Кіріспе

Ирландиялық велосипедші Стивен Рош (туған 28 қараша 1959 ж.) – Ирландияның бұрынғы кәсіби жол жүргізуші велосипедшісі. 13 жылдық кәсіби мансабында ол 1987 жылы ең жақсы жетістікке жетті, «Тур де Франс» және «Джиро д’Италия» жарыстарының жалпы есебінде жеңіске жеткен жалғыз екі велосипедшінің екіншісі болды, сонымен қатар Әлем чемпионатында жол жүргізуші жарысын ұтты, ал біріншісі Эдди Меркс болды. Роштің өрлеуі оның қандасы, ирландиялық Шон Келлидің өрлеуімен бірге болды. Ол өзінің буынының ең үздік велосипедшілерінің бірі және оның педальдеу стиліне риза болғанмен, тізе жарақаттарымен күресіп, 1987 жылдан кейін үлкен турларда жарысқа қатыса алмады. Оның кәсіби мансабында 58 жеңіс бар. Рошқа карьерасының соңында ЭПО қолданды деген айып тағылған болса да, барлық жеңістері күшінде қалуда.

Ерте өмір және әуесқойлық мансабы

Дублиндегі сүт зауытында механик шәкірттігін аяқтағаннан кейін және Ирландияда Ноэль О'Нилл бапшылығымен "Оруэлл Уилерс" клубында сәтті әуесқой карьерасын өткізгеннен кейін (1977 жылы Ирландия жастар чемпионатында жеңіп, 1979 жылы Rás Tailteann жарысын ұтқандары да бар), Рош 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына дайындалу үшін Париждегі "Athletic Club de Boulogne Billancourt" әуесқой командасына қосылды. Парижде келгеннен кейін көп ұзамай Рош әуесқой Париж-Рубай жарысын жеңіп алды, Дирк Демольмен бірге қашып, Рубай велотрегінде жеңіске жетті. Рошқа спорт директоры, егер жеңбесе, "сол күні Ирландияға қайтарылатынын" айтты. Сонымен қатар, ол маусым басындағы Париж-Эзи жол жарысында топ үштің қатарына ілікті және Боб Даунстың жеңіске жеткені Sealink International көп күндік жарысында жалпы есепте 14-орынды иеленді. Дегенмен, дұрыс орнатылмаған аяқ киімнен туған тізе жарақаты Мәскеудегі жарыста көңіл көншітпейтін нәтижеге алып келді, онда ол 45-орынды алды. Бірақ Францияға оралғаннан кейін, тамыз бен қазан айлары аралығында Рош 19 жарыста жеңіске жетті. Бұл 1981 жылы "Peugeot" кәсіби велосипед командасымен келісімшартқа қол қоюына себеп болды.

Кәсіби мансап

Рош өзінің алғашқы кәсіби жеңісін Корсика турында Бернард Хиноны жеңіп алды. Бір айдан аспаған соң ол Париж-Ниццаны ұтты (онда ол бірінші және әлі де жалғыз жаңа про ретінде Париж-Ниццаны жеңді), Монт-Вентудан түскеннен кейін ауруға қарамастан. Дебюттік маусымын «Тур де Корсе», «Circuit d'Indre et Loire» және «Étoile des Espoirs» жарыстарында жеңіспен аяқтады, ал «Grand Prix des Nations» жарысында Хинодан кейін екінші орын алды. Жалпы, дебюті 10 жеңіс сыйлады. 1982 жылы ең жақсы көрсеткіші – Амстел Голд жарысында Ян Раастан кейін екінші орын, бірақ 1983 жылы өрлеуі жалғасты: «Тур де Романди», «Grand Prix de Wallonie», «Étoile des Espoirs» және «Paris–Bourges» жарыстарында жеңіске жетті. 1983 жылғы «Тур де Франста» Рош 13-орынды иеленді және 1983 жылғы маусымын Цюрихтегі Альтерхаймда өткен әлем чемпионатында қола медальмен аяқтады. 1984 жылы, Peugeot компаниясымен келісімшарттық даудан кейін La Redoute командасы үшін жүріп (бұл Роштің екі жыл бойы Peugeot шорты киюіне және Vélo Club de Paris Peugeot-ке қарсы сот ісін жеңіп алуына әкелді), ол «Tour de Romandie» жеңісін қайталады, «Nice Alassio», «Subida a Arrate» жарыстарын ұтты және «Paris–Nice» жарысында екінші орын алды. Сол жылы «Тур де Франста» 25-орынды иеленді. Жарыстың басында жалғыз қашып, жарыстың соңына дейін ұсталып қалғанмен, қарсы шабуылға шығып, бұрынғы көшбасшы Роберто Висентиниден қызыл жейдеге ие болды. Оның осы кезеңдегі мінез-құлқы тифосидің наразылығын тудырды. Рош командасының оған қарсы шықпайтынына сенімді болған жалғыз мүшесі – Эдди Шепперс болды, бірақ Рош Панасоник және ACBB командасының бұрынғы мүшелері Роберт Миллар мен австралиялық Фил Андерсонды Шепперспен бірге Мармоладаға көтерілуге шақырды («Мармолада қырғыны» деп аталған күні). Рош Жироны шаршап аяқтады, бірақ «Тур де Франсқа» фаворит ретінде баруға ниеттенді. Бернард Хиноның зейнетке шығуы, Лоран Финьонның тұрақсыз формасы және Грег Лемондтың аң аулау кезінде оқтан жарақат алғаннан кейін 1987 жылғы «Тур» ашық болды. Бұл соғыстан кейінгі ең таулы «Турлардың» бірі болды, онда 25 кезең болды. Рош Футуроскопқа қарсы жеке уақыт сынағының 10-шы кезеңінде жеңіске жетті және 19-шы кезеңде екінші орын алды. 21-ші кезеңде Галибьер мен Мадленді кесіп өтіп, Ла Планьдеде аяқтады, Рош ерте шабуыл жасады, бірнеше сағат бойы қашып жүрді, бірақ соңғы көтерілісте ұсталды. Оның ең жақын қарсыласы Педро Дельгадо шабуылға шықты. Соңғы көтерілістің ортасында бір жарым минутқа артта қалғанмен, Рош кемшілікті 4 секундқа дейін қысқартты. Рош есінен танып, есін жойды және оған оттегі берілді. Оянғаннан кейін жағдайы туралы сұрағанда, ол: «Иә, бірақ әзірге әйелге дайын емеспін» деп жауап берді.

1987 жылдан кейінгі мансап

1987 жылдың соңында Рош Fagor MBK командасына ауысты, сонымен қатар ағылшын велошабаншылары Шон Йейтс пен Малкольм Эллиотты, 1984 жылғы «Тур де Франс» жарысының тау королі Роберт Милларды және көмекші шабаншы Эдди Шеперсті де әкелді. Командада ағылшын тілінде сөйлейтін көп саяхатшылар болғандықтан сынға ұшырады. 1988 жылғы маусым тізе жарақатының қайталануымен қиын басталды және Роштың өнімділігі біртіндеп төмендеді. 1989 жылы ол «Париж-Ницца» жарысында екінші орынды алды (барлығы төрт екінші орын) және «Setmana Catalana de Ciclisme» жарысын жеңіп алды. Рош 1989 жылғы «Джиро д’Италия» жарысын Лоран Финьоннан кейін тоғызыншы орында аяқтады. 1989 жылғы «Тур де Франс» кезінде Рош тізесінің ауыруына байланысты жарыстан шықты. Командасымен де мәселелер болды, сондықтан ол тағы да команданы ауыстырды. 1990 жылы «Histor–Sigma» командасы үшін жарысқан Рош «Дюнкерк төрт күні» жарысын жеңіп алды. 1991 жылы Роджер Де Вламинктің «Tonton Tapis–GB» командасы үшін жарысқан ол «Setmana Catalana de Ciclisme» және «Critérium International» жарыстарында жеңіске жетті. 1991 жылғы «Тур де Франс» жарысында Рош командасының командалық уақытқа қарсы жарысына қатыспады және уақытты өткізіп алғандықтан жарыстан шығаруға мәжбүр болды. Үлкен турларда ол 1989 жылғы «Джиро» жарысында тоғызыншы орынды алды, ал 1992 жылғы «Тур де Франс» жарысында Ла Бурбульде (қайтадан жарысқа қатысып, бірақ енді Клаудио Чиапуччиді қолдап) өте қиын жағдайда бір кезеңді жеңіп алды және соңғы тоғызыншы орынға ие болды. «Nissan Classic Tour of Ireland» жарысының соңғы баққысында Рош көптеген топтарда болды, бірақ бесінші орынды иеленді. Бір жылдан кейін ол 1993 жылғы «Джиро д’Италия» жарысында тоғызыншы, ал 1993 жылғы «Тур де Франс» жарысында 13-ші орынды алды. Рош 1993 жылдың соңында, бір жеңіспен (Тур де Франс жарысынан кейінгі Шато Чинондағы критерий) зейнеткерлікке шықты.

Допинг қолдану

1990 жылдың мамырында Пол Киммедж – бұрынғы кәсіби велошабандоз және Рошпен бірге Fagor командасында ойнаған, сондай-ақ дублинші – веложарыс өмірі туралы есеп жариялады. Оның "Қиын жол" атты кітабы веложарысшылар арасында кең таралған допинг қолдануды ашты, бірақ Рош туралы құрметпен айтты. Осыған қарамастан, Рош сотқа шақыру қаупі тудырды. 2000 жылдың қаңтар айында Римдегі La Repubblica газеті Феррара университетінің профессоры Франческо Конконидің, Рош ең жақсы жылдарында өнер көрсеткен Carrera командасының велошабандоздарына эритропоэтин (EPO) беруге қатысқанын және Рошқа да EPO ұсынғанын хабарлады. Рош бұл айыптауларды жоққа шығарды. Бірнеше күннен кейін The Irish Times газеті де Рош EPO қолданбағанын жазды. 2000 жылдың наурыз айында итальяндық судья Франка Олива Конкони сияқты спорт дәрігерлеріне қатысты тергеудің толық баяндамасын жариялады. Бұл ресми сот тергеуі Рошке 1993 жылы, веложарыстағы соңғы жылы EPO есірткісінің енгізілгенін нақтылады. Тергеу материалдарында Роштің Рокки, Росси, Рокка, Ронкати, Риги және Россини сияқты әртүрлі псевдонимдері тіркелген. 2004 жылы судья Олива Рош 1993 жылы EPO қолданғанын қайта мәлімдеді, бірақ мерзімі өткендіктен, Рош және оның Carrera командаластары сотталмады.

Жеке өмір

Рош Азур жағалауындағы Антиб қаласында тұрады. Рош спортпен байланысын сақтап, Майоркада велосипедтік лагерьлер ашты, жарыстарды ұйымдастыруға қатысты және Eurosport телеканалы үшін велосипед жарыстарында комментатор болып жұмыс істеді. Ол бұрынғы әйелі Лидиядан төрт баланың әкесі, 2004 жылы олар ажырасты. Ұлы Николас Рош 2021 жылы кәсіби мансабын аяқтағанға дейін кәсіби велосипедші болды және 2009 және 2016 жылғы Ирландияның ұлттық жол жарысының чемпионы атанды. Стивеннің інісі Лоуренс Рош та кәсіби велосипедші болды және 1991 жылы бір рет «Тур де Франс» жарысына қатысты. Олар «Тонтон Тапис–GB» командасында бірге ойнады. Роштің туған інісі Дэн Мартин де кәсіби велосипедші болды және 2008 жылы Ирландияның ұлттық жол жарысының чемпионы болды. Рош 2008 жылы Нью-Йорк марафонын 4:21:09 уақытта аяқтады. 2022 жылдың сәуір айында испан соты Рошті алаяқтық жасады деп таныды және оған Майоркадағы банкрот болған велосипедтік саяхат компаниясының кредиторларына 733 866 евро қайтаруды бұйырды. Сот оның компанияның активтерін кредиторларға төлеудің орнына, өмір сүру үшін пайдаланғанын анықтады.

Жарнамалар

Рош 1987 жылы Tour de France жарысын жеңіп алғаннан кейін көп ұзамай, Galtee ірімшігінің танымал ирланд телеарнасындағы жарнамасына түсті.