Жапония тарихындағы Нагашино және Шитарагахара шайқасы

Кіріспе

1575 жылы Ода Токугаваның Такеда кланынан жеңісі.

Соңғы жылдары бұл шайқас Нагашино және Шитарагахара шайқасы (長篠・設楽原の戦い) деп жиі аталады. Шайқас Нагашино қамалына шабуылмен басталды, содан кейін қамалдан батысқа қарай 4 км жердегі Шитарагахара шайқасы болды. Дәстүр бойынша, Такеда әскерінің Нагашино қамалын қоршауы және екі бас әскер арасындағы шешуші шайқас бірнеше маневрлер ретінде қарастырылды, ал шайқас аймақтың кең аумағы болған Нагашино атымен «Нагашино шайқасы» деп аталды. Дегенмен, егер назар шайқас болған нақты орынға (соңғы шайқас өткен жерге) аударылса, «Шитарагахара шайқасы» деген атау қолдануға көбірек лайықты. Сондықтан қазіргі кезде екі жердің де атаулары бірге келтіріледі. Бұл шайқас жапон соғысының шешімді нүктесі және Жапониядағы алғашқы «заманауи» шайқас ретінде жиі айтылады, себебі Ода Нобунага танэгасима қолданып, Такеда әскерінің атты әскерін күшті аркебузиерлерімен жеңді. Бұрынғыда одақтас әскерлердің жеңіске жету себептері ретінде Такеда атты әскерінің шабуылына кедергі келтірген атты қорғаныс қоршауы (бекініс), әрқайсысы 1000-нан атыстан кезекпен тездетілген 3000 зеңбіректің үш кезеңді атысы және Кацуйоридің ойсыз шабуылға берген бұйрықтары көрсетілетін. Алайда, соңғы зерттеулер жеңістің нақты себебі басқа нәрсеге байланысты деген қорытындыға келді.

Шайқас

1575 жылдың маусымында Кацуёри Такеда Микава провинциясына шапты. Кацуёри 500 қорғаушысы бар Нагашино қамалын 15 000 сарбаздан тұратын үлкен әскермен қоршап алып, Микаваға басып кіру үшін оны плацдарм ретінде пайдалану мақсатымен шабуылға көшті. Осы кезде Нобунага бірнеше жыл бойы Хонган-дзи және Миёси кландарымен соғысқандықтан Микаваға бара алмады. Бірақ ол Хонган-дзи салған қамалға шабуыл жасап, Миёси кланы берілуге келіскен соң, әскерін демалдырды. Нобунага Ода күштерінің негізгі бөлігін бірден Нагашиноға жіберуге шешім қабылдады және 21 маусымда Гифудан аттанды. Ол өзінің мұрагері Нобутада Одамен бірге шамамен 30 000 сарбазды Микаваға бастап, 22 маусымда Оказакиде Иэясумен қосылды. 26 маусымда Шитарагахараға жеткен ол Нагашино қамалына көмекке бармай, жорығын тоқтатты және сол жерде лагерь құрды. Такеданың вассалдары Ода әскерінің келгенін естіген соң, Кацуёриге Кайға шегінуді кеңес берді, бірақ ол шешуші шайқасты жалғастыруға бекінді. Кацуёри Нобунаганың кетіп бара жатқаны туралы хабар алды, бірақ Ода күштерінің күшін немесе Нобунаганың нақты ниеттерін анықтай алмады. Алайда, Нобунага мен Иэясудың әскерлері Нагашино қамалына бірден көмекке келмегенін және қорғанысын нығайта бастағанын көргенде, ол Оданың күштерін дұрыс бағалап, жаудың әлсіз екенін ойлады. Үш қатарлы ату тактикасы – шұңқырлы мылтықтарды үш қатарға бөліп, әр қатар кезекпен ату арқылы үздіксіз оқ жаудыруды қамтамасыз етеді. Нобунага осы тактиканы шұңқырлы мылтықтардың қайта зарядтауға уақыт кететін кемшілігін жою үшін ойлап тапқан деседі. Нақтырақ айтқанда, үш бөлімге бөлінген мылтықшылар алдыңғы қатарға атып, содан кейін артқа шегініп, ұңғыларын тазалап, оқтарды толтырып, қайтадан ату үшін алдыңғы қатарға оралады. Бұл теорияның бастапқы көзі – 1903 жылы Жапон императорлық армиясының Бас штабы кеңсесі құрастырған «Нихон Сэнси Нагасино но Эки» (Жапон әскери тарихы: Нагасино шайқасы). Бұл кітап «Шинчо Коки» негізінде жазылған, бірақ көптеген шығармашылық элементтері бар Нобунаганың өмірбаяны. Кітап қазіргі заманғы мағынада тарихи романға ұқсас және шынайылығы күмән тудырады. Шұңқырлы мылтықтардың саны туралы «Шинчо Кокиде» 1000 мылтық бар екені айтылған. Бірақ кейбір қолжазбаларда 3000 мылтық деп жазылған, бірақ мұны Оданың өзі немесе басқа біреу жасағаны белгісіз. Тобигасу тауындағы қамалға шабуыл кезінде Нобунага Сакай Тадацугу жасағымен 500 мылтық жіберді, сондықтан барлығы кем дегенде 1500 мылтық болғанға ұқсайды. Әрине, басқа бөлімдерде де мылтықтар болғандықтан, Нагашиноға 1500-ден астам мылтық әкелінген болуы мүмкін. Бірақ Ода тарапы үш қатарлы атуды қолданбағанын ешкім айтпаған. Микава Моногатариде, Иэясудың вассалы Окубо Тадатака жазғанда, тіпті мылтықтардың саны да көрсетілмеген. Такеда күштерінің шайқаста жеңілу себебі, Ода-Токугава одақтастарының қару-жарақ және әскер саны бойынша басымдылығында, Нобунаганың әскерін тиімді орналастыруында және Такеданың қарсыластарының күшін дұрыс бағаламауында болуы мүмкін. Нобунага 30 мыңдық үлкен әскерді басқарды, бұл Такеда әскерінен екі есе көп болды, бірақ ол Кацуёриді Нагашино қамалын құтқаруға бара жатқанда алдымен тоқтатып, оның негізгі лагерін ойысқа орналастырды, бұл Такеда тарапынан көруге қиын болды, сондықтан олардың әскері аз көрінді. Сондықтан Кацуёри жауды бағалап, одақтас күштердің өз позицияларын нығайта түсуін шеттен бақылады. Содан кейін Нобунага Такеда күштерінің артында Нагашино қамалын басып алу үшін жасақ ұйымдастырды, бұл Такеданың негізгі әскерін қыспаққа алудан қорқып, Ода-Токугава одақтастарының мылтықтармен және атты әскерге қарсы қоршауларымен қоршалған позицияларына шабуыл жасауға мәжбүр етті. Алайда, Кацуёридің стратегиясы міндетті түрде абайсыздық емес, өйткені сол кездегі шайқастарда жау сызықтарына шабуыл жасау жиі кездесетін. Шын мәнінде, шайқас түстен кейін ғана шешілді, ал Такеданың әскери қолбасшыларының көпшілігі шайқас кезінде емес, кері шегіну кезінде қаза тапты. Сондай-ақ, «Такеда атты әскері» деген сөздің орынсыз екендігі және Такеда күштері шұңқырлы мылтықтарды елемеген жоқ, бірақ оларды көп мөлшерде енгізуге ынтасыз болды. Дәстүрлі түрде Оданың шұңқырлы қарулы бөлімдері мен Такеданың атты әскері арасындағы бәсекелестікке баса назар аударылды, бірақ Ода/Токугава және Такеда әскерлері арасында айқын сапалық айырмашылық болған жоқ, екеуі де Sengoku даймё әскерлік құрылымын қолданды. Осы кезеңде Sengoku даймёларының вассалдары өздерінің аумақтары мен мүмкіндіктеріне қарай атты әскер, найзагерлер және садақшылар сияқты әскерлерді жинады, және олар шайқас алаңында топтарда әрекет етті. Бұл Такеда күштеріне де қатысты, оларда тек атты әскерден тұратын бөлімдер болған жоқ және оларды атты әскер деп атауға болады. Кацуёри де көптеген шұңқырлы мылтықтар дайындады, ал Такеданың әскери тізімі және «Шинчо Кокидегі» сипаттамалары одақтас күштер мен Такеда күштері арасындағы шұңқырлы мылтықтармен жарақтандырылған әскерлердің үлесі көп емес екенін көрсетеді. Такеда кланы Сингеннің кезінен бастап шұңқырлы мылтықтарды қолдануды қолдады, бірақ көп мөлшерде мылтықтар алу және ұңғыны жасауға қажетті негізгі шикізат – азот қышқылы мен оқтарды жасауға қажетті қорғасын алуда қиындықтарға тап болды. Екінші жағынан, Нобунага, Жапониядағы ең ірі сауда порты және шетелдік сауда орталығы болған Сакайды бақылауға алып, Киото мен Кинай айманындағы таралымды басқарды, отандық мылтықтарды оңай алуға және теңіз арқылы импортталған шикізатты тұрақты түрде сатып алуға мүмкіндік алды. Бұл Нагашино шайқасы орнынан табылған оқтардың ғылыми талдауының нәтижелерінен көрінді. Ода-Токугава одақтастарының оқтарындағы қорғасын үш түрге бөлінді: отандық, Оңтүстік Қытай және Корея, сондай-ақ Таиланд. Ал Такеданың оқтарының құрамы қытайдан импортталған монеталармен бірдей, бұл олардың қорғасын жетіспеуіне байланысты монеталарды балқытып жасалғанын көрсетеді. Кацуёри Нагашино шайқасынан кейін әскерлеріне әр мылтыққа 200-300 оқтан дайындауды бұйырды. Осы фактілерден Такеда күштерінің мылтықтар санында ғана емес, оқтардың да мөлшерінде Ода күштерінен басымдыққа ұшырағанын және үзіліссіз жаудың оқ жаудыруынан жеңілгенін көруге болады. Жоғарыда айтылғандай, Нагашино шайқасы – батыстағы және Кинай айманындағы мол логистикалық және жабдықтау ресурстарына ие Ода кланы мен осы ресурстардан айырылған Такеда кланы арасындағы шайқас болды.

In June 1575, Takeda Katsuyori invaded Mikawa Province. Katsuyori surrounded Nagashino Castle, which had only 500 defenders, with a large army of 15,000 men and launched an onslaught to make it a bridgehead for the Mikawa invasion. At the time, Nobunaga had been engaged in battles with the Hongan ji and Miyoshi clan for several years and was not normally in a position to go to Mikawa. However, he had just rested his soldiers after the battle had been brought to a halt when he attacked a castle built by the Hongan ji and the Miyoshi clan offered to surrender. Nobunaga decided to throw the main Oda forces into Nagashino at once and left Gifu on 21 June. He led an Oda force of about 30,000 troops to Mikawa with his heir, Oda Nobutada, and joined Ieyasu at Okazaki on 22 June. Arriving at Shitaragahara on 26 June, he halted his march without going to the relief of Nagashino Castle and set up camp there. When Takeda's vassals learnt of the arrival of Oda's army, they advised Katsuyori to retreat to Kai, but he decided to go ahead with the decisive battle. Katsuyori had received information of Nobunaga's departure, but was unable to gauge the strength of Oda's forces or Nobunaga's true intentions. However, when he saw that Nobunaga and Ieyasu's forces did not immediately come to the relief of Nagashino Castle and began to fortify the defence, he underestimated the number of allied forces as Nobunaga had planned and judged that the enemy was weak. The three stage shooting refers to the tactic of organising matchlock guns units into three lines, each line firing constantly in rotation. It has been claimed that Nobunaga invented this tactic to compensate for the shortcomings of matchlock guns, which takes time to reload, and enabled uninterrupted, continuous firing. Specifically, the matchlock corps, divided into three stages, fire at the front line, then fall back to the rear, clean the barrels, load bullets and then move back up to the front line to fire again. The original source for this theory was Nihon Senshi Nagashino no Eki (Japanese Military History: Battle of Nagashino, 1903), compiled by the Imperial Japanese Army General Staff Office based on the war tales Shinchōkiefn|A biography of Nobunaga, written on the basis of Shinchō Kōki, but with many creative elements, the book is said to be similar to a historical novel in the modern sense of the word, and lacks authenticity. Regarding the number of matchlock guns, the original entry in the Shinchō Kōki states 1,000 guns. However, some manuscripts have been rewritten as 3,000 guns, although it is unclear whether this was done by Oda himself or others. During the attack on the Mount Tobigasu fort, Nobunaga sent 500 guns with Sakai Tadatsugu's detachment, so it seems that there were at least 1,500 guns in total. Of course, other units would have had guns, so in reality more than 1,500 would have been brought to Nagashino. However, there was no mention of three stage shooting by the Oda side. In Mikawa Monogatari, written by Ōkubo Tadataka, a vassal of Ieyasu, even the number of guns is not mentioned. The cause of the defeat of the Takeda forces in the battle can perhaps be found in the Oda Tokugawa allied forces's overwhelming superiority in terms of firepower and troop strength, Nobunaga's clever placement of his forces, and the fact that the Takeda misjudged their opponents' strength and attacked them head on. Nobunaga led a large army of 30,000, twice the size of the Takeda forces, but he caught Katsuyori off guard by stopping his advance in front of Nagashino Castle when he was supposed to be on his way to rescue it, and by placing his main camp in a hollow which made it difficult to see from the Takeda side making it look like he had fewer troops. Katsuyori therefore underestimated the enemy and watched from the sidelines as the allied forces steadily built up their positions. Nobunaga then organised a detachment to occupy Nagashino Castle behind the Takeda forces, forcing the main Takeda army, fearing a pincer attack, to charge into the robust positions of the Oda Tokugawa allied forces, protected by matchlock guns and horse defence fences. However, Katsuyori's strategy was not necessarily reckless, as it was often seen in battles of the time to charge at the enemy lines. In fact, the battle was not settled until afternoon, and most of the Takeda warlords' deaths occurred during the retreat, not during the fighting. It was also found that the expression "Takeda cavalry" was inappropriate, and that the Takeda forces did not disregard matchlock guns, but were rather less keen to introduce them in large numbers. Traditionally, the rivalry between Oda's matchlock guns unit and Takeda's cavalry has been emphasised, but there was no clear qualitative difference between the Oda/Tokugawa and Takeda armies, and both had a commonplace Sengoku daimyō military unit structure. During this period, the vassals of the Sengoku daimyō assembled a number of soldiers, such as cavalry, spears, and bows, according to their territory and assets, and these types of soldiers acted in groups on the battlefield. This was also true of the Takeda forces, which had no units formed entirely of men on horseback and could be called cavalry units. Katsuyori also prepared a large number of matchlock guns, and Takeda's military service registration and descriptions in Shinchō Kōki reveal that the percentage of matchlock guns equipped was not much different between the allied forces and Takeda forces. The Takeda clan had promoted the equipping of matchlock guns since the time of Shingen. but had difficulty in securing large quantities of guns and obtaining nitrates, the main raw material of gunpowder, and lead, the raw material of ball shot. On the other hand, Nobunaga, who took Sakai under his control, which had the largest trading port in Japan and was a hub for overseas trade, and who controlled distribution in Kyoto and the Kinai region, was able to easily obtain domestically produced guns and to purchase raw materials for shot and powder in large quantities from overseas in a stable manner through the Namban trade. This was evident from the results of scientific analysis of shot found at the Nagashino battlefield site. The lead in the shot of the Oda Tokugawa allied forces was classified into three types: domestic, South China and Korea, and Thailand. In contrast, Takeda's shot are nearly identical in composition to coins imported from China, indicating that they were manufactured by melting copper coins due to a shortage of lead. Katsuyori then instructed his troops to prepare ammunition of 200 300 rounds per gun after the Battle of Nagashino. From these facts, it can be inferred that the Takeda forces were overwhelmed by the Oda forces not only in the number of guns but also in the quantity of ammunition, and were defeated by a completely uninterrupted enemy barrage. As seen above, the Battle of Nagashino was a battle between the Oda clan, which boasted abundant logistics and supplies in the west and the Kinai region, and the Takeda clan, which lacked such resources, in the east.