқа тірелетін, әшекейсіз қарапайым төртбұрышты тақта. Римдік және Ренессанс дәуіріндегі дориялық тәртіптерде ол қалыппен (“тақ қалыптары” деп аталады) безендіріледі. Тоскана және римдік дориялық капителінде ол болтелге сүйенуі мүмкін. Архаикалық грек иониялық тәртібінде, капительдің ені үлкен болғандықтан, абак тікбұрышты пішінде болып, оюлы овал қалыптан тұрады. Кейінгі үлгілерде тақта жұқарады және абак төртбұрышты болып қалады, тек бұрышты волюталар болған жағдайда ғана тақта сәл иіліп тұрады. Римдік және Ренессанс дәуіріндегі иониялық капителінде абак төртбұрышты болып, қисық жиектері бар огива қалыптың үстінде филетпен орналасады, ал бұрышты волюталардың үстінде орналасқан. (Бір-екі ерекше грек капителінен басқа, онда ол өткір бұрышқа дейін жеткізіледі); жанындағы беттердің волюталары жиналады және абакстың әр бұрышынан диагональ бойынша жоғары көтеріледі. Осы пішін Рим және Ренессанс дәуіріндегі коринфтік және композиттік капительдерде де қолданылады, кейде оюлы овал қалыптары, филет және каветтомен бірге. Роман сәулетінде абак ауыр тақташа түрінде сақталады, көбінесе қалыпталған және әшекейленген. Ол көбінесе төменгі жиегі кеңейтіліп, қалыпталған немесе оюлы квадрат пішінде болады, және ортағасырлық Францияда да сақталған; бірақ Англияда, ерте ағылшын жұмыстарында, терең қалыпталған дөңгелек абак пайда болды, ол 14 және 15 ғасырларда сегізбұрышты пішінге айналды. Готикалық сәулетте абакстың қалыпталған пішіндері әртүрлі болады, мысалы, шаршы, дөңгелек немесе сегізбұрышты, тіпті жазық диск немесе барабан түрінде де болуы мүмкін. Ол жазық тақтадан тұрады және стандартты тіректің (стамбха) бір бөлігін құрайды. Фалака потиканың (“жапсырманың”) астында орнатылуы керек. Ол көбінесе маңдайше сияқты мандимен бірге біртұтас түрінде кездеседі. Бұл термин Манасара, Камикагама және Супрабхедагама сияқты энциклопедиялық кітаптарда кездеседі.
In classical architecture, the shape of the abacus and its edge profile varies in the different classical orders. In the Greek Doric order, the abacus is a plain square slab without mouldings, supported on an echinus. In the Roman and Renaissance Doric orders, it is crowned by a moulding (known as "crown moulding"). In the Tuscan and Roman Doric capital, it may rest on a boltel. In the archaic Greek Ionic order, owing to the greater width of the capital, the abacus is rectangular in plan, and consists of a carved ovolo moulding. In later examples, the slab is thinner and the abacus remains square, except where there are angled volutes, where the slab is slightly curved. In the Roman and Renaissance Ionic capital, the abacus is square with a fillet on the top of an ogee moulding with curved edges over angled volutes. (except in one or two exceptional Greek capitals, where it is brought to a sharp angle); the volutes of adjacent faces meet and project diagonally under each corner of the abacus. The same shape is adopted in the Roman and Renaissance Corinthian and Composite capitals, in some cases with the carved ovolo moulding, fillet, and cavetto. In Romanesque architecture, the abacus survives as a heavier slab, generally moulded and decorated. It is often square with the lower edge splayed off and moulded or carved, and the same was retained in France during the medieval period; but in England, in Early English work, a circular deeply moulded abacus was introduced, which in the 14th and 15th centuries was transformed into an octagonal one. In Gothic architecture, the moulded forms of the abacus vary in shape, such as square, circular, or even octagonal, it may even be a flat disk or drum. It consists of a flat plate and forms part of the standard pillar (stambha). The phalaka should be constructed below the potikā ("bracket"). It is commonly found together with the dish like maṇḍi as a single unit. The term is found in encyclopedic books such as the Mānasāra, Kāmikgāgama and the Suprabhedāgama.
Англиядағы мысалдар
Ерте саксондық абактар көбінесе жай ғана қиыстырылған, бірақ кейде Рептондағы мазардағыдай (сурет 1) және Вестминстер аббаттығының рефекторийі аркасындағыдай жоғары ойылып жасалған. Нормандық жұмыстағы абак, егер бағаналар кішкентай болса, төртбұрышты болады; бірақ үлкен тіреулерде кейде сегізбұрышты, мысалы, Уолтхэм аббаттығында. Абак алаңы көбінесе әшекейлермен өрнектелген, мысалы, Ақ мұнарада және Алтон, Гэмпширде (сурет 2). Ерте ағылшын жұмыстарында абак көбінесе дөңгелек болады, ал үлкен жұмыстарда дөңгелектер тобы (сурет 4) және сегізбұрышты, төртбұрышты пішіндердің кейбір мысалдары кездеседі. Пішіндер әдетте жартылай дөңгелек болып келеді және капительдің терең ойықтарының үстінен шығып тұрады. Францияда ерте жұмыстарда абак көбінесе төртбұрышты болады, мысалы, Блуа шатосында (сурет 3).
Early Saxon abaci are frequently simply chamfered, but sometimes grooved as in the crypt at Repton (fig. 1) and in the arcade of the refectory at Westminster Abbey. The abacus in Norman work is square where the columns are small; but on larger piers it is sometimes octagonal, as at Waltham Abbey. The square of the abacus is often sculptured with ornaments, as at the White Tower and at Alton, Hampshire (fig. 2). In Early English work, the abacus is generally circular, and in larger work, a group of circles (fig. 4), with some examples of octagonal and square shapes. The mouldings are generally half rounds, which overhang deep hollows in the capital. In France, the abacus in early work is generally square, as at Chateau de Blois (fig. 3).
Францияның мысалдары
Төмендегі суретте көрсетілген бірінші абакус (сурет 5) 12 ғасырда Иль-де-Франс, Нормандия, Шампан және Бургундия аймақтарында кең таралған қарапайым қалыптармен және әшекейлермен безендірілген. Везеле аббаттығының хорындағы (сурет 6) элементтер де осы сипатта. 7-суретте Париждегі Нотр-Дам соборының бүйірлік капеллаларындағы терезелерде қолданылған дөңгелек абакус көрсетілген. 13 ғасырдың соңына қарай бұл элементтің маңыздылығы азайды – 14 ғасырда олар қысқарып, профилі тар болды, ал 15 ғасырда дерлік жоғалып кетті (сурет 8).
The first abacus pictured below (fig. 5) is decorated with simple mouldings and ornaments, common during the 12th century, in Île de France, Normandy, Champagne, and Burgundy regions, and from the choir of Vézelay Abbey (fig. 6). Figure 7 shows a circular abacus used at windows in the side chapels of Notre Dame de Paris. Towards the end of the 13th century, this element decreases in importance—they became short with a narrow profile during the 14th century, and disappeared almost entirely during the 15th century (fig. 8).