Кіріспе

Нагоя замкісі (жапонша: 名古屋城) – Жапонияның Нагоя қаласында орналасқан, Хизен провинциясындағы Нагоя замкісі. Нагоя қамалы 1612 жылы Эдо дәуірінде Овари доменімен Сеңгоку дәуіріндегі Ода кланының бұрынғы қамалының орнында салынған. Нагоя қамалы Жапониядағы ең маңызды қамал қалаларының бірі – Нагоя джүкудің ортасы болды, ол Минодзи жолындағы пошта станциясы, Эдоның маңызды бес жолының екеуін – Токайдо мен Накасендоны байланыстырды. Нагоя замкісі қазіргі Нагояның ядросы болды және 1930 жылы Императорлық үй шаруашылығы министрлігімен меншігі қалаға берілді. Нагоя замкісі 1945 жылы Тынық мұхиты соғысы кезінде жартылай қирады, ал 1957 жылдан бері замкіні қайта құру және жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Мейдзё (名城), Нагоя замкісінің (名古屋城) тағы бір қысқаша аталуы, Нагоя қалалық мекемелерінің көптегені үшін қолданылады, мысалы, Мейдзё паркі, Нагоя қалалық метрополитенінің Мейдзё желісі және Мейдзё университеті, бұл осы тарихи құрылыстың мәдени ықпалын көрсетеді. Замкі тарихи тұрғыдан "Алтын замкі" деген мағына беретін Киндзё (金城) деп те аталған.

Тарих

Овари провинциясына ену үшін Суруга провинциясының әскери губернаторы Имагава Учичика 1521 және 1528 жылдар аралығында Таие дәуірінде өзінің ұлы Имагава Ужитойо үшін Нагояда Янаги-но-мару – алғашқы қамалды салдырды. Бұл қамал Ниномарудың кейінгі резиденциясы орналасқан жерге жақын болды. Ода Нобухиде 1532 жылдың наурызында (Кёроку 5) оны Имагава Ужитойодан тартып алып, онда тұрып, атын Нагоя қамалы деп өзгертті. Оның ұлы Ода Нобунага 1534 жылы (Тенбун 3) осы қамал ішінде туған деген болжам бар, бірақ бұл мәселе даулы. 1555 жылдың сәуір айында (Кодзи 1) Киёсу қамалында Ода Нобутомоны жеңгеннен кейін, ол ондағы резиденциясын орнатты. 1582 жылға таяу (Теншо 10) Нагоядағы қамал тасталып қалды. Жапониядағы түрлі құлшындықтардан кейін Токугава Иэясу жеңіске жетіп, 1609 жылдың қарашасында (Кейчо 14) Нагоядағы қаланы қайта құруға шешім қабылдады. Мейдзи қайта жаңғыруына дейін Нагоя қамалы Овари тармағының, үш Токугава әулетінің ең іргелісі ретінде гүлденді. Қамал салу технологиясы 1576 жылы Ода Нобунага (1534–1582) Азучи қамалын салғаннан бастап кеңінен дамып, жетілді. Қамалдың жобасын жасаған және құрылысын басқарған негізгі сәулетшілердің бірі – Накай Масакио болды, ол бұрын Нидзё, Фушими, Эдо және Сунпу қамалдарының құрылысына қатысқан. Ол қамал және бекініс салудың қолданыстағы технологияларын және әдістерін жинап, жетілдірді және нәтижесінде Токугава сёгунатының қамалдары үшін стандарттарды жасады, оның мысалы – Нагоя қамалы.

Ерте қалпына келтіру және кеңейту

1610 жылдың қаңтарында (Кейчо 15 жылы) жер телімі арқанмен белгіленіп, жұмыс басталды. Токугава Иэясу Овари провинциясының жаңа астанасы болатын құрылыстың жұмысына көмектесу үшін түрлі даймиоларға бұйрық берді. Жапонияның солтүстік және батыс бөліктерінен келген 20 феодал иесінің арасында Като Киёмаса, Фукусима Масанори және Маэда Тошимицу болды. Олар тасқа қашалған жазуларында феодалдар мен олардың вассалдарының есімдері әлі де көрініп тұр. 1610 жылдың тамызында басты мұнараның (теншу) тас негізі салынып аяқталды, ал желтоқсан айына қарай Хонмару, Ниномару, Нишиномару және Офукемару ғимараттарының тас қабырғаларының құрылысы дерлік аяқталды. 1611 жылдың маусымында (Кейчо 16) қазіргі Хори өзені деп аталатын канал салынды. Жаңа қамалдың құрылыс материалдарының көп бөлігі кішкентай Киёсу қамалынан алынды, оның ішінде солтүстік-батыс мұнарасы ретінде қайта салынған теншу да бар. 1612 жылдың ортасында (Кейчо 17) Хонмару сарайының құрылысы басталды, ал негізгі мұнара сол жылдың желтоқсан айында аяқталды. Кано Саданобу сияқты суретшілер 1614 жылы (Кейчо 19) Хонмару сарайының қабырғаларын, төбелерін және жылжымалы есіктерін суретпен безенді. Қақпалар мен Санномару орларының құрылысы шілде айында аяқталды, ал сол жылдың қарашасында шогун Токугава Хидетада тексеруге келді. Хонмару сарайы 1615 жылдың ақпанында (Кейчо 20) және Ниномару сарайы 1617 жылы (Генна 3) аяқталды. Тошо гуй ғибадатханасы Санномару аумағында 1619 жылы (Генна 5) салынды, ал солтүстік-батыс мұнарасы, бұрынғы Киёсу мұнарасы Офукемару да аяқталды. 1620 жылы Токугава Йошинао (1601–1650) Ниномару сарайына көшіп келді, онда 1627 жылы (Канэй 4) ғибадатхана да салынды. 1633 жылдың мамырында (Канэй 10) Хонмару сарайында шогун Токугава Иемцуның Киотодағы императорлық астанаға сапарына дайындық мақсатында жалпы жөндеу жұмыстары басталды. Сондай-ақ, Жоракуден мен Оюдоношоин сияқты қосымша бөлмелер, ванна бөлмелері мен залдары салынды. Кано Таню және басқа суретшілер 1634 жылы (Канэй 11) жаңа кеңейтулердегі қабырғалар, төбелер мен жылжымалы есіктерді суретпен безенді. Жұмыстар маусым айында, сол жылдың шілдесінде шогунның сапарына дейін аяқталды. Келесі жүз жыл бойы қолданыстағы құрылыстарды күтіп-ұстау және жаңарту жұмыстары жүргізілді. 1669 жылы (Канбун 9) басты мұнараның қабырғалары мен шатырларына жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1685 жылы қарашада (Джокё 2) басты мұнараның шатырына қайтадан жөндеу жұмыстары жүргізілді; 1709 жылы наурыз айында (Хойе 6) басты мұнараның бірінші және екінші қабаттарына; 1720 жылы тамызда (Кёхо 5) басты мұнараның үшінші және төртінші деңгейлеріндегі кидорихафу қабырғаларына; және 1726 жылы желтоқсанда (Кёхо 11) үшінші деңгейлі шатырларға, карахафу қабырғаларына, төртінші деңгейлі шатырларға және басты мұнараның бесінші деңгейіндегі шатырлардың мыс плиткаларына. Сондай-ақ, басты мұнараның алтын шашы да жөнделді, оның ағаш өзегі ауыстырылды. 1728 жылдың тамызында (Кёхо 13) Хонмару сарайының төбесінде қосымша жұмыстар жүргізілді. Негізгі мұнараның екінші, үшінші және төртінші қабаттағы шатырлары жөнделді. 1730 жылы қарашада (Кёхо 15), алтын шахи алғаш рет қайтадан құйылып, сым тормен қапталды. 1752 жылы (Хорэки 2) үлкен масштабтағы "Хорэкиді қалпына келтіру" оның тас қабырғасының теңсіз құлдырауынан туындаған мұнараның еңістігін түзетті, ал екінші деңгейден жоғары қарай шатырлар мыспен қапталды. 1788 жылы (Тенмей 8) 1767 жылдан (Мейва 4) бастап Овари филиалының жинақталған қарызы 215,000 рионы құрады. Нәтижесінде алтын шахи 1827 жылы (Бунсей 10) аз алтынмен балқытылып, қайта құйылуы керек болды. Шахилардың алтын түсті емес екендігін жасыру үшін, олар жіңішке сым тормен қапталды. 1846 жылы (Кока 3) олар қайтадан балқытылып, үшінші рет қайта құйылды.

19 және 20 ғасырлар

Токугава шогунатының құлдырауымен заң мен тәртіп бұзылды. Аомацуба оқиғасы 1868 жылдың ақпанында (Кейо 4) Ниномару сарайында болды, ал 1926 жылы ескерткіш тас орнатылды. Шогундықтың жойылуынан кейін Овари руы императорға бағынды. 1870 жылы (Мейджи 3) Токугава Йосикацу қамалдың бір бөлігін бұзды және алтын шахиді Император үй шаруашылығына сыйға берді. Олар 1871 жылдың сәуір айында (Мейджи 4) негізгі мұнарадан алынып, Ацута портынан Токиоға кемемен тасымалданып, Жапонияның әртүрлі жерлерінде саяхаттау көрмесі ретінде көрсетілді. Еркек шахи 1872 жылы Юсима Сейдо көрмесінде, ал әйел шахи 1873 жылы Венадағы Дүниежүзілік көрмеде қойылды. 1872 жылдың мамырында Токио гарнизонының 3-ші дивизиясы қамалға орналасты, ал Нагоя бөлінген гарнизоны мен казарма қамал аумағында құрылды. Германияның Жапониядағы өкілі Макс фон Брандт қарсылық білдіргеннен кейін қамалдың бұзуы тоқтатылды. 1879 жылдың желтоқсанында (Мейджи 12) императорлық соғыс министрі Ямагата Аритомо полковник Накамура Шигетоның кеңесі бойынша қамалдың сақталуын шешті. 1891 жылдың қазан айында (Мейджи 24) Мино-Овари жер сілкінісі оңтүстік-батыс және Тамон мұнараларына және басқа да құрылыстарға елеулі зақым келтірді. Кейін қайта құру және жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ барлығы қайта салынбады. 1893 жылы (Мейджи 26) қамал Император үй шаруашылығы министрлігіне берілді және маусым айында оның атауы «Нагоя жеке сарайы» немесе «Нагоя Император вилласы» (名古屋離宮) деп өзгертілді, қамал ресми императорлық резиденция болып тағайындалды. 1906 жылдың 20 мамырында (Мейджи 39) Ұлттық теміржолдың бес мың мильдік мерекесіне орай аумақ бір күнге жұртшылыққа ашылды. 1910 жылдың наурыз айында (Мейджи 43) Эдо қаласынан әкелінген қола шахилер кішкентай мұнаралар мен бұрыштық мұнаралардың шатырларына орнатылды. 1911 жылдың ақпанында (Мейджи 44) Эдо қамалының бұрынғы Хасуике қақпасы тасымалданып, Нисиномару Еноки қақпасының орнында қайта құрылды, қазіргі күні ол негізгі келушілер қақпасы ретінде қолданылады. 1923 жылы (Тайшо 12) оңтүстік-батыс мұнарасы жөнделді. 1930 жылдың 11 желтоқсанында (Шова 5) қамалдың меншік құқығы Император үй шаруашылығы министрлігінен Нагоя қаласына берілді, осылайша оның императорлық вилла мәртебесі жойылды. Сол айда қамал аумағындағы 24 құрылым ұлттық қазына ретінде жарияланды. 1931 жылдың 11 ақпанында (Шова 6) аумақ жұртшылыққа ашылды. Келесі он жылдықтарда сақтау және археологиялық жұмыстар жүргізілді және қамал ғылыми тұрғыдан құжатталды. 1932 жылдың мамырында (Шова 7) қамалдың далалық зерттеуі мен өлшемі жүргізілді. Сол жылдың шілдесінде Нисиномарудағы ескі Каяноки (жапон жаңғағы) ағашы ұлттық ескерткіш ретінде жарияланды. Желтоқсан айында қамал тарихи ескерткіш ретінде жарияланды. 1936 жылы (Шова 11) Ниномарудағы Сарумен шайханасы (猿面) ұлттық қазына ретінде жарияланды. 1942 жылдың маусым айында (Шова 17) Хонмару сарайының кейбір суреттері ұлттық қазына ретінде жарияланды. Тынық мұхиты соғысының қаупінен қорғау үшін көптеген жылжымалы есіктер мен суреттер сақтауға алынды. Тынық мұхиты соғысы кезінде қамал Токай ауданы армиясының штабы және Нагоя әскери тұтқын лагерінің әкімшілік кеңсесі ретінде пайдаланылды. АҚШ Әскери-әуе күштерінің Жапонияға жасаған әуе шабуылдары қамал тарихындағы ең көп қиратуды әкелді. 1945 жылдың қаңтарында (Шова 20) Сарумен шайханасы әуе шабуылынан қирады. 14 мамырда әуе шабуылы кезінде негізгі мұнара, кішкентай мұнара, алтын шахи, Хонмару сарайы, солтүстік-шығыс мұнарасы және басқа да ғимараттар толығымен қирады. Сол жылдың маусым айында Хонмару сарайынан сақталған суреттердің бір бөлігі Хайхо ғибадатханасына, Тойота қаласына қауіпсіз сақтауға көшірілді. Олар 1946 жылдың мамырында (Шова 21) қайтып келді. Сақталған ұлттық қазыналар, оның ішінде оңтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс мұнаралары, Омоте Ниномон қақпасы және Хонмару сарайының кейбір суреттері ұлттық үкімет тарапынан маңызды мәдени мүліктер ретінде қайта жарияланды. 1953 жылы оңтүстік-шығыс мұнарасы жөндеуге алынып, бөлшектелді. Ниномару бақшасы көрнекті орын ретінде жарияланды. 1955 жылдың маусым айында (Шова 30) Хонмару сарайының көптеген суреттері, ал бір жылдан кейін төбелік суреттер ұлттық маңызды мәдени мүліктер ретінде жарияланды. 1957 жылы (Шова 32) қамал мұнараларын қайта құру жұмыстары басталды. Екінші буын алтын шахилері Осака монета зауытында құйылып, қамалға жеткізілді. 1959 жылдың 3 қазанында екі мұнараның қайта құрылысы аяқталды және ғимараттар жұртшылыққа ашылды. Келесі онжылдықтарда қосымша жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1964 жылдың наурыз айында (Шова 39) солтүстік-батыс мұнарасы жөндеуге алынып, бөлшектелді. 1967 жылы (Шова 42) батыс темір қақпасының Ниномон қақпасы жөндеуге алынып, бөлшектелді. 1972 жылы (Шова 47) Ниномарудың шығыс темір қақпасының батыс жағындағы тас қабырғалары бөлшектелді. Ағаштан жасалған Ниномон қақпасы бөлшектелді және кейіннен Хонмарудың шығыс Ниномон қақпасының орнына қайта құрылды.

XXI ғасыр және болашақ жоспарлар

Экспо 2005-ке дайындық барысында көптеген көрнекілерге ағылшын тіліндегі тақталар қосылды, ал Хонмару сарайындағы суреттерді көрсететін 3D фильм күтілетін көптеген келушілерге арналды. Құртылған Хонмару сарайының қайта құру жұмыстары 2009 жылы басталып, 2018 жылы аяқталды. Нагоя қаласының әкімі Такаси Кавамура 2009 жылы Тынық мұхит соғысы кезінде қираған басты мұнараларды түпнұсқадағыдай ағаштан қайта құру жоспарларын жариялады. Басты мұнараларды қайта құруға миллиардтаған иендер жұмсалуы тиіс деп есептелді. Ұлттық билікпен келіссөздер жүргізілгеннен кейін жоспар мақұлданды және 2017 жылдың шілдесінде қала қаржы жинау науқанын ресми түрде бастады. Халықаралық онлайн-донаттар платформасы 2020 жылы ашылды. Мақсат – 2022 жылға дейін басты мұнараны қайта құру. Гифу префектурасының ормандарында 2019 жылы қажетті хиноки ағаштарын жинау басталды. Қала фотосуреттер мен сәулеттік жобалары бар Хонмару және Ниномару құрылыстарын, мысалы, түрлі мұнаралар, қақпалар және қорғаныс қабырғаларын қалпына келтіруді жоспарлап отыр. Бұл сондай-ақ жердегі қазіргі заманғы құрылыстарды көшіруді де қамтиды.

Орналасу

Қалалық кешен сыртқы (Сото бор) және ішкі (Учи бор) қамалмен бөлінген бес қоршаудан тұрады. Әрбір қоршау стратегиялық түрде әр бұрышта орналасқан мұнаралары бар қабырғалармен қорғалған. Бір қоршаудан екіншісіне өту көпiрлер арқылы қолжетімді күзетілген қақпалар арқылы бақыланатын. Бұл қала жазық жерге салынған қалалардың жақсы мысалы. Хонмару қоршауы кешеннің ортасында орналасқан, онда сараймен бірге негізгі және қосалқы қамалдар бар. Ниномару қоршауы шығыста, Нишиномару батыста, Офукемару, сондай-ақ Фукаимару деп те аталады, солтүстік-батыста, ал Санномару шығыс және оңтүстік жақтарда орналасқан. Солтүстікке қарай Офуке нива (御深井庭) немесе Офуке оньива (御深井御庭) орналасқан. Офуке бақшасы – қала салынған кезде солтүстік жағындағы төмен жатқан батпақты жерлерден қалған үлкен көлге ортақтасқан ләззат бақшасы, ол сонымен қатар қорғаныс қызметін атқарды. Көлде бірнеше кішкентай аралдар бар, ал аймақ жапон бақшасы ретінде күтілген. Бұл бөлік 1931 жылы жалпыға қолжетімді Мейдзё паркіне айналды. Офуке бақшасының батысында Токугава Наритомоның Шин Готен (新御殿 Жаңа сарайы) орналасқан, қазіргі кездегі Хорибата-чо (堀端町) ауданында.

Оңтүстік-батыстағы мұнара

Оңтүстік-батыс мұнарасы (南西隅櫓 Seinan sumi Yagura) «Hitsuji saru» (未申 ешкі-маймыл) мұнарасы деп те аталады, себебі бұл екі жануар жерлік тармақтардың бағытын көрсетеді. Оның биіктігі үш қабатты, ал шатыры екі деңгейлі. Батыс және оңтүстік жағында төменгі қабаттың шатырынан төмен қарай созылған тұзақ есіктері бар, олар қамалдың қорғанында шабуылдаушыларға тас лақтыру үшін арналған. Жотаның соңғы плиткаларында хризантема символы, Жапонияның императорлық мөрі бейнеленген. Сырттан қарағанда екі қабатты сияқты көрінеді, бірақ ішінде үш қабат бар. Қабырғалары балшықпен қапталған ақ қаптама ғимаратты су өткізбейтін және отқа төзімді етеді. Оңтүстік-шығыс мұнарасы оңтүстік-батыс мұнарасына ұқсас. Құрылысы Токугаваның бастапқы дизайнына сәйкес келеді. Жотаның шетіндегі плиткаларда Токугава кланының гербі – сопақ құнының символы бейнеленген. Мұнара маңызды мәдени мүлік ретінде тағайындалған. Бірінші қақпа 1945 жылғы әуе шабуылы кезінде өртеніп, тек тас негізі мен кішірек екінші қақпасы ғана қалды. Екінші қақпа түпнұсқалық күйінде сақталғандықтан, ол маңызды мәдени құндылық ретінде тағайындалды. Қамал қабырғаларын салу жұмысы жиырма феодалдық әмірлерге, оның ішінде Като Киёмасаға бөлінді. Қабырғалар Като әулетімен салынған, ал ғимараттың бұрыштық тастары құрылысқа жауапты әулет мүшелерінің жазуларын сақтайды. Като және оның қолдарының жазуларын солтүстік-шығыс бұрышында көруге болады. Қамалдың тас қабырғаларында шеңбер ішіндегі үшбұрыштардың белгілері, сондай-ақ бүктелген желдеткіштердің, соғыс желдеткіштерінің және басқа да заттардың сызықты контурлары бар. Бұл «кокумон» (қазылған гербтер) деп аталады және құрылысқа бөлінген әртүрлі даймё әмірлері мен олардың вассалдарын көрсетеді. Тасқа белгілер ойылып, тас тасымалдауға қай әмірдің қандай үлес қосқанын анықтау үшін, және дау-дамайларды болдырмау үшін жасалған. Басты мұнараның негізгі тастарының бір бөлігі 1959 жылғы қайта құру кезінде өрттен туған қатты ыстықтан және мұнараның құлауынан зақымдалғандықтан солтүстік жаққа орналасқан газонға көшірілді. Қабырғаның тас қабырғасы «оги кобай» немесе «желдеткіштің еңісі» деп аталатын техникамен салынған, онда қабырғаның жоғарғы бөлігі желдеткіш сияқты сыртқа қарай иілген. Бұл қабырға сондай-ақ генерал және инженер Като Киёмасаның құрылысына жауапты болғандығына байланысты «Киёмаса стиліндегі Жарты ай тас қабырғасы» деп те аталады. Желдеткіштің еңісу техникасы қабырғаның орталық бөлігін ішке қарай иіп, ісінуді болдырмау үшін қолданылды, соның арқасында тас салмағы ішкі құм мен топырақтың қысымына қарсы тепе-теңдікке келді. Басты және кіші мұнаралардың арасында шатырсыз дәліз орналасқан. Бұл дәліздің қабырғалары тас және топырақтан жасалған. Батыс жағының сыртқы бөлігінде 30 сантиметрлік көптеген найза ұштары орнатылған. Солтүстік киншачи еркек, биіктігі 2200 мм, салмағы (алтынынан) және 112 қабырғасы бар. Оңтүстік киншачи әйел, биіктігі 4 метр, салмағы (алтынынан) және 126 қабырғасы бар. Екі киншачи де 18 каратты алтынмен қапталған.

Қас үйдің камелиясы

Бір кезде Хонмару сарайының оңтүстігіндегі бақта Камелия жапоника ағашы өскен. Ол Сарай Камелиясы (御殿椿 Goten tsubaki) деп аталды. Эдо дәуірінен бері бұл ағаш Овари иелігінің құпия қазынасы саналды. Ол әр көктемде гүлдеп, ірі ақ гүлдер шығаратын. 1945 жылы қамалға жасалған әуе шабуылы кезінде өртеніп, алғашқы ағаш қырылып қалды деп есептелді, бірақ күйген түбінен жаңа бүршіктер өсіп шықты. 1955 жылы түпнұсқадан салынған қазіргі ағаш бүгінге дейін өсіп келеді.

Фумей қақпасы

Фумей қақпасы (Фумей моны) Тамон қабырғасында орналасқан, ол Хонмаруға бастап келеді. Ол әрқашан мұқият жабылып тұратындықтан, "ешқашан ашылмаған қақпа" деп белгілі болған. Қабырға "қылыш қабырғасы" деп аталады, себебі еңістерінің астындағы найза ұштары тыңшылар мен шабуылшылардың өтуіне кедергі келтірген. Қақпа 1945 жылғы 14 мамырдағы әуе шабуылы кезінде қирады. 1978 жылғы наурыз айында бастапқы түріне келтіріліп қайта жаңартылды.

Ниномару

Ниномару сарайы (二の丸御殿) 1617 жылы салынған деп есептеледі. Оваридің алғашқы феодалдық әкімі Токугава Йошинао 1620 жылы Хонмару сарайынан осы сарайға көшіп келді. Сарай әкімнің резиденциясы болғанмен қатар, феодалдық үкіметтің әкімшілік орталығы қызметін де атқарды. Кейіннен ол кеңейтіліп, жаңартылды. 1868 жылы Ниномару сарайында Овари әулетінің үш бас кеңесшісі Аомацуба оқиғасы деген атпен танылған оқиғада өлім жазасына кесілді. Шoва дәуірінің басында, шамамен 1926 жылы, жаза орындалған жерге ескерткіш орнатылды. Нақты орны белгісіз, бірақ ескерткіштің қазіргі орнынан оңтүстікке қарай 100 метрдей жерде болған деп саналады. Алғашқысы жоғалғаннан кейін тас стела қайта орнатылды. Нинономару Каэй кезеңіне (1848–54) дейін болды. Бұл жерде әулеттік істерді жүргізуге арналған ғимараттар, кеңесшілерге арналған тұрғын үйлер, бақтар және жылқы қоралары (Мукайяшики) орналасқан. Аймақтың батыс екі бөлігі Оширо (сарай қалдықтары) деп, ал шығыс бөлігі Ниномару Готен (сарай) деп аталды. Бақтарда гүлдейтін ағаштар, тас шамдар және дәстүрлі жапондық стильдегі шайханалар болды. Мейдзи қалпына келтіру кезеңінде бастапқы құрылыс әскерлік казарма салу үшін бұзылды, бірақ содан кейін қалпына келтіріліп, соғыстан кейін ерекше қорғалатын мәдени ескерткіш деп жарияланды. Мұражайда Ниномарудың Но сахнасының бірінің реконструкциясын көруге болады. Ниномаруда Токугава әулетінің әскери тактикасын құрметтейтін тағы бір тас стела орналасқан. Токугава Иэясудың тоғызыншы ұлы және Овари әулетінің басшысы Токугава Йошинао "Гуншо гокан" (軍書合鑑) атты соғыс тактикасы туралы кітап жазды. Бұл тас ескерткіштегі жазулар: 「王命に依って催さるる事」 және 「藩訓秘伝之跡」. Әулеттен-әулетке беріліп келген кітапта Токугава әулетінің соғыс тактикасы туралы әртүрлі мәліметтер қамтылған. Тастың жазуы ерекше, себебі ол императорға адалдық көрсететін саяси философияны білдіреді. Мейдзи қалпына келтіруінің басында билікте болған Токугава әулеті осы идеяны қабылдап, императордың жолын ұстанғанын жариялады.

Ниномару екінші үлкен қақпасы

Ниномару екінші үлкен қақпасы (二之丸大手二之門 Ниномару Ōte Ni no mon) және бұзылған Ичиномон (бірінші қақпа) Нисикурогане қақпасы деп белгілі болған және Ниномару қоршауына басты кіреберіс қызметін атқарған. Ол Ниномарудың батыс жағының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Қалған қақпа Корай мон (高麗門 "Горё қақпасы") стилінде салынған. Ол маңызды мәдени мүлік ретінде тіркелген.

Бұрынғы Ниномару екінші шығыс қақпасы

Бұрынғы Ниномару екінші шығыс қақпасы (二之丸東二之門 Ниномару Хигаси Ни но монь), сонымен қатар Шығыс темір қақпасы деп аталады, Ниномару қоршауының шығыс жағындағы сыртқы қақпасы болған. Ол екі жеке қақпасы бар, қорап тәрізді құрылыс, олар қорапқа кіруге және шығуға арналған. Қалған қақпа Корай мон (高麗門 "Горё қақпасы") стилінде салынған. Ол шамамен Кеичо 17 (1614 жыл) шамасында салынған болуы мүмкін. 1963 жылы Айчи префектурасының спорт залын салу үшін қақпа уақытша бөлшектелді және сақталды. 1972 жылы қақпа бұрынғы Хонмару шығыс қақпасының орнына көшірілді және бүгінге дейін сол жерде тұр. Қақпа маңызды мәдени мүлік ретінде тіркелген.

Ұзуми қақпасы

Узуми қақпасы (埋御門 Узуми Го монь) қамал қабырғаларының астынан өтетін туннельге алып келеді. Бұл туннель қамал иесінің төтенше жағдайларда пайдаланатын құпия қашу жолы болған. Кіреберісінің қалдықтары Ниномару бағының солтүстік-батыс бөлігінде табылады. Тік ағаш баспалдақ су орға түсіп кетеді. Қожайын қайықпен су орды кесіп, қарсы беттегі Офукемару бағына жете алады. Одан кейін Доишита (土居下), Качигава (勝川) және Жоко-дзи (Сето) арқылы Кисокайдоға жету үшін құпия қашу жолын қолдана беретін.

Намбан қабырғасы

Нанбан ("Еуропалық") қабырғасының қалдықтары Ниномару бағының солтүстігінде, тас қабырғаның үстінен шығыстан батысқа қарай созылып жатыр. Бұл мықты қабырға еуропалық әкпен жағу әдісімен салынған және жоғарынан плиткалармен жабылған, сондай-ақ көптеген дөңгелек зеңбірек тесіктері болған. Бүгінде бұл қабырға Нагоя қамалының ерекше белгісі саналады және маңызды мәдени мүлік ретінде бекітілген.

Ниномару бақшасы

Ниномару сарайының бағы 1615-1623 жылдар аралығында Токугава Йошинао билік еткен кезде, сараймен бірге салынған. Сарайдың солтүстік жағындағы қасиетті орын – оның басты белгісі болды. 1716 жылы бақ жапондық құрғақ ландшафты бағына айналды. Бақтың шекарасында павильондар, қақпалар және кітапхана (御文庫) орналасқан. Оның ішінде көптеген ірі тастар бар. Жотаның үстіндегі тығыз өскен ағаштар патшаны жаулардан қорғап, жасыруға және құпия қашу жолына мүмкіндік берді. Бақтың осы ерекшеліктері жылдар өте келе жойылды, бірақ негізгі құрылымы сақталды. Бақ жылдар бойы кеңейтіліп, жаңартылды, әсіресе 1818-1829/1830 жылдар аралығында Токугава Наритомоның кезінде. 2018 жылы қорғалатын аумақ ұлғайтылды. 2016 жылы тарихи ескерткіштерді ашу үшін қазба жұмыстары басталды және бастапқы орналасу мен ерекшеліктерін қайта жаңарту жоспарлары бар. Бұл құрғақ ландшафты бақ солтүстік және оңтүстік аймақтарға бөлінген. Бақтың солтүстік жартысы бастапқы бақтың пішінін жақсы сақтайды. Бес жасанды таумен қоршалған көлде бірнеше аралдар бар. Бақтың айналасында тас көпір, тау жолы және жағалау жолы сияқты әртүрлі серуендеу жолдары бар. Көл көптеген дөңгелек тастардан тұратын шатқалды бейнелейді. Бақта Жапонияның әр түрлі аймақтарынан әкелінген көптеген сапалы ағаштар өседі, олардың кейбіреулері, соның ішінде қарағайлар, емдік қасиеттерімен белгілі. Бақта Кисо аймағынан әкелінген хиноки кипарысынан салынған заманауи шайхана орналасқан. Ішінде татами төселген бөлме және жуыну бөлмесі бар. Оширо Онива Эзу суретінде бейнеленген дренаж жүйесі қазба жұмыстары кезінде табылған және мұқият қалпына келтірілген. Бұл дренаж Кинджо Онкороку (金城温古録) еңбегінде айтылғандай, жаңбыр суын арнауға арналған тас каналдың қалдығы деп саналады. Күні бүгінге дейін жаңбыр суы осы дренаж арқылы орға ағызылады. Каналдың тас материалдарына қақпақ үшін гранит, ал қабырғалары үшін қатты құмтас қолданылған. Суретте көрсетілгендей, жақын жерде гүлзар да болған.

Оңтүстік тоған

Ескі сарай бағының тарихи Оширо Онива Эдзу суреті оңтүстіктегі тоғанды (南池) солтүстік жағалауында үлкен қайық пішіндес таспен және ортасында тас аралымен бейнелейді. Қазба жұмыстары барысында үлкен қайық пішіндес тас табылған жоқ, бірақ арал тоғанда көрінетін үш тастың астында жатыр деп саналады. Алғашқы тоғанның терең, айналасы берік үйілген тастармен қоршалған және суретте көрсетілгеннен әлдеқайда үлкен болған деп есептеледі. Үкімет осы аумақты бастапқы күйіне келтіру, оның ішінде суды қалпына келтіру бойынша зерттеулер жүргізіп жатыр. Бұл Офукемаруда сақталған жалғыз қойма. Қойма бір қабатты кірпіштен тұрғызылған, қабырғалары ақ сыланған, бүйірлерінде кішкентай терезелері және жапон стиліндегі черепицамен жабылған шатыры бар. Оның ауданы 89,25 шаршы метр: шығыстан батысқа қарай 12,28 метр, солтүстіктен оңтүстікке қарай 8,6 метр, ал биіктігі 7,68 метр. Қосалқы оқ-дәрі қоймасының ауданы 13,12 шаршы метрді құрайды. Ғимараттың ерекшелігі – арка тәрізді кіреберісі, еден асты кеңістігі және ғимараттың бұрыштарындағы ақ түсті тас қаптамасы. Есіктері мыс жалатылған, ал бүйірлерінде төрт кішкентай терезе орналасқан.

Солтүстік-батыс мұнара

Солтүстік-батыс мұнарасы, сонымен қатар Инуи мұнарасы деп те аталады, үш қабатты құрылым, әр қабатында шатыры бар. Жоғарғы қабаты иримоя стилінде салынған және қыштармен жабылған. Бұл мұнараны салу үшін Киёсу қамалының бұрынғы құрылыстарынан көптеген материалдар алынған, сондықтан оны Киёсу мұнарасы деп те атайды. Ол маңызды мәдени мүлік ретінде тағайындалған. Бұрынғы Ұлттық қазына болған Сарумен Часэки (猿面茶席) 1949 жылы (Шова 24) осы жерде қайта жаңартылды. Кинджо эн (金城苑 "Алтын қамал бағы") – аймақтық шай шебері және ежелгі мәдениеттің сарапшысы Морикава Каничиро (森川勘一郎, 1887–1980) жобалаған шоин (書院) стиліндегі зал. Онда 10 татамилі, 8 татамилі және 5 татамилі бөлмелер бар. Алдыңғы дәліздің ұзын тірегі бастапқыда 1928 жылы таққа отыру сапарында Император Шова Нагоя қамалына келген кезде ту тіреуге пайдаланылған.

Санномару

Қалалық кешеннің оңтүстік және шығыс бөлігі үшінші Санномару (三の丸) болып табылды, ол қаламен шекараны құрады. Ол бекініс орларымен, тас қабырғалармен қоршалған және шығыстан батысқа қарай бес қақпасы болды: Шимидзу моны (清水門), Хигаши моны (東門) немесе Хигаши Отемон (東大手門), Хонмачи моны (本町門), Мисоно моны (御園門) және Хабашита моны (巾下門). Санномарудың солтүстік бөлігі қаланы қорғау үшін бірнеше ғибадатханалар мен храмдардан тұрды, әсіресе шығыстан батысқа қарай Тенноша (天王社), Тошо гуй (東照宮), Тайтокуин ордасы (台徳院殿), Тайюин ордасы (大獸院殿) және Генюин ордасы (厳有院殿) орналасқан. Тенноша Сусаноо но Микотоға, Тошо гуй Токугава Иэясуға, Токугава шогунатының бірінші шогунына, Тайтокуин ордасы Токугава Хидетадаға, екінші шогунға, Тайюин ордасы Токугава Иемцуға, үшінші шогунға, ал Генюин ордасы Токугава Иетсунаға, төртінші шогунға арналған. Санномарудың ғибадатханалардан оңтүстікке қарайғы негізгі бөлігі маңызды вассалдардың резиденцияларынан тұрды. Бұл резиденциялардың ешқайсысы қазіргі заманға дейін жеткен жоқ. Дегенмен, Шимидзу (志水家) резиденциясының бұрынғы вестибюлі сақталды және Оя отбасы үйінің басты қақпасы ретінде Жошинға көшірілді. Бұрынғы Ниномарудағы Фушин-тей шайханасы да үйдің бағына орналастырылды. Кіреберіс қақпалары мен орларының бірнеше тас негіздері әлі де сақталған. Қазіргі кезде бұл аумақта мемлекеттік ғимараттар орналасқан. Шығыс жағындағы Хигаси Оте станциясының аты жақын жердегі Хигаси Отемонның (東大手門) орналасқан жерімен байланысты. Қазылған орларды айналатын жол – Сотобори дори (Сыртқы қазылма жолы). Санномарудан оңтүстікке қарай Меириндо (明倫堂) орналасқан. Бұл конфуцийшіл мектеп 1783 жылы Овари провинциясының 9-шы билеушісі Токугава Мунечика (1733-1799) кезінде кланның қызметкерлері мен шенеуніктерге арналған оқу орны ретінде құрылды. Мектеп 1871 жылы жабылды. Алайда, зал Мейдзи дәуірінде Хашима, Гифу қаласындағы Эйшо джидің (永照寺) басты залына айналдырылды. Аймақта Нагояджо станциясы (оңтүстікте) және Мейдзё Коэн станциясы (солтүстікте) сияқты метро станциялары да орналасқан. Нагоядзо станциясының 7-шы шығу жолы Корай-мон стилінде салынған.

Өсімдіктер мен жануарлар

Ниномару бақтары мен Офукемару сияқты басқа да аймақтарда әртүрлі флора кездеседі. Көктемде жапондық вишня, глициния, камелия және пион гүлдейді. Жазда ирис, лагестрёмия, лилейник және гортензия, ал күзде конфедерация гүлі, жапон жуасы және лагестрёмия гүлдейді. Қыста жапон зильғасы, жапон жуасы, қысқы жасмин және жапон өрік гүлдейді. Жаз айларында құрғақ және шөппен өскен орларда еліктер жайылып жүргенін көруге болады. Қаланың ортасындағы қамал аумағында қазтар мен сайысшылдар сияқты әртүрлі құстар пана табады.

Гризантема көрмесінің ашылуы

Нагоя қаласындағы хризантема көрмесі Тынық мұхиты соғысы аяқталғаннан кейін басталды. Хризантема өсіру Жапонияда Нара және Хэйан дәуірлерінде (8-ғасырдың басында - 12-ғасырдың соңында) басталып, Эдо дәуірінде кең танымал болды. Көптеген гүл пішіндері, түстері мен сорттары шығарылды. Гүлдерді өсіру және пішіндеу өнері де дамыды, хризантема мәдениеті гүлденді. Бұл шара қаланың дәстүріне айналды. Үш санатқа бөлінген бұл іс-шара ауқымы мен мазмұны жағынан аймақтағы осындай шаралардың ішінде ең ірілерінің бірі болып саналады. Бірінші санат – өсірілген гүлдер көрмесі. Екінші санат – хризантема бонсай гүлдері, олар өлі ағаш бөліктерімен үйлестіріліп, кішкентай ағаштардың көрінісін тудырады. Үшінші санат – миниатюралық ландшафттар жасау.